Renkleri Nasıl Algılarız?

Kırmızı, yeşil, mavi, sarı… Bu liste uzar gider, değil mi? Daha önce hiç duymadığınız renk isimleriyle dolup taşacak bir liste… Fakat temelde sadece 3 renk gördüğümüzü biliyor muydunuz?

Maalesef ki; yavruağzı, alizarin ve sıklamen bu renkler değil! Gözümüzün algıladığı bu 3 renk:

Kırmızı ,

Yeşil,

Mavi.

Peki ama nasıl?

Gözümüze yansıyan ışık kornea tarafından karşılanır. Buradan retina tabakasına ulaşır ve son olarak da beyne iletilir. Bu ışığın algılanmasında rol oynayan iki tür sinir hücresi bulunur: çubuklar ve koniler. Çubuklar, ışığın kendisi algılar ve böylece çok düşük ışık koşullarında dahi görmemizi sağlar. Yazımın odağı koniler ise renkleri algılamamızda görev alır ve ışığa çubuklar kadar duyarlı değildir.

Retinada üç tip koni hücresi bulunur. Biri kırmızıyı, biri yeşili, diğeri ise maviyi algılamamızı sağlar. Örneğin; kırmızı bir şey gördüğünüzde retinanızda kırmızıyı algılayan koni aktifleşir ve beyne iletir. Aynı şekilde yeşil veya mavi gördüğünüzde de diğer koniler aktifleşerek rengi beyne iletir.

Sadece üç koniyle diğer renkleri nasıl algılıyoruz ki?

İşte burada devreye konilerin işbirliği giriyor. Diyelim ki; gözlerinize sarı ışık yansıtılıyor ama öğrendik ki sarı renk için retinamızda özel bir koni bulunmuyor. Burada olan şey sarıya yakın olan konilerin beraber aktifleşerek beyne sinyal göndermesidir. Herhangi bir renk tablosuna veya çarkına baktığınızda sarının kırmızı ve yeşilin ortasında olduğunu görürsünüz. İşte sarıyı algılarken kırmızı ve yeşil konisi aynı anda aktifleşir ve beyne sarı rengi iletir. Unutmayın, gözünüze ayrı ayrı kırmızı ve yeşil ışık yansıtıldığında da gözünüz onu sarı olarak algılar çünkü iki rengin karışımı bize sarıyı verir. Öyle ki, bu renklerin karışımı sayesinde beynimiz onlarca rengi görür ve algılar.

Tabii, bazı insanlar bizden daha çok renk ayırt edebilir ve buna “tetrakromasi” denir ki bunun sebebi de onların dört koni hücresine sahip olmalarıdır ama bunu bir sonraki yazımda iredeleyeceğim.

Ee, karanlıkta süreç nasıl işliyor?

Biliyoruz ki karanlıkta o kadar iyi bir renk algılayıcısı değiliz ama bunun sebebi biyolojimizden kaynaklı, herhangi bir sorunumuz yok anlayacağınız rahat nefes alabiliriz. Düşük ışıklı ortamlarda veya karanlıkta renkleri algılayamamızın sebebi konilerin aksine çubukların tek tip olmasıdır. Retinada bulunan tek tip çubuklar siyah veya beyaz tonları algılar ve bu şekilde beyne sinyal gönderir.

Nanosaniyenin de nanosunda gerçekleşen bu süreç için sizin düşünceleriniz neler? Sizce sadece üç renk dünya için yeterli olur muydu, yoksa iyi ki renklerin çeşitliliği mi diyorsunuz?

Kaynakça: Renkleri nasıl görürüz — Colm Kelleher (youtube.com)

Renk Karışımı: Eflatun’un Gizemi (youtube.com)

Renkleri nasıl algılıyoruz (printmarket.org)

Renkleri Nasıl Görürüz? | Göz Hastalıkları Kliniği (ziyakapran.com)

How Do We See Colors? — Smore Science Magazine