Onderwijs op een andere manier

Toen we in onze privékringen aangaven voor lange tijd op reis te gaan was de meest gestelde vraag “Maar je kunt de kinderen toch niet zomaar van school halen, ze moeten toch leren?”. Waarmee gelijk wordt beredeneerd alsof school dé enige plek is om te leren. De reactie is begrijpelijk, we zijn door opvoeding, media en het onderwijssysteem geconditioneerd dat kinderen naar school moeten gaan en dat dat de enige plek is waar kinderen leren. En eerlijk: ook wij hebben dit lang als vanzelfsprekendheid aangenomen. Ook omdat in Nederland simpelweg een schoolplicht geldt en je feitelijk dus geen keuze hebt of je je kinderen naar school wilt sturen of dat ze je op een andere manier wilt opleiden. Dan hoef je er ook niet eens over na te denken.

Maar als je besluit om uit het systeem te stappen, dan moet je onvermijdelijk gaan nadenken over het principe van leren. Je wordt dan gedwongen om zelf verantwoordelijkheid te nemen voor de opleiding van je kinderen. Hoe je dit doet is voor elk reizend gezin weer anders. Onze manier is dus niet per direct de ‘juiste methode’. Maar tegelijkertijd bestaat er ook niet zoiets als een ‘juiste methode’ in zijn algemeenheid. Elk kind is anders, elke lesmethode is anders, elke ouder is anders. Zodra je als ouders een methode kiest, samen met je kind en daar volledig achter staat en in gelooft, dan is dat per definitie dus de juiste methode. Voor jou. Alle discussies of meningen daarover van anderen zijn daarna dan ook per definitie irrelevant. Als het voor jou/jullie werkt is het goed.

Onlangs kwamen we in een National Park in Florida een Amerikaans/Keniaanse moeder en haar zoontje van 7 tegen. Zij hadden voor unschooling gekozen. Hij was nog nooit naar school geweest maar was volledig verslaafd aan natuur en vissen. Met hun camper reisden ze samen met hun hond al maanden rond door het zuidelijke deel van de VS om alle mooie natuur- en visplekken op te zoeken. We spraken haar en ze gaf aan dat Naylan zoveel leerde, puur door wat hij beleefde. Dat rekenen en taal kwam vanzelf wel zei ze. En we geloven haar. Naylan praatte honderduit, was enorm enthousiast over alles en werd gelijk vrienden met onze zoon Luuk. We zagen een aanstekelijke vorm van puur enthousiasme die we vaak niet in andere kinderen zien. We zijn er volledig van overtuigd dat deze jongen het absoluut gaat redden later.

Naylan en Luuk

Zoals uit eerdere blogs wel is gebleken is vrijheid voor ons het grootste goed. Dus ook keuzevrijheid. Alleen de keuze voor een onderwijssysteem wat door de overheid aangestuurd wordt waarin ook de lesstof primair door de overheid wordt bepaald is dus veel te eenzijdig in onze ogen. Met name in Nederland zijn er niet veel mogelijkheden om buiten dit reguliere systeem scholing te krijgen, via bijvoorbeeld privéscholen of online les. Natuurlijk heb je wat smaakjes qua lesmethodes op publieke scholen maar in grote lijnen is het vergelijkbaar met elkaar.

We hebben dus uitgebreid besproken onderling hoe dit er, zodra we zouden zijn uitgeschreven en de leerplicht daarmee zou vervallen en zelf verantwoordelijk zouden zijn voor het lesgeven aan onze kinderen, in onze ogen dan uit zou moeten zien. Dat is zeker in het begin niet direct eenvoudig. In plaats van een kant-en-klaar lesprogramma van een willekeurige school waarbij je als ouder zelf niet hoeft na te denken begin je dan met een blank vel papier.

We hebben in eerste instantie gekeken naar de vakken. Wat wij belangrijk vonden zijn de basisvaardigheden. Taal, spelling, rekenen. Dat zijn competenties waar je je hele leven plezier van hebt als je dat goed beheerst. Het zijn een soort van universele vakken. Gelukkig hebben wij twee kinderen die op beide vlakken al behoorlijk goed waren. Om het onszelf niet al te moeilijk te maken hebben we de schoolboeken van de leergang waar de kinderen anders in zouden zitten voor dit jaar ingescand. Zo hebben we de boeken in digitale vorm bij ons (dat scheelt een hoop bagage ook!) en we laten de kinderen dit lesprogramma volgen in ongeveer hetzelfde tempo als op hun oude scholen in Nederland. Dit doen we grotendeels zelf, waarbij Suzanne zich vooral op het taalkundige deel richt en ik me meer op het rekenen en de wiskunde.

Online les van juf Sanne

Voor onze zoon van 10 hebben we online ondersteuning. Hij is niet altijd even gemotiveerd voor schoolwerk, ook in Nederland al niet dus we hebben besloten om niet alleen als ouders zijnde les te geven. Via Onderwijs op Reis hebben we online les ingehuurd. Elke vrijdagochtend krijgt Luuk anderhalf uur les van juf Sanne. Zij woont in Portugal en geeft samen met haar collega’s via internet les aan reizende gezinnen. Hoewel we haar nog nooit in het echt hebben ontmoet werkt het perfect. Sanne is zeer vakkundig en het klikt prima met Luuk en ons. Als wij tussentijds vragen of opmerkingen hebben kunnen we via Whatsapp bij haar terecht. Vreemde ogen dwingen ook dus Luuk is automatisch ook serieuzer bezig. ;-) Hij krijgt ook huiswerk en dient periodiek toetsen te maken, wat zorgt voor een stukje structuur en regelmaat. Ook hier hebben we er dus voor gekozen om alleen taal, spelling en rekenen te doen.

Onze dochter Julia van 13 onderwijzen we volledig zelf. Zij is sowieso ook iets serieuzer qua leren en heeft meer zelfdiscipline. Ze doet het uitstekend. Natuurlijk heeft ze ook niet altijd zin maar nog een voordeel van een eigen structuur is dat je ook op andere momenten kunt gaan leren. Heb je in de ochtend absoluut geen zin, kies dan voor de middag of eventueel de avond. Of ga juist in een weekend iets doen. Weekend en weekdagen lopen toch al meer in elkaar over, als je op reis bent.

Zoals gezegd vinden wij deze basisvaardigheden belangrijk. Andere vakken zoals bijvoorbeeld gym, tekenen, geschiedenis of maatschappijleer vinden wij persoonlijk minder van belang. Beweging krijgen we genoeg onderweg ter vervanging van gym. Tekenen is leuk maar als kinderen creatief onderlegd zijn (zoals onze dochter), dan pakt ze uit zichzelf wel iets creatiefs op als hobby (wat ze ook doet onderweg, ze is nu bezig met een Diamond Painting onderweg). Geschiedenis leren wij in de praktijk, door bestemmingen te bezoeken en ter plekke veel mee te krijgen van de betreffende plek of gebeurtenis. Dat maakt merkbaar veel meer impact op de kinderen dan droge feitjes stampen. Geschiedenis vonden ze op school nooit leuk maar nu interesseert het ze duidelijk meer. Door het reizen komt ook dit tot leven. En maatschappijleer… dat is een vak met lesmateriaal waar wij nogal eens iets op hebben aan te merken. We staan op veel vlakken behoorlijk anders in de wereld en maatschappij als de officiële staatslijn en zien veel gekleurde meningen die als feiten worden gepresenteerd. Dat we nu de keuze hebben om op basis van onze eigen inzichten en onderzoek de kinderen hierin op te leiden door het voeren van veel diepgaande gesprekken, discussies met hen te voeren en hen zelf na te laten denken zien wij als een groot voordeel ten opzichte van voorheen. We zijn van mening dat het onderwijssysteem veelal vooral standaard modelburgers wil opleiden en vaak (de uitzondering daargelaten) moeite heeft met kritisch denkende zelfstandige vrije geesten. Iets wat ik herken uit mijn eigen schooltijd. ;-)

Maar we beperken het les geven niet tot taal, spelling en rekenen. Er zijn veel onderwerpen die wij belangrijk vinden voor hen maar wat ze niet op school wordt geleerd. We leren ze hoe ons geldstelsel werkt (zie ook mijn vorige blog), we leren ze ook over bitcoin en crypto, over investeren, over ondernemen, over gezonde voeding, over vrijheid en verantwoordelijkheid om maar enkele onderwerpen te noemen. We willen sterke, zelfstandige, autonome en soevereine volwassenen van hen maken die zich overal op de wereld thuis voelen, hun talen spreken, zelfverzekerd zijn, van hun vrijheid houden en financieel juiste beslissingen kunnen maken. Wij houden niet van hokjes maar wel van eigen initiatief, verantwoording nemen over je eigen leven en je eigen mening durven uiten.

Onderwijs met uitzicht

De bedoeling was verder vooraf ook heel duidelijk om niet alsnog gehele werkweken met school bezig te zijn. We zijn immers op reis, beleven veel en beschouwen dat alleen al als enorm leerzaam. Het zelfvertrouwen van de kinderen neemt met grote sprongen toe. Ze voeren inmiddels zelf korte gesprekjes met locals hier, bestellen zelf hun eten of drinken in het buitenland in een vreemde taal en lezen veel. Ze leren over andere landen en culturen, zien ook de andere kant van de medaille met heel veel zwervers op straat hier in Amerika waarmee ze leren dat rijkdom niet vanzelfsprekend is. Door het beperken van het aantal vakken besparen we dus al veel tijd ten opzichte van een normale schoolweek.

Verder werkt het leren op veel gebieden een stuk efficiënter dan in een klas. Als voorbeeld: Julia had in Nederland wat moeite met wiskunde. De uitleg was vaak maar beknopt in de klas evenals de persoonlijke aandacht wat natuurlijk inherent is als je als docent een hele groep in een uurtje moet onderwijzen. Doordat ik nu één-op-één wiskundeles geef aan haar en alle tijd heb snapt ze het veel beter en begint het zelfs leuk (of althans: minder vervelend :-)) te vinden. Wat we verder doen is net zolang herhalen tot ze een bepaald onderwerp goed begrijpt. Daarna slaan we dan alle herhalende oefeningen over om tijd te winnen. Het heeft weinig zin iets te blijven herhalen als je het al aantoonbaar in de vingers hebt. We markeren wel enkele oefeningen met het idee om deze over een aantal weken of maanden nog eens te herhalen. Door deze methode gaan we veel sneller door de stof dan op school terwijl het minder tijd kost.

Verder gaf ze aan dat ze graag beter Engels wilde leren spreken. Dus is ze vorige week gestart met een online studie bij Saylor.org. Dit is een online leeromgeving van Michael Saylor, eigenaar van IT bedrijf MicroStrategy en één van de grootste bitcoiners ter wereld. Veel lesmateriaal wat je voorheen alleen op duurbetaalde scholen, opleidingstrajecten of universiteiten kon krijgen is nu gratis beschikbaar. Net als bijvoorbeeld Khan Academy zijn dit allerlei initiatieven om kostbare kennis gratis beschikbaar te stellen aan de wereld. Dit markeert in onze ogen een transitie die niet meer te stoppen is. Voorheen moest je naar een (hoge)school of universiteit voor bepaalde kennis maar door het internet komt er steeds meer kennis beschikbaar voor een fractie van de kosten of zelfs gratis. Natuurlijk geldt dit nog niet voor alles maar het is in mijn ogen een uitstekende ontwikkeling. Bij Saylor.org krijg je na je examen een gratis certificaat uitgereikt als bewijs dat je de stof beheerst.

Misschien heeft dit nog niet de status van een ‘officieel’ of ‘echt’ diploma maar kennis is kennis. Ik ben zelf werkgever en heb in de afgelopen jaren samen met mijn compagnon tientallen mensen aangenomen. Ik heb nog nooit om iemands diploma gevraagd. Wij kijken naar het kennisniveau wat meetbaar en zichtbaar is voor ons en naar de persoonlijkheid. Dat papiertje zegt ons niet zoveel. Net zoals er inflatie gaande is in onze economie denk ik dat dit ook geldt ten aanzien van diploma’s. Ook dit absolute belang dat je perse een diploma nodig hebt is aan inflatie onderhevig. Zeker in de toekomst hebben we vakmensen nodig die simpelweg goed zijn in specialistische vakgebieden. Deze mensen komen er toch wel, ook al hebben ze wellicht niet een ‘officieel’ diploma. Goed is goed.

Dit alles wil dus niet zeggen dat we niet willen dat onze kinderen geen diploma halen. Waarschijnlijk halen ze dat alsnog wel in de komende jaren. Misschien ook niet. De tijd zal dat leren. We weten niet hoe de toekomst eruit ziet en waar of hoe onze kinderen de komende jaren zullen leren. Ze weten ook niet wat ze later willen worden. Dat hoeft ook nog niet, ze vinden vanzelf hun weg wel. Door te reizen laten we hen een breder plaatje zien dan het vaste afgekaderde systeem in Nederland. Uit dit spectrum mogen ze zelf hun keuzes maken. Waar dan ook, wat dan ook. We maken ons niet druk. Ze zijn zeer slim en groeien zichtbaar.

Ze pakken deze alternatieve vorm van onderwijs erg goed op en daar zijn we trots op!