Evren Bir Bilgi Sistemi Olabilir mi?

Evren ve simülasyon iliskisi uzun zamandir hayatimizda, Insanlar evrenin gercekten gercek olup olmadigini sorgulamayi hic birakmadi. Matrix, bu soruyu sadece popülerlestirdi. Ama fikir cok daha eski. Bugun hala bu konuda bircok farkli yorum, bircok farkli görüs var. Bir noktada hepsi ayni semsiyenin altinda toplaniyor. Tartismalarin cogu da bir noktadan sonra “kuantum”, “frekans”, veya “uyanis” kelimelerine takiliyor. Bu kelimeler ilk bakista etkileyici görünüyor fakat ardinda bir netlik getirmiyor. Sonunda ortaya büyük bir gürültü cikiyor.

Son zamanlarda zihnimi oldukca mesgul eden “My Big TOE” kitabi bu gürültünün tabiri caizse tam ortasinda duruyor. Sevgili Tom Campbell, burada kücük bir saka yapmak istemis, kitabin kapagina bir ayak parmagi koymus, okuyucularina kendi “Theory of Everything” ini anlatmak istiyor. Bence bu biraz kitabin ciddiyetini yumusatiyor, cünkü kendi teorisine bile körü körüne inanilmasini istemiyor.

Kitap ilk bakista insani ikileme düsürüyor: “Bu da sadece biraz bilim karistirilmis bir komplo teorisi mi?”, “Yoksa evreni aciklayan bu model dogru olabilir mi?”

Bence bu ikilemi özellikle yaratmak istemiyor, Campbell gizemli bir hikaye anlatmak istemiyor, o cok temel bir noktadan basliyor: Gercekligi anlamak istiyorsak önce bilinci anlamaliyiz diyor. Cünkü ona göre fiziksel dünya bilincin nedeni degil; sonucu. Bu yaklasim bilinci merkeze alan eski geleneklerle benzer görünüyor, ama yine de ayni seyi yapmiyor. Burada mistik bir inanc yok, yaratici bir fikir yok. Sadece kendi kendini sürdüren bir “bilgi sistemi” var.

Üc kitaptan olusuyor, yaklasik 800 sayfa, oldukca dolayli bir sekilde ilerliyor. Konu da o kadar genis ki bazi sayfalari tekrar tekrar okumak zorunda kaliyorsun. Ben de öyle yaptim. Bazen önceki kitaba döndüm sonra tekrar ileri gittim. Parcalarin kafamda oturmasi hayli zaman aldi.

Sonunda enteresan bir noktaya geldim, hafif bir hayal kirikligiyla birlikte yogun bir merak hissi olustu icimde. Tarlanin ortasinda tek basina duran aycicegi gibiydim. Rüzgar nerden eserse oraya dogru bakiyorum. Ama günesin nerde oldugunu da artik daha net görüyorum.

Simdi bu fikri daha acik bir zemine tasimak istedim. Büyük bir yanilginin esiginde miyiz? Yoksa evreni anlamak icin yeni bir kapi mi aciliyor? Uyanis bu mu tam olarak? Campbell´a göre gerceklik “bilgi + kurallar = deneyim” formülüyle calisiyor. Bu formül bilgisayar simülasyonlarina benziyor ama birebir degil. Cünkü burada önemli olan sey fizik degil; bilginin kendisi.

Bilgi düzen istiyor, düzen ise “düsük entropi” demek. Yüksek entropi, yani daginiklik ise sistemin cökmesi demek. TOE´nin matematigi bu yüzden temelde cok sade: Bir bilgi sistemi var olmak istiyorsa entropisini düsürmek zorunda.Entropi düserse düzen artar.Düzen artarsa sistem daha verimli calisir.Verimli calisan sistem daha cok deneyim üretebilir.Bu da daha fazla bilgi demektir. Döngü böyle devam eder. Ama bu sürec bir “tasarim” degil, rastgele bir kaos da degil. Tam olarak kendi kendine orgnaize olan bir yapidan bahsediyor.

Evrenin “ögrenen bir sistem” olarak görünmesinin sebebi bu. Bilinc deneyimle kendini düzenler. Deneyim geri bildirim üretir, geri bildirim düzeni arttirir, daha düzenli bir sistem daha uzun yasar.

Simdi bu modeli anlamaya calisiyorum, gercekligin gercekten boyle calisip calismadigini bilmiyorum ama bildigim bir sey var: Bu yaklasim ne komplo teorisi kadar daginik ne bilimsel dogma kadar kati. Ikisinin arasinda bir yerde duruyor, bu yüzden tartismaya deger buldum.

Bu noktada sunu düsünüyorum: “Eger her sey bir bilgi sisteminden ibaretse, bizim rolümüz ne?”

Campbell burda önemli bir ayrim yapiyor: Biz bu sistemin pasif ürünleri degiliz aksine aktif parcalariyiz. Cünkü sistem kendini ancak deneyim üzerinden düzenleyebiliyor. Deneyim olmadan geri bildirim yok. Geri bildirim olmadan düzen artmiyor, düzen artmayinca da sistem kendi sinirina takiliyor, sürdürülebilir olmuyor.

Sunu da eklemek istiyorum, bunu klasik anlamda “ögrenmek” gibi düsünmemek gerek. TOE´de ögrenmek “bilginin daha verimli islenmesi” anlamina geliyor. Yani daha az kaos, daha net karar, daha iyi secim. Kisacasi entropini düsürecek seyleri sececerek sistemin entropisini düsürmeyi saglamak.

Bu yüzden özgür irade bu modelde zorunlu bir kavram. Eger sistem secenek üretmiyorsa gelisemiyor. Eger gelisemiyorsa da cöküyor. Campbell´in kitapta özgür iradeye bu kadar vurgu yapmasinin sebebi bu. Bilinc zorla gelismez. Baskiyla, kaderle, otomatik programlarla büyütülemez. Ancak ve ancak karar vererek büyür. Bu yüzden “bilincli varlik” olmak romantik bir fikir olmaktan ziyade sistemin isleyisi acisindan teknik bir gereklilik diyeibliriz.

Yani o zaman evren “iyi secim yapmayi ögrenmeye calisan bir bilinc alani” gibi mi davraniyor? Bu secimler kimi zaman bireysel kimi zaman kolektif kimi zaman da tamamen rastlantisal görünüyor. Inanilmaz. Baktigin zaman sonucta hepsi ayni sürece hizmet ediyor : daha düsük entropi.

Simülasyon tartismalarinin cogunda kacirilan nokta su bence, konu hep “yaratan kim?”, “amac ne?” , “kimin oyunu?”, “bu bir hile olabilir mi?” gibi sorulara cekiliyor. Bu modelde, bu sorulari sormaya gerek yok cünkü burda evrenin bir “tasarim hikayesi” yok. Evren burda bir “isleyis hikayesi”.

Bir sistem kendi kendini sürdürmeye calisiyor, biz de bu sürecin icindeki bilinc dügümleriyiz. Biz hem deneyim üretiyoruz hem de sisteme geri bildirim sagliyoruz, ayni zamanda sistemin evrimine katki sagliyoruz. Bir simülasyon teorisine göre oldukca sade bir tablo.

Konunun teknik derinliklerini aktabildigim kadar aktarmak istiyorum. “Eger koca evren bir bilgi sistemi ise, bu bilgi nasil deneyime dönüsüyor?” Campbell söyle diyor: Gerceklik render edilen bir sürec. Bu kelime bilgisayar oyunlarini hatirlatiyor ama TOEdeki anlami daha basit. Render etmek, bir olasilik alanindan tek bir sonucu secmek demek. Yani bir ihtimali “gercek” yapmak.Fizik aslinda olasiliklar icinden secilen sonuclarin toplami. Bu yüzden TOEde gerceklik tam anlamiyla “hesaplanan” bir sürec. Madde, bilinc olmadiginda cökmeyen bir olasilik havuzu gibi. Bilinc gözlem yaptiginda sistem bir secenek belirliyor. Burda bu fikir kuantum fizigiyle bir sekilde örtüsüyor.

Teknik mantik söyle isliyor: 1- Olasilik alani (Probability Space): Her an icin sonsuz ihtimal var. Sistem bunlarin hepsini hesaplamiyor; sadece muhtemel olanlari tutuyor.

2- Kurallar Seti (Rule-Set): Fizik yasalari burada devreye giriyor. Hangi sonuclarin mümkün oldugunu belirleyen sey bu kurallar. Yani “evrenin motoru”

3- Bilincli Göylem (conscious Observer):

Gözlemci olmadan sonuc belirlenemiyor. Cünkü gereksiz hesaplama maliyeti yok. Sistem enerjisini tasarruflu kullaniyor.

4- Render (Collapse):

Gözlem yapildiginda olasilik bulutu tek bir sonuc üretiyor. Biz buna “gercek” diyoruz. Ama aslinda bu sadece en mantikli secenek.

Bütün bu sürec bilgisayar analojisi gibi görünüyor ama TOE bunu daha genis bir cercevede kullaniyor, burda amac “evren bir bilgisayar” demek degil. Ama “evren hesaplamaya benzer sekilde calisiyor” demek.

Özetle, eger gerceklik bir bilgi sistemi ise, o zaman sistem gereksiz islem yapmaz. Her sey minimum maliyetle hesaplanir. Bu hem dogadaki verimlilikle uyumlu hem de kuantum mekaniginin davranislariyla.

Gerceklik bize sürekli, kesintisiz dünya gibi görünüyor. Ama TOE bunun bir illüzyon oldugunu söylüyor. Aslinda sadece ihtiyac duydugumuz kisimlar üretiliyor. Görmedigimiz, duymadigimiz, fark etmedigimiz seyler gercek anlamda “var” degil. Sadece potansiyel halinde duruyor.

Söyle bir örnek vereyim, su anda arkanizdaki oda “acik” degil. Oda hakkinda belleginizde kayitli bilgiler, sistem icin yeterli veri. Birisi kapidan iceri girip “arka odada ne var?” diye sorarsa , o an oda tekrar render edilir. Bu, iste evrenin gereksiz veri depolamaktan kacinan bir sistem gibi davranmasi demek. Baslangicta buz gibi geliyor. Ama aslinda fiziksel dünyanin enteresan görünen bircok davranisini sade bir mantiga oturtuyor.

Düsündügümüz zaman, kuantumun neden olasilik tabanli oldugnu, gözlemcinin neden fiziksel sonucu etkiledigini (Cift yarik deneyi), neden hicbir seyin asla %100 kesin olmadigini ve dolayisiyla, neden bilginin evrenden daha temel oldugunu sade bir mantiga oturtuyor.

TOE´nin teknik kismini burda güclü buluyorum, cünkü sistem hem matematikle hem bilincle uyumlu. Sadece farkli bir dil kullaniyor. Gercekligin render edilmesi fikri kulaga radikal geliyor ama fizik bunu zaten gösteriyor. Bunu simdi biz baska bir cercevede ifade ediyoruz.

Devam edelim..

Campbell evreni tek bür düzlem olarak ele almiyor. Gerceklik onun icin katmanlardan olusan bir yapi. Her katmanin kendi kurallari, kendi veri seti ve kendi islevi var. Ama hepsi ayni temel sisteme bagli. Bunu LCS olarak ifade ediyor.

LCS, Büyük Bilinc Sistemi, Bu en genis düzlem. Her seyin ciktigi “ana alan”. Sonsuz veri alani gibi düsünebiliriz. Henüz organize olmayan, ama organize olmaya calisan bir yapi. Bilinc bu düzlemde doguyor.

Non-Physical Reality Frames, fiziksel olmayan gerceklikler. Burasi bizim fiziksel dünya olarak algiladigimiz seyin disinda kalan tüm bilinc alanlarini kapsiyor. Rüya halleri, OBE deneyimleri, farkindalik düzeyleri, veri akislari.. Campbell´a göre bunlar “ruh alemi” gibi mistik bir yer degil. Sadece farkli kurallarla calisan alt sistemler.

Fiziksel Evren- Physical Matter Reality(PMR) Burasi bizim dünyamiz. Kurallar setiyle sinirli olan simülasyon alani. Zaman burda tek yönde akar. Fizik yasalari sabittir. Bu alan ögrenme icin yüksek yogunluklu deneyim saglayan alandir. Cünkü secimlerin sonuclari belirgindir.

Avatar and the Biological Interface, Biyolojik Beden. Bilinc, bu fiziksel ortamda deneyim kazanmak icin bir arayüze ihtiyac duyar. Avatar tam olarak bu. Beden bizim “biz” olmamiz egil; sisteme baglanma bicimimizdir. Bilinc avatarlari kullanir, avatar bilinc üretmez.

Veri akislari -Data Streams and the Rendering Process, Bu katman tüm deneyimi düzenler. Görme, duyma, algilama.. Hepsi veri akisidir. Gercekligin render edilmesi burada gerceklesir. Olasiliklardan tek sonuc secilir.

Bu katmanlar birbirinden ayri dünyalar degil. Ayni sistemin farkli cözünürlükleri. Biz genelde sadece PMR´i gercek olarak görüyoruz. TOE´nin säyledigi sey su: Gerceklik bundan daha genis. Fiziksel dünya bu yapinin sadece kücük bir parcasi. Her düzlem ayni amaca hizmet ediyor, daha düsük entropi daha yüksek düzen.

Kapanisa yaklasirken, bu noktada teori hala aklimda acik bir soru olarak duruyor. Gercekligin böyle calisip calismadigini bilmiyoruz. Bu model evreni sadece madde ve enerjiyle aciklayan klasik bakislardan daha kapsamli ve daha genis bir alan aciyor. Ayni zamanda her seyi mucizeye baglayan mistik anlatilardan da daha düzenli bir cerceve sunuyor. Bu yüzden burda durmak istedim, modelin arka planindaki teknik yapiyi anlamadan fikir tam olarak oturmuyor.

Gerceklik belki düsündügümüzden daha basit. Basit oldugu icin de kabul etmesi daha zor.

Devami gelecek.

aka werzubist