*görsel kaynak: editörün kendisi tarafından tasarlanmıştır**

süheyl sadıklı’dan bir yazı: “90’lar şan ve şeref günleriydi..”

karaköy’de işi nedir angela merkel’in?

-2000’lerin Dönemsel Arka Planı

90’lar şan ve şeref günleriydi. Her şey pop, otomobiller ve çok renkli vatkalı kazaklarla ilgiliydi.

Şehrin banliyölerinde göçmen ve yerli çocuklar birlikte “çokkültürlülük zenginliktir” mesajı veren rap müzikleri yapıyor, baba ve anneleri bir sistem eleştirisi olarak bürokrasiye yazarkasa fırlatıyordu.

Bu postmodern etki 2000’lerin ilk çeyreğine kadar sürdü.

Türk siyasal hayatının bu yıllarda yaşadığı dönüşüm ise yeni bir yükseliş trendi yarattı. Koalisyonlu istikrarsızlık, demokratikleşme sorunları, laiklik-din gerilimi, başörtüsü meselesi, Kürt sorunu, güvenlik politikaları, eğitim ve gelir eşitsizliği, hızlı kentleşme ve iç göçün yarattığı sosyal dönüşüm, zayıf kurumlar ve kültürel depresyon artık 90’ların manşetinde kalacaktı.

karaköy’e merkel zahmet etmesin, biz geleceğiz! (2000–2010)

Bu yükseliş trendi beraberinde yeni bir özgüven de getirdi.

2002 FIFA Dünya Futbol Şampiyonası üçüncülüğü, Sertab Erener’in 2003’Eurovision Müzik Yarışması birinciliği ve Orhan Pamuk’ın Nobel’i; Türkiye’de “biz de Avrupa’nın parçası olabiliriz” duygusunu yükseltti.

Dönemin ruh hali, Avrupa’ya deve üzerinde kırmızı peştamallı bir egzotizmle bakan Ortadoğululuğa değil; kendine güvenen, çağdaş bir Türkiyeliliğe benziyordu.

2002–2005 arasında Avrupa Birliği süreci çok güçlüydü. “Karaköy’e Merkel zahmet etmesin, biz Avrupa’ya geleceğiz” gibi sloganik, ironik ama umutlu bir ruh hali hâkimdi.

Bankalar ve finans sistemi yeni tüketim toplumunun altyapısını hazırlıyor, teknoloji şirketleri cep telefonlarını piyasaya sürüyor, sürekli ulaşılabilir insanlar meydana getiriyordu.

Türkiye’de aile yapısı, ilişki biçimleri ve flört dinamikleri dönüşüyordu.

Batı Avrupalı düşünme, yaklaşma, yeme-içme ve estetik anlayışları gündelik hayatın parçası haline geldi. Böylece hem Batılı gibi yaşamak isteyen hem de bundan huzursuz olan bir Türkiye toplumu ortaya çıktı.

Bu ironi fikir, kültür ve sanat hayatına da yansıdı.

Dönemin toplumsal gerilimleri, umutları, aşka, dostluğa ve hayata dair hezeyanları; Orhan Pamuk’un Kar, Mor ve Ötesi’nin Bir Derdim Var ve Gülse Birsel’in Avrupa Yakası gibi eserlerinde takip edilebiliyordu.

2000’leşmenin Türkiye’de yarattığı kültürel dönüşümü çok iyi anlatan bu eserlerin alt metni 90’lar/2000’ler romantizasyonuydu…

karaköy’de işi nedir angela merkel’in? (2010–2020)

Bu yükseliş trendi uzun sürmedi.

2010 referandumu Türkiye entelektüel hayatında büyük bir kırılma yarattı. Daha fazla demokratikleşme ve liberal açılım beklenirken, AB’ye açılan Türkiye bir anda kendisini kendi içine dönerken buldu.

Sivilleşme, demokratikleşme ve AB’leşme ivmesi zayıfladı. 2000’lerin reformculuk hareketi durdu.

Medya çevreleri kültürü daha fazla kutuplaştırmaya ve siyasallaştırmaya başladı.

Bu gerilim Gezi Parkı protestoları ile görünür hale geldi.

Ardından 15 Temmuz 2016 Darbe Girişimi Türkiye’de güvenlik, devlet, hukuk ve siyaset iklimini bütünüyle değiştirdi.

2017 referandumu ile Cumhurbaşkanlığı sistemine geçildi; 2020’deki COVID-19 pandemisi toplumsal dönüşümü hızlandırdı.

Sonuç olarak:

“Karaköy’e Merkel zahmet etmesin, biz geleceğiz” sloganından, “Karaköy’de işi nedir Angela Merkel’in?” sorusuna geldik.

Merkel’le temsil edilen Avrupa estetiği fikrini yeniden tartışmaya açtık.

2000’lerin başındaki anlatı büyük ölçüde şöyleydi:

AB + reform + dijitalleşme + yükseliş hissi

2010 sonrası hikâye ise giderek şuna dönüştü:

Toplumsal kutuplaşma + güç merkezileşmesi + dijital kamplaşma + yeni medya düzeni

karaköy’ün ellerinden öper, merkel’e selam ederiz! (2020–2026)

Yeni binyılda sanat adeta altın çağını yaşadı.

Müze patlaması oldu:İstanbul Modern, Pera Müzesi ve Santralistanbul gibi kurumlar açıldı.

Sanat ilk kez bu kadar profesyonel ve küresel bir vitrine kavuştu.

İstanbul Bienali dünya sanat haritasında vazgeçilmez bir durak haline geldi.

Sinemada minimalist devrim yaşandı: uzun sessizlikler, kapı gıcırtıları, taşra-kent gerilimi ve varoluşsal sancılar yeni anlatı dili oldu.

Yeni dalga Türk sineması, Türkiye’yi Cannes ve Berlin festivallerine taşıdı.

Edebiyat avangartlaştı; kolaj, cut-up ve postmodern anlatılar yaygınlaştı. Türler geçirgenleşti.

Geleneksel biçimler reddedildi, yazım kuralları gevşedi.

Dil dijitalleşti.

post hakikat çağı

Türkiye’nin kültür, sanat ve aktüel hayatı dönüşürken fikir hayatı da doğrusal ilerlemedi.

Bloglar, forumlar, bağımsız dergiler, yeni yayınevleri ve çeviri kitaplar arttı. Fikir dünyasında ciddi bir açılma yaşandı.

Ancak ana akım medyaya alternatif bağımsız medya kuruluşları da kültürü giderek politize etti.

AB süreciyle başlayan ilericilik trendi; yazarların, akademisyenlerin, gazetecilerin ve kültürel çevrelerin ideolojik kamplaşması içinde dağıldı.

Dönemin dijital kahveleri olan MSN, Facebook, Tumblr, Ekşi Sözlük ve Twitter kendi kültürlerini yarattı.

Türkiye’de gençler sosyal iletişim ihtiyaçlarını internet üzerinden de karşılayabileceklerini keşfetti.

Burada ülkeye dair görüşlerini paylaştılar, karşılık buldular; görünür oldular.

Görünür olmak ise yeni bir ihtiyaç yarattı: bağlantıda kalmak.

Bir dönem internet dikkat dağıtan değil, dikkat toplayan bir yerdi.

Bugün ise tam tersi.

O dönem internete giriliyordu. Bugün internetin içinden çıkılmıyor.

son söz yerine…

2000’leşmenin Türkiye’nin fikir, kültür, sanat ve aktüel hayatında yaptığı şey yalnızca teknik bir dönüşüm değildi.

Bu bir zihniyet dönüşümüydü.

Türkiye’nin kendisine yeni bir hikâye yazma çabasıydı.

Bugün biz kendimizi Karaköy’de bir balıkçı dükkânında, caddemizde yürüyen Avrupalılara iç geçirip 52 ekran tüplü televizyonda siyaseti bırakmış Angela Merkel’in vakıf ziyaretlerini izlerken buluyoruz.

Siz de muhtemelen kendinizi bu yazıyı okurken.