Aldatmak Affedilir mi? Gottman’ın Bakış Açısıyla İhanetten Sonra İlişki Mümkün mü?

Aldatılmak belki de bir ilişkinin yaşayabileceği en sarsıcı deneyimlerden biridir. Birçok insan için aldatılma düşüncesi yalnızca bir sadakatsizlik değil, aynı zamanda güvenin, bağlılığın ve birlikte kurulan hayallerin de yıkılması anlamına gelir. Bu yüzden pek çok kişi aldatılmaktan ve ihanete uğramaktan korkar. Korkunun çoğu zaman ecele faydası yoktur tabii. Hata bazen en çok neyden korkarsak başımıza gelir.

Her insanın sınırları, asla boyun eğmem dedikleri şeyler vardır. Örneğin ben aldatılmaya karşı net sınırları olan bir insanım. Kimi insan bu durumu daha sakin karşılayabilir. . Geçmişte aldatılmayı kabul eden insanların kendilerine büyük bir haksızlık yaptığını düşünürdüm. Hatta böyle bir durumda kalmayı seçen birini anlamakta zorlanırdım.

Ancak John Gottman’ın aldatma üzerine yaptığı çalışmaları okudukça bu konuya bakışım değişmeye başladı. Hayır, aldatmayı normalleştirmedim ya da kabul edilebilir bulmadım. Fakat her aldatma hikâyesinin aynı olmadığını, her ilişkinin de aynı şekilde değerlendirilemeyeceğini fark ettim.

Öncelikle aldatmanın nedenleri hakkında konuşmak gerekiyor bence. Aldatmanın nedeni mi olur? Gottman’a göre evet, olur. Bir davranışın nedenini anlamaya çalışmak, onu haklı çıkarmak değildir. Bir ilişkinin neden ihanet noktasına geldiğini anlamak, yaşananı mazur görmek anlamına gelmez. Aksine, ilişkinin hangi ihtiyaçlarının karşılanmadığını, hangi kırılmaların zaman içinde biriktiğini görebilmek için önemlidir. Çünkü Gottman’a göre aldatma çoğu zaman tek bir anın değil, uzun süredir çözülemeyen ilişki dinamiklerinin sonucudur. Burada yanlış anlaşılacağını düşündüğüm şey konunun aldatılan kişiyi suçlamak için bir neden atfetmek olarak algılanması. Aldatılan kişi bu hikayenin en masumu bu konuda hemfikiriz.

Gelgelelim Gottman’a göre ilişkinin bu noktaya gelme sebeplerine; ilişkideki düşük bağlar, onaylanma ihtiyacı, heyecan arayışı, çatışmadan kaçmak, işe yarar hissetmek. Gottman bu sebepleri ilişkiyi ‘pireli motele’ götüren sebepler olarak tanımlıyor. Kimse bir sabah uyanıp kendini o motelde bulmaz. İnsan, çoğu zaman fark etmeden attığı küçük adımlarla kendini oraya götürür.

Bu nedenlerin her birini tek tek ele almayacağım. Eğer bu konuyu daha ayrıntılı incelemek isterseniz, John Gottman’ın Aşk Nasıl Sürdürülür? kitabını okumanızı gönülden tavsiye ederim. Ben ise bu yazıda daha çok aldatma sonrasında bir ilişkinin gerçekten onarılıp onarılamayacağı ve affetmenin ne anlama geldiği üzerine konuşmak istiyorum.

Peki aldatma sonrasında ilişki tekrar eski haline gelir mi? Affedilir mi? Gottman’a göre bunun cevabı kesinlikle evet ya da kesinlikle hayır değil. İlişkinin devam edip etmeyeceğini belirleyen şey ihanetten çok, ihanetten sonraki süreç ona göre.

Güven bir ilişkide yıkılması en kolay duygudur ve geri inşası da oldukça zordur. Bu zorlu süreçte ‘pireli motel ’den çıkmak için ihaneti gerçekleştiren kişinin sürecin sorumluluğunu tamamen üstlenmesidir. Gerçeğin tüm şeffaflığıyla konuşulması gerekilir. Bu aşamada duyguları bir hayli zarar görmüş aldatılan kişi kafasındaki tüm soruları sorabilmeli ve karşı taraftan dürüst yanıtlar alabilmelidir. Bu yüzleşme esnasında kaçınılması gerekilen en büyük hata savunmaya geçmektir. Tüm yüzleşme seanslarında empati yaparak dinlemeli ve halihazırda kırmış olduğu kalbi onarmak için çabaladığını unutmamalıdır.

Gottman’a göre ihanetten sonra iyileşme süreci üç aşamadan oluşur. İlki, yukarıda da bahsettiğim gibi, sorumluluk alma sürecidir. İkinci aşama ise yeniden birbirini anlamaktır. Bana göre affetmek, biraz da anlamaya çalışmayı kabul etmektir. Elbette bu, yapılanı haklı görmek anlamına gelmez. Ancak ilişkinin bu noktaya nasıl geldiğini birlikte konuşabilmek, iyileşmenin önemli bir parçasıdır.

Ne var ki duyguların çok yoğun olduğu böyle bir dönemde çiftler çoğu zaman yaşananları gerçekten konuşmak yerine halının altına süpürmeyi tercih edebilir. Oysa konuşulmayan her konu, ileride yeniden karşılarına çıkmaya adaydır. Bu nedenle Gottman, özellikle ihanet sonrası süreçte deneyimli bir çift ve aile terapistinden destek almanın iyileşmeyi kolaylaştırabileceğini savunur.

Üçüncü aşama ise yeniden bağ kurmaktır. Güven yeniden inşa edilmeye başlandıktan sonra çiftler yalnızca duygusal değil, cinsel ve günlük yaşamda da birbirlerine yeniden yakınlaşmayı öğrenirler. Bu süreçte yeni ilişki kuralları belirlenebilir, sınırlar yeniden çizilebilir ve iki taraf da eski ilişkiyi sürdürmeye değil, yaşananlardan ders çıkararak yeni bir ilişki inşa etmeye odaklanır. Çünkü Gottman’a göre ihanetten sonra devam eden ilişki, eskisinin devamı değil; yeniden kurulmuş bambaşka bir ilişkidir.

Gottman tüm bunların yanında önemli bir noktaya daha dikkat çeker: Affetmek, yaşananların üzerini örtmek ya da hiçbir şey olmamış gibi davranmak değildir. Güvenin yeniden inşa edilebilmesi için öncelikle dürüstlük, sorumluluk alma ve tutarlı davranışlar gerekir.

Her ihanet aynı değildir. Aldatmanın, yalanın ve güven ihlalinin sistematik bir şekilde devam ettiği; kişinin sorumluluk almaktan kaçındığı ilişkilerde affetmek, çoğu zaman aldatılan kişiye daha fazla zarar verebilir. Bu nedenle Gottman, her ilişkinin devam etmesi gerektiğini savunmaz. Bazı ilişkiler onarılabilirken, bazıları için en sağlıklı seçim yolları ayırmak olabilir.

Gottman’ın aktardığı klinik deneyimlere göre, ihanet sonrasında ilişki üzerinde ciddi bir emek veren çiftlerin yaklaşık üçte biri, süreç sonunda ilişkilerinin eskisinden daha güçlü olduğunu ifade etmektedir. Bir diğer üçte birlik grup ilişkisini sürdürebilir ancak eski sorunların bir kısmı devam eder. Geri kalan çiftler ise ilişkiyi onarmakta başarılı olamaz ve yollarını ayırır.

Peki, aldatmak affedilir mi? Sanırım bu sorunun tek bir cevabı yok. Her ilişki kendi dinamiklerini, her insan ise kendi sınırlarını taşır. Kimi insan için ihanet, ilişkinin geri dönülmez sonudur; kimi insan içinse iki tarafın da emek vermesi hâlinde yeni bir başlangıcın kapısını aralayabilir.

Belki de asıl soru “Aldatmak affedilir mi?” değil, “Güven gerçekten yeniden inşa edilebilir mi?” sorusudur. Çünkü affetmek tek başına bir ilişkiyi kurtarmaz. Güveni yeniden kuracak olan; dürüstlük, sorumluluk almak, tutarlılık ve iki tarafın da bu ilişki için emek vermeye istekli olmasıdır.

Gottman’ın da bize hatırlattığı gibi, ihanetten sonra devam eden ilişki eski ilişkinin devamı değildir. Eğer taraflar birlikte kalmayı seçerse, artık yepyeni bir ilişki kurmak zorundadır. Bazen bu mümkündür, bazen değildir. Önemli olan ise ne pahasına olursa olsun ilişkiyi sürdürmek değil; kendinize, sınırlarınıza ve ruh sağlığınıza iyi gelecek kararı verebilmektir.

Dipnot: Gottman bu çalışmalarını ağırlıklı olarak evli çiftler üzerinde yürütmüştür. Elbette bu bulguların flört ilişkilerine de uyarlanabilecek yönleri vardır. Ancak evlilik; ortak yaşam, çocuklar, ekonomik paylaşım ve uzun yıllara yayılan bağlar gibi flört ilişkilerinden farklı dinamikler içerir. Bu nedenle her ilişkinin koşulları kendi içinde değerlendirilmelidir. Eğer flört ilişkinizde affetme eğiliminde iseniz bir ilişki terapisti ile görüşmeniz sizler için sağlıklı olacaktır.

Referans: Aşk Nasıl Sürdürülür- John Gottman, Nan Sılver 2012