Trump 28 madde Ukrayna barış planında NATO‘yu ezdi

Başkan Trump’ın Ukrayna’da barış için 28 maddelik planı, bir Ukraynalı yetkili, bir ABD’li yetkili ve öneriye aşina bir kaynak tarafından doğrulanan bir taslağa göre, Kiev’i doğuda ek topraklardan vazgeçmeye, askeri kapasitesini sınırlamaya ve NATO’ya asla katılmayacağını kabul etmeye zorlayacak.

ABD tarafı, Ukrayna’yı “agresif bir zaman çizelgesi” üzerinde bir anlaşma yapmaya zorluyor. Ukrayna’nın bugüne kadar defalarca reddettiği teklifleri içeren plana rağmen, Başkan Volodimir Zelenski bunu dışlamıyor.

Üst düzey bir Beyaz Saray yetkilisi, planın Ukrayna için “kolay olmadığını” kabul etti ancak ABD’nin savaşın sona ermesi gerektiğine inandığını ve sona ermezse Ukrayna’nın daha da fazla toprak kaybedeceğini söyledi.

Plan, Trump’ın elçisi Steve Witkoff tarafından Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Trump’ın damadı Jared Kushner’ın katkılarıyla hazırlandı.

Witkoff ayrıca Rus elçisi Kirill Dmitriev ile plan hakkında görüştü. Dmitriev, yaptığı açıklamada, geçmiş çabaların aksine “Rusya’nın tutumunun gerçekten dikkate alındığını” hissettiği için bu konuda iyimser olduğunu söyledi. Başkan Vladimir Putin ise planı kamuoyuna açıklamadı. Dmitriev ile görüşmesinin ardından Witkoff ve Kushner, planı Zelenski’nin ulusal güvenlik danışmanı Rustem Umerov ile de görüştü. ABD Kara Kuvvetleri Bakanı Dan Driscoll, planı Perşembe günü Zelenski’ye yazılı olarak sundu. Sonrasında Zelenski, Trump ve ekibiyle bu konuda görüşmeye hazır olduğunu söyledi.

Zelenski, planı ABD’nin “vizyon”u olarak nitelendirdi ancak nihai bir teklif olmadığını söyledi. Ukrayna’nın kırmızı çizgileri konusunda net olduğunu ve planı “gerçekten anlamlı” kılmak için katkı sağlayacağını söyledi.

Üst düzey bir Beyaz Saray yetkilisi, “Gazze’deki savaşı bitirdiğimiz gibi Ukrayna’daki savaşı da bitirecek bir çözüm bulmak için ciddi çaba sarf ediyoruz. Bu planın kolay olmadığına inanıyoruz ama Ukrayna için iyi olduğuna inanıyoruz.” dedi. Ukrayna’dan istenen toprak tavizlerine ek olarak belgede, Rusya’nın Ukrayna topraklarına daha fazla müdahalesi durumunda “kararlı ve koordineli bir askeri müdahale” yapılacağı belirtiliyor. ABD’nin böyle bir müdahalede nasıl bir rol oynayacağı belirtilmiyor.

Plan dondurulmuş bazı Rus varlıklarının Ukrayna’nın yeniden inşasına aktarılmasını, Rusya’ya yönelik yaptırımların kaldırılmasını, ABD ve Rusya’nın yapay zekâ ve madencilik gibi alanlarda uzun vadeli ortaklık kurmayı kabul etmesini ve Rusya’nın G8'e geri dönmesini sağlayacak ekonomik unsurları da içeriyor. Ayrıca Ukrayna’nın anlaşmadan sonraki 100 gün içinde seçim yapmasını öngörüyor. Zelenskiy, Eylül ayında ateşkes sağlandıktan sonra seçim yapmak istediğini söylemişti.

Tam Plan

1. Ukrayna’nın egemenliği teyit edilecektir.

2. Rusya, Ukrayna ve Avrupa arasında kapsamlı bir saldırmazlık anlaşması imzalanacaktır. Son 30 yılın tüm belirsizlikleri giderilmiş sayılacaktır.

3. Rusya’nın komşu ülkeleri işgal etmeyeceği ve NATO’nun daha fazla genişlemeyeceği beklenmektedir.

4. Küresel güvenliği sağlamak, iş birliği ve gelecekteki ekonomik kalkınma fırsatlarını artırmak amacıyla tüm güvenlik sorunlarını çözmek ve gerginliği azaltma koşullarını oluşturmak için ABD’nin arabuluculuğunda Rusya ve NATO arasında bir diyalog gerçekleştirilecektir.

5. Ukrayna güvenilir güvenlik garantileri alacaktır.

Ayrı bir belgede güvenlik garantisinin şartları ayrıntılı olarak açıklanmaktadır. ABD ve NATO müttefikleri, Ukrayna’ya yapılacak bir saldırıyı tüm “transatlantik topluluğa” yapılmış bir saldırı olarak değerlendirecektir.

6. Ukrayna Silahlı Kuvvetleri’nin büyüklüğü 600.000 personel ile sınırlandırılacaktır.

Not: Ukraynalı bir yetkiliye göre, Ukrayna ordusu şu anda 800.000–850.000 personele sahipken, savaştan önce yaklaşık 250.000 personele sahipti.

7. Ukrayna, anayasasına NATO’ya katılmayacağını, NATO ise tüzüğüne Ukrayna’nın gelecekte üyeliğe kabul edilmeyeceğine dair bir hüküm eklemeyi kabul etmektedir.

8. NATO, Ukrayna’ya asker konuşlandırmamayı kabul etti.

Not: Fransa ve İngiltere de dahil olmak üzere NATO ülkeleri, savaştan sonra Ukrayna topraklarında az sayıda Avrupa askerinin bulunmasını öngören ayrı teklifler üzerinde çalışıyor. Bu plan, bu olasılığı göz ardı ediyor gibi görünüyor.

9. Avrupa savaş uçakları Polonya’da konuşlandırılacak.

10. Rusya, Ukrayna’yı işgal ederse, kararlı ve koordineli bir askeri müdahaleye ek olarak, tüm küresel yaptırımlar yeniden uygulanacak, yeni bölgenin tanınması ve bu anlaşmanın diğer tüm avantajları iptal edilecektir; Ukrayna, Moskova veya St. Petersburg’a sebepsiz yere füze fırlatırsa, güvenlik garantisi geçersiz sayılacaktır.

11. Ukrayna, AB üyeliğine uygundur ve bu konu değerlendirilirken Avrupa pazarına kısa vadeli tercihli erişim elde edecektir.

12. Ukrayna’nın yeniden inşası için güçlü bir küresel önlem paketi, bunlarla sınırlı olmamak üzere:

Teknoloji, veri merkezleri ve yapay zeka dahil olmak üzere hızla büyüyen endüstrilere yatırım yapmak üzere bir Ukrayna Kalkınma Fonu’nun oluşturulması. Amerika Birleşik Devletleri, Ukrayna ile boru hatları ve depolama tesisleri de dahil olmak üzere Ukrayna’nın gaz altyapısını ortaklaşa yeniden inşa etmek, geliştirmek, modernize etmek ve işletmek için iş birliği yapacaktır. Şehirlerin ve yerleşim alanlarının restorasyonu, yeniden inşası ve modernizasyonu için savaştan etkilenen bölgelerin rehabilite edilmesine yönelik ortak çabalar. Altyapı geliştirme. Maden ve doğal kaynakların çıkarılması. Dünya Bankası, bu çalışmaları hızlandırmak için özel bir finansman paketi geliştirecek.

13. Rusya küresel ekonomiye yeniden entegre edilecek:

Yaptırımların kaldırılması aşamalı olarak ve her bir vaka bazında görüşülüp kararlaştırılacak. Amerika Birleşik Devletleri, enerji, doğal kaynaklar, altyapı, yapay zeka, veri merkezleri, Arktik’teki nadir toprak metali çıkarma projeleri ve diğer karşılıklı fayda sağlayan kurumsal fırsatlar alanlarında karşılıklı kalkınma için uzun vadeli bir ekonomik iş birliği anlaşması imzalayacak. Rusya, G8'e yeniden katılmaya davet edilecek.

14. Dondurulan fonlar aşağıdaki şekilde kullanılacak:

Dondurulan Rus varlıklarından 100 milyar dolar, ABD öncülüğündeki Ukrayna’nın yeniden inşası ve yatırımı çalışmalarına yatırılacak; ABD, bu girişimden elde edilen kârın %50'sini alacak. Avrupa, Ukrayna’nın yeniden inşası için mevcut yatırım miktarını artırmak amacıyla 100 milyar dolar ekleyecek. Dondurulan Avrupa fonları ise yeniden kullanıma açılacak. Dondurulan Rus fonlarının geri kalanı, belirli alanlarda ortak projeler uygulayacak ayrı bir ABD-Rusya yatırım aracına yatırılacak. Bu fon, ilişkileri güçlendirmeyi ve çatışmaya geri dönmemek için güçlü bir teşvik oluşturmak üzere ortak çıkarları artırmayı hedefleyecek.

15. Bu anlaşmanın tüm hükümlerine uyulmasını teşvik etmek ve sağlamak amacıyla güvenlik konularında ortak bir Amerikan-Rus çalışma grubu kurulacak.

16. Rusya, Avrupa ve Ukrayna’ya yönelik saldırmazlık politikasını yasal olarak güvence altına alacak.

17. Amerika Birleşik Devletleri ve Rusya, START I Anlaşması da dahil olmak üzere nükleer silahların yayılmasının önlenmesi ve kontrolüne ilişkin anlaşmaların geçerliliğini uzatma konusunda anlaşacaklar.

Not: ABD-Rusya arasındaki son büyük silah kontrol anlaşması olan yeni START’ın süresi Şubat ayında dolacak.

18. Ukrayna, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması uyarınca nükleer olmayan bir devlet olmayı kabul ediyor.

19. Zaporizhia Nükleer Santrali, IAEA gözetiminde devreye alınacak ve üretilen elektrik Rusya ve Ukrayna arasında eşit olarak dağıtılacaktır.

20. Her iki ülke de okullarda ve toplumda farklı kültürlere karşı anlayış ve hoşgörüyü teşvik etmeyi ve ırkçılık ile önyargıyı ortadan kaldırmayı amaçlayan eğitim programları uygulamayı taahhüt eder.

Ukrayna, dini hoşgörü ve dilsel azınlıkların korunması konusunda AB kurallarını benimseyecektir.

Her iki ülke de tüm ayrımcı uygulamaları kaldırmayı ve Ukrayna ve Rus medya ve eğitim haklarını güvence altına almayı kabul edecektir. (Not: Benzer fikirler Trump’ın 2020 İsrail-Filistin barış planına da dahil edilmiştir.)

Tüm Nazi ideolojileri ve faaliyetleri reddedilmeli ve yasaklanmalıdır.

21. Bölgeler:

Kırım, Luhansk ve Donetsk, Amerika Birleşik Devletleri de dahil olmak üzere fiilen Rus olarak tanınacaktır. Herson ve Zaporizhia, temas hattı boyunca dondurulacaktır; bu da temas hattı boyunca fiilen tanınma anlamına gelecektir. Rusya, beş bölge dışında kontrol ettiği diğer mutabık kalınan topraklardan vazgeçecektir. Ukrayna kuvvetleri, Donetsk Oblastı’nın şu anda kontrol ettikleri kısmından çekilecek ve bu çekilme bölgesi, uluslararası alanda Rusya Federasyonu’na ait bir bölge olarak tanınan tarafsız bir silahsızlandırılmış tampon bölge olarak kabul edilecektir. Rus kuvvetleri bu silahsızlandırılmış bölgeye girmeyecektir.

22. Gelecekteki toprak düzenlemeleri üzerinde anlaştıktan sonra hem Rusya Federasyonu hem de Ukrayna, bu düzenlemeleri zorla değiştirmemeyi taahhüt eder. Bu taahhüdün ihlali durumunda herhangi bir güvenlik garantisi geçerli olmayacaktır.

23. Rusya, Ukrayna’nın Dinyeper Nehri’ni ticari faaliyetler için kullanmasını engellemeyecek ve Karadeniz üzerinden tahılın serbest taşınması konusunda anlaşmalara varılacaktır.

24. Çözüm bekleyen sorunları çözmek için bir insani yardım komitesi kurulacaktır:

Geriye kalan tüm tutuklular ve cenazeler, “herkes için herkes” ilkesine göre takas edilecektir. Çocuklar da dahil olmak üzere tüm sivil tutuklular ve rehineler iade edilecektir. Aile birleştirme programı uygulanacaktır. Çatışma mağdurlarının acılarını hafifletmek için önlemler alınacaktır.

25. Ukrayna 100 gün içinde seçim yapacaktır.

26. Bu çatışmaya dahil olan tüm taraflar, savaş sırasındaki eylemlerinden dolayı tam af alacak ve gelecekte herhangi bir talepte bulunmayacak veya herhangi bir şikayeti değerlendirmeyeceklerini kabul edecektir.

27. Bu anlaşma yasal olarak bağlayıcı olacaktır. Uygulanması, Başkan Donald J. Trump başkanlığındaki Barış Konseyi tarafından izlenecek ve garanti altına alınacaktır. İhlaller için yaptırımlar uygulanacaktır.

Not: Bu, Trump’ın Gazze barış anlaşmasını yönetmek için önerdiği genel yapıyla aynıdır.

28. Tüm taraflar bu muhtırayı kabul ettiklerinde, her iki taraf anlaşmanın uygulanmasına başlamak üzere mutabık kalınan noktalara çekildikten hemen sonra ateşkes yürürlüğe girecektir.