Senûsî Akide-i Suğra Metni İlahiyat ve Nübüvvat Bölümleri Muhtasar Türkçe Çevirisi

İlahiyat:

📌Allah Teala hakkında aklen vacip olan sıfatlar 20 tanedir. Bu 20 sıfat dört kısımda incelenir:

🟢Birinci kısım nefsi sıfattır. O da vucud yani var olma sıfatıdır.

🟢İkinci kısım selbi (Allah Teala’dan bazı manaları nefyetmeye yönelik) sıfatlardır. Bunlar: kıdem, beka, hadislere muhalefet, kıyam-ı bi’n-nefs (bir mahalle veya tahsis edici bir şeye ihtiyaç duymaması), vahdaniyettir (zatında, sıfatlarında ve fiillerinde bir olması).

🟢Üçüncü kısım mana (Allah Teala için bazı manaları ispat etmeye yönelik) sıfatlarıdır.

Bunlar:

🧷Hariçte var olsun veya olmasın aklen mümkün olan her şeyle alakalanan irade ve kudret,

🧷Aklen vacip, mümkün ve imkânsız her şeyle alakalanan ilim ile harfsiz ve sessiz kelam,

🧷Hiçbir şeyle alakalanmayan hayat

🧷ve aklen mümkün olan şeylerle vacip olanlardan hariçte var olanlarla alakalanan semi ve basar sıfatlarıdır.

🟢Dördüncü kısım manevi sıfatlardır ki bunlar mana sıfatlarıyla mülazımdır. Bu sıfatlar: Allah Teala’nın kadir, mürid, alim, mütekellim, hayy, semi ve basir olmasıdır.

📌Allah Teala hakkında aklen imkânsız olan şeylerse bu 20 sıfatın zıttı olan 20 başka sıfattır.

Bunlar:

🧷Yokluk, sonradan var olma, sonradan yok olma;

🧷Bir cesedi olup boşlukta yer kaplaması, başka bir cisimde araz olması, bir cismin cihetinde olması veya kendisinin cihetinin olması, mekan veya zamanla kayıtlanması, Yüce Zatı’nın hadis şeylerle vasıflanması ve fiillerinde ve hükümlerinde garazlarla vasıflanması hasebiyle hadis şeylerle benzer olması;

🧷Bir mahalde kaim olan bir sıfat olması veya bir tahsis ediciye ihtiyaç duyması hasebiyle kendisiyle kaim olmaması;

🧷Zatında mürekkep olması, zatı veya sıfatlarında mümasili olması ve varlık aleminde bir fiilde kendisinden başka tesir edici olması hasebiyle tek olmaması;

🧷Herhangi bir akli mümkünden acizlik;

🧷İstememesine rağmen ya da gaflet, dalgınlık, talil veya tabiatla bir şeyi var etmesi hasebiyle iradesizlik,

🧷Herhangi bir şeyden cehalet ve cehalet anlamına gelen diğer sıfatlar,

🧷Ölüm, sağırlık, körlük ve konuşamamaktır.

❗️Manevi sıfatların zıtları da mana sıfatlarının zıtlarından anlaşılmaktadır.

📌Allah Teala hakkında aklen caiz olan şeylerse aklen mümkün olan her şeyi yapmak veya yapmamaktır.

🔒Deliller:

🔑Allah Teala’nın varlığının delili alemin hadis (sonradan var olmuş, var oluşunda başka bir şeye muhtaç) olmasıdır. Çünkü alemin bir var edicisi olmasaydı, bilakis kendi kendine var olsaydı; birbirine eşit iki ihtimalden (var olmak veya olmamaktan) birinin diğerine sebepsizce ağır basmış olması gerekirdi ki bu aklen imkansızdır.

➡️Alemin hadis olmasının deliliyse sonradan var olan hareket, sükûn ve diğer arazlara (zatı olmayan ve bir zatla kaim olması gereken hariçte vücudu olan özelliklere) mülazım olması, onlardan ayrılamamasıdır. Hadis olandan ayrılamayan şeyse onun gibi hadis olmak zorundadır.

➡️Arazların hadis olmasının deliliyse yokluktan varlığa ve varlıktan yokluğa çıkışını müşahede etmemizdir. Müşahedeyse zaruri bilgi kaynaklarındandır, başka delil istemez.

🔑Allah Teala hakkında kıdemin aklen vacip olmasının delili şudur: Allah Teala kadim olmasaydı hadis olması gerekirdi, hadis olan her şeyse beyan edildiği üzere bir var ediciye ihtiyaç duyar. Dolayısıyla devir (Allah Teala’nın var ettiği bir şeyin Allah Teala’yı var ettiği) veya teselsül (Allah Teala’yı başka bir şeyin, o şeyi de diğer bir şeyin var edip bu silsileni sonsuza dek uzanması) sonuçlarından biri ortaya çıkardı ki bu iki sonuç da aklen imkansızdır.

🔑Allah Teala hakkında bekanın aklen vacip olmasının delili şudur: Eğer Allah Teala’ya sonradan bir yokluk ilhak olması aklen mümkün olsaydı Allah Teala’dan kıdem sıfatı da gitmiş olurdu. Çünkü sonradan yok olabilen şeylerin varlığı aklen mümkün sınıfına girer, vacip değil ve aklen mümkün olan şeyler sadece hadis olarak var olabilir. Kısaca: Allah Teala’nın baki olmaması kadim olmamasını gerektirdiğinden ve kadim olması da az önce beyan edildiği üzere aklen vacip olduğundan beka da aklen vaciptir.

🔑Allah Teala’nın yarattıklarına muhalif olmasının aklen vacip oluşunun delili şudur: Allah Teala yarattıklarından biriyle mümasil olsaydı onun gibi hadis olması gerekirdi çünkü yaratılan her şeyin her özelliği hadistir. Allah Teala’nın kadim olmamasıysa aklen imkansızdır.

🔑Allah Teala’nın kendisiyle kaim olmasının aklen vacip oluşunun delili şudur: Allah Teala bir mahalle ihtiyaç duysaydı bir sıfat olurdu, sıfatsa mana sıfatları ve manevi sıfatlarla vasıflanamaz, Allah Teala’nınsa bunlarla vasıflanması aklen vaciptir, dolayısıyla sıfat olması aklen imkansızdır. Diğer bir ihtimalse bir tahsis ediciye ihtiyaç duyması ki bu durumda hadis olurdu, bu da aklen imkansızdır.

🔑Allah Teala hakkında vahdaniyetin aklen vacip olmasının delili şudur: Allah Teala bir olmasaydı bu durumda acziyet gerekeceğinden alemden hiçbir şeyin var olamamış olması gerekirdi. Müşahedeyle alemin var olduğunu biliyoruz. Dolayısıyla Allah Teala’nın bir olduğu aklen vaciptir.

🔑Kudret, irade, ilim ve hayat sıfatlarının delili şudur: Allah Teala bu sıfatlardan herhangi biriyle vasıflanmamış olsaydı hadislerden hiçbiri var olamazdı.

🔑Semi, basar ve kelam sıfatlarının deliliyse kitap, sünnet ve icmadır. Ayrıca bunlardan biriyle vasıflanmamış olsaydı bunların zıtlarıyla vasıflanması gerekirdi ki onlar da nakıs sıfatlardır. Allah Teala’nınsa nakıs sıfatlarla vasıflanması aklen imkansızdır.

🔑Allah Teala hakkında aklen mümkün şeyleri var etmenin ve terk etmenin aklen caiz oluşunun delili şudur: Allah Teala için bu şeylerden bazılarını yapmak aklen vacip ya da imkânsız olsaydı zatında mümkün olan şeyin vacibe veya imkansıza inkılap etmesi gerekirdi ki bu makul değildir

Nübüvvat:

📌Peygamberler hakkında aklen vacip olan şeyler sıdk, emanet ve tebliğdir.

📌Aklen imkânsız olan sıfatlar bunların zıddı olan yalan, mekruh veya haram olan bir şeyi yaparak ihanet etmek ve tebliğ etmekle emrolundukları bir şeyi gizlemektir.

📌Aklen mümkün olan sıfatlarsa onların yüksek mertebelerinde eksiklik meydana getirmeyecek beşerî arazlardır.

🔒Deliller:

🔑Peygamberler için sıdkın aklen vacip olmasının delili şudur: Eğer doğruyu söylememeleri mümkün olsaydı Allah Teala’nın haberinde yalan bulunması gerekirdi. Çünkü Allah Teala peygamberleri “kulum benden tebliğ ettiği her şeyde doğruyu söyledi” anlamına gelen mucizelerle tasdik etmiştir.

🔑Peygamberler için emanetin aklen vacip olmasının delili şudur: Eğer peygamberler haram veya mekruh bir şey yapsaydı haram veya mekruh olan şey ibadete dönüşmüş olurdu. Çünkü Allah Teala bize, onlara sözlerinde ve fiillerinde tabi olmamızı emretmiştir. Allah Teala’ysa haram veya mekruh bir şeyi emretmez. Üçüncü sıfatın (tebliğin) delili de bununla aynıdır.

🔑Beşeri arazların peygamberler hakkında caiz olmasının deliliyse onların başlarına gelmelerini müşahede edişimizdir.