Ekofaşizmin Kökleri

Giriş: Ekofaşizm terimi, çevreciliği aşırı sağ ideolojiyle harmanlayan tehlikeli bir düşünce akımını tanımlıyor. Tarihsel olarak, doğa sevgisi ve koruma fikri her zaman ilerici veya sol değerlere özgü olmadı. Aksine, 19. ve 20. yüzyıllarda Almanya başta olmak üzere bazı sağ ideolojiler, ekolojiyi milliyetçi ve ırkçı bakış açılarıyla birleştirmeye çalıştılar. Özellikle Nazi ideolojisi, “Blut und Boden” (Kan ve Toprak) sloganıyla doğayı ve toprağı etnik saflık söylemiyle iç içe geçirdi. Bu makale, ekofaşizmin tarihsel kökenlerini üç başlık altında inceliyor: önce 19. yüzyılın sonlarında Ernst Haeckel’in “uygulanmış biyoloji” anlayışı ve ırkçı teorileri; sonra Nazi Almanyası’nda doğayı koruma yasaları ile tarım politikalarının ulusalcı ve dışlayıcı amaçlara hizmet edişi; son olarak da 21. yüzyılda aşırı sağ grupların çevreci dili nasıl yeniden sahiplendiği. Bu sayede, çevreci söylemin sağ ideolojiler içinde nasıl geliştiğini ve günümüzde nasıl tekrar ortaya çıktığını göreceğiz.

Ernst Haeckel ve Biyolojik Politikanın Kökenleri

Ernst Haeckel (1910 civarı). Ünlü Alman zoolog ve düşünür, “ekoloji” terimini bilim literatürüne kazandırdı ve “siyaset, uygulamalı biyolojidir” diyerek toplumu biyolojik yasalar ışığında yorumladı.[1][2]

1. yüzyılın sonlarında Alman zoolog Ernst Haeckel (1834–1919), ekolojiyi ilk tanımlayan bilim insanlarından biriydi. Haeckel, doğadaki organizmalar ile çevreleri arasındaki ilişkileri inceleyen bu yeni disipline “ekoloji” adını verdi. Ancak onun mirası sadece bilimsel keşiflerle sınırlı kalmadı; Haeckel aynı zamanda “siyaset, uygulanmış biyolojiden başka bir şey değildir” diyerek tartışmalı bir anlayış ortaya koydu[1]. Bu söz, toplumların ve devlet yönetiminin biyolojinin (özellikle evrim ve kalıtım yasalarının) kurallarına göre şekillenmesi gerektiğini ima ediyordu. Haeckel bir yandan Darwin’in evrim kuramını Almanya’da hararetle savunurken, öte yandan evrim ile toplum teorilerini birleştirerek ırkçı ve sosyal Darwinist fikirleri bilim kisvesi altında yaydı. Örneğin insan ırklarını hiyerarşik bir düzene koyan ve sözde “yüksek” ve “düşük” ırklar tasnif eden teorileri, dönemin yaygın beyaz üstünlükçü anlayışlarına katkı sağladı. Haeckel’in Monist Birliği etrafında toplanan takipçileri, doğa bilimleri ile toplumsal ideolojiyi harmanlayan bir dünya görüşünü benimsedi; bu dünya görüşü dini inançlardan ziyade “tekçilik” (monizm) ve biyolojiye dayalı sözde objektif bir ahlak içeriyordu. Sonuç olarak Haeckel, bilimi kullanarak ırksal milliyetçiliğe akademik saygınlık kazandırdı ve biyoloji ile ırkçı düşünce arasında köprü kurdu[2].

Haeckel’in poligenizm yaklaşımı (insan ırklarının ayrı kökenleri olduğu fikri) ve evrim kuramını insan toplumlarına uygulama çabası, sonraki aşırı sağ ideologlar için zemin hazırladı. Özellikle Alman völkisch (halkçı-milliyetçi) hareketi, Haeckel’in fikirlerinden etkilenerek doğayı, ırkı ve ulusu bir bütün olarak ele alan söylemler geliştirdi. Haeckel, Alman ulusunun doğanın bir parçası olduğunu ve biyolojik yasaların toplum mühendisliğinde rehber olabileceğini öne sürdüğü ölçüde, ileriki on yıllarda Nazi ideologlarının malzemesi haline geldi. Nitekim Nazi propagandacıları, Haeckel’in “siyaset, uygulamalı biyolojidir” sözünü sıkça alıntılayıp kendi ırkçı gündemlerine alet ettiler[1]. Haeckel’in çalışmaları doğrudan Nazi ideolojisini yaratmamış olsa da, ırk teorilerini bilimsel bir söylemle meşrulaştırması, Nazi döneminde “ırksal hijyen” ve öjenik politikalara temel oluşturdu.

Ernst Haeckel ve çağdaşlarının eserlerinde, modern ekoloji fikri ile milliyetçilik iç içe geçiyordu. Örneğin, Haeckel’in döneminde popüler olan “hayat reformu (Lebensreform)” akımı — vejetaryenlik, doğal yaşam, beden eğitimi gibi pratikleri savunan bir hareket — sağlıklı bir ulusun ancak doğayla uyumlu yaşarsa var olabileceğini iddia ediyordu. Bu akımın bazı temsilcileri, doğal yaşam övgüsünü otoriter ve ırkçı fikirlerle birleştiriyordu[3]. Böylece ekoloji kavramı, daha en başından, hem ilerici/korumacı bir yönelimde hem de gerici/ırkçı bir yönelimde kullanılabilecek çift yönlü bir araç haline geldi. Nitekim “Kan ve Toprak” söyleminin ilk tohumları, Haeckel’in çağında atıldı: 19. yüzyıl sonu Almanyasında völkisch ideologlar, Alman köylüsünü ve kırsal doğayı yücelten, aynı zamanda Yahudi karşıtı ve sosyal Darwinist öğeler barındıran bir anlatı geliştirdiler[4]. İşte bu anlatı, ileride Nazi ideolojisi tarafından devralınarak sistematik hale getirilecekti.

Nazi Almanyası’nda Çevre Yasaları ve Tarım Politikaları

1933’te iktidara geldikten sonra Nasyonal Sosyalistler (Naziler), doğa koruma ve hayvan hakları alanında dönemin ötesinde görünen bazı yasalar çıkardılar. Örneğin, daha ilk yıl hayvanları koruma kanunu (Tierschutzgesetz) yürürlüğe kondu ve bilimsel araştırmalarda hayvanlara yönelik uygulamalara kısıtlamalar getirildi[5]. Viviseksiyon (canlı hayvanlar üzerinde deney) resmi olarak yasaklandı — her ne kadar bu yasak pratikte sık sık görmezden gelinse de[6]. Yine 1933’de Hermann Göring yönetimindeki Reich Ormancılık Dairesi, ormanlarda yabani yaşamın korunması için karma ağaç türleri dikimini zorunlu kılan düzenlemeler getirdi[7]. Bu, monokültür ormanların ekolojik zararlarını önlemeyi amaçlayan bir adımdı. Nazi hükümeti ayrıca Reich Hayvanları Koruma Yasası adıyla kapsamlı bir hayvan hakları kanununu aynı yıl kabul etti[7].

Nazilerin çevrecilik alanındaki en önemli hamlesi, 1935 tarihli Reich Doğa Koruma Yasası (Reichsnaturschutzgesetz) oldu. Bu yasa, Almanya’nın doğal peyzajını aşırı sanayileşme ve betonlaşmaya karşı muhafaza etmeyi hedefliyordu. Kanun, doğa koruma alanlarının oluşturulması için gerekirse özel mülklerin kamulaştırılabilmesine izin veriyor ve uzun vadeli arazi planlamasını devlet denetimine alıyordu[8]. Bu sayede yüzlerce yeni milli park ve koruma alanı ilan edildi; altyapı projelerinin çevre etki değerlendirmesine tabi tutulması ilkesi benimsendi. Hatta dönemin bazı doğa severleri ve çevrecileri, bu gelişmeler karşısında Nazi rejimini doğa dostu bir hükümet sanma yanılgısına düştüler.

Oysa Nazi çevre politikalarının arka planında, samimi bir ekolojik duyarlılıktan ziyade milliyetçi ve ırkçı saikler bulunuyordu. Hitler ve kurmayları, Alman doğasını korumayı Alman kanını korumakla eş değer görüyorlardı. “Blut und Boden” (Kan ve Toprak) ideolojisi, sağlıklı bir ırkın ancak kendi atalarının toprağında, doğal çevresiyle uyum içinde gelişebileceği inancını vurguluyordu. Bu görüşe göre Alman halkı (Blut), Alman vatanının toprağı (Boden) ile organik bir bütünlük içindeydi. Dolayısıyla ormanların tahrip olması ya da tarım arazilerinin yanlış kullanımı, yalnız ekonomiyi değil ırkın biyolojik geleceğini de tehdit edebilirdi. 1930’larda bir Nazi dergisi, yapay gübre kullanımını eleştirirken “suni gübreler, insan ile çevresi — yani kan ile toprak — arasındaki doğal metabolizmayı bozar” diye yazıyordu[9]. Bu tür ifadeler, ekolojik dengenin millî bir görev olarak sunulduğunu gösteriyordu.

Nazi rejiminin önde gelen isimlerinden Richard Walther Darré, bu konuların kilit figürüdür. Darré, “Kan ve Toprak” ideolojisinin teorisyeni ve 1933–1942 arasında Hitler’in Tarım Bakanı (aynı zamanda Reich Çiftçi Lideri) idi. Kırsal nüfusun önemini yücelten Darré, Alman toplumunu köklerine döndürmek, endüstri öncesi tarım toplumunu diriltmek istiyordu[10]. 1930 yılında yazdığı “Toprak ve Kan Yeni Soyluğumuz Olacak” (Neuadel aus Blut und Boden) eserinde, şehirleşmenin ve kozmopolitizmin Alman ırkını çürüteceğini, bunun panzehirinin ise Alman köylüsünü yeniden milli hayatın temeline oturtmak olduğunu savundu. İktidara geldikten sonra Darré, bir dizi yapısal hamleyle küçük çiftçileri desteklemeye, tarımsal üretimi otarkik (kendine yeterli) hale getirmeye çalıştı. Reich Besin Birliği (Reichsnährstand) adı altında tüm çiftçileri devlet kontrolünde örgütledi; tarım ürünlerine taban fiyatları koydu, ithalat kotaları getirdi ve aile çiftliklerini korumak için 1933 tarihli Miras Çiftlik Yasası’nı (Reichserbhofgesetz) çıkardı. Bu yasa, belirli büyüklük altındaki çiftliklerin bölünmesini ve satılmasını yasaklayarak her birinin kuşaklar boyu aynı ailede kalmasını öngörüyordu[11]. Böylece amaçlanan, Alman köylüsünü toprağına sıkı sıkıya bağlayarak hem tarımsal istikrarı hem de ırksal saflığı temin etmekti.

Darré’nin bir diğer dikkat çekici girişimi, organik tarımı teşvik etmesi oldu. İlk başlarda kimyasal gübre ve modern tarım tekniklerine karşı çekinceli yaklaşsa da, 1930’ların sonlarına doğru Darré ve ekibi “biodinamik tarım” adı verilen organik tarım yöntemlerine ilgi duymaya başladılar[12]. Bu yöntem, antroposofik düşünür Rudolf Steiner’in geliştirdiği, kimyasal gübre yerine doğal kompost ve takvimsel ekim teknikleri kullanan bir organik tarım biçimiydi. Nazi hiyerarşisinde Darré güç kaybetmeye başlamış olsa da, Rudolf Hess gibi diğer Nazi liderleri ve hatta SS şefi Heinrich Himmler, biodinamik tarım projelerini desteklediler[13]. SS, işgal edilen Polonya topraklarında bile deneysel organik çiftlikler kurarak bu yöntemleri uygulamaya koydu. Nazi iç yazışmalarında, organik tarımın “toprak ile kan arasındaki doğal dengeyi koruduğu” vurgulanıyordu[9]. Bu tutum, çevrenin korunmasını ırksal/millî biyolojik sağlığın bir parçası sayan Nazi mantığını yansıtır.

Nazi Almanyası’nda doğa koruma söylemi, her zaman dışlayıcı ve ayrımcı bir çerçeveye oturtuldu. Örneğin 1935 Doğa Koruma Yasası, metinlerinde “Alman doğal mirasının gelecek kuşaklar için korunması”ndan bahsediyordu — burada “gelecek kuşaklar” ile kastedilen, elbette “Aryan” Almanlardı. Yahudiler ve diğer “yabancı ırklar”, bu milli mirasın parçası olarak görülmüyordu. Bir yanda ülke içinde ormanlara ve hayvanlara koruma sağlanırken, öte yanda Nazi ideologları Doğu Avrupa’yı Almanlar için bir yaşam alanı (Lebensraum) olarak tasarlıyor ve bu uğurda o coğrafyanın yerli halklarının (Slavların) kökünden sökülüp atılmasını planlıyordu. Hitler, “Alman ormanlarını koruyoruz” diye övünürken, işgal altındaki topraklarda milyonlarca insanın açlıktan ölmesine yol açacak Açlık Planını onaylamıştı. Bu çelişki, Nazi çevreciliğinin özünde ne denli çürümüş olduğunu gösterir: Doğayı koruma fikri, sadece üstün saydıkları ırkın menfaati için geçerliydi. Nitekim Nazi dönemi doğal hayat politikalarını inceleyen tarihçiler, antisemitizm, öjeni ve çevreciliğin birbirine sıkı sıkıya bağlandığını ortaya koymuşlardır[14]. Dönemin Alman doğa bilimcileri bile “ekoloji, kan ve toprağın gerçek bilimidir” diyerek bu bütünleşmeyi ifade ediyorlardı[15].

Özetle, Nazi Almanyası’nda çevre yasaları ve tarım politikaları, yüzeyde doğal yaşamı ve çiftçiyi koruma amacını taşıyor gibiydi. Fakat derinlerde yatan amaç, ırksal saflığı ve ulusal dayanıklılığı pekiştirmekti. Ekoloji, Nazi söyleminde araçsallaştırıldı: Sağlıklı ormanlar ve verimli tarım arazileri, sağlıklı Aryan nesiller yetiştirmek için gerekli doğal altyapı olarak görüldü. Bu nedenle de “yeşil” politikalar, “kahverengi” (faşist) ideolojinin hizmetine koşuldu. Amerikalı felsefeci Michael E. Zimmerman’ın deyimiyle, Naziler öjeni ile mistik ekolojiyi birleştirerek ‘Blut und Boden’ adında çarpık bir yeşil ideoloji ürettiler[16]. Bunun insani bedeli ise inanılmaz derecede karanlıktı: Naziler, hayvanları ve ormanları korurken milyonlarca insanı gaz odalarında katletmekte hiçbir çelişki görmediler.

Çağdaş Yansımalar: 21. Yüzyılda Aşırı Sağ ve Ekoloji

2017 yılında ABD’nin Charlottesville kentinde düzenlenen “Unite the Right” (Sağı Birleştir) mitinginden bir kare. Aşırı sağ göstericiler (ortada, kırmızı şapkalılar) “Kan ve Toprak!” sloganını yeniden dolaşıma sokarak beyaz milliyetçi ve antisemitik ideolojilerini çevre kaygısıyla meşrulaştırmaya çalıştılar. Bu tür olaylar, ekolojinin dilinin günümüzde de aşırı sağ tarafından istismar edilebildiğine dair çarpıcı örneklerdendir.

İkinci Dünya Savaşı’nın dehşeti, Nazi ideolojisini ve onun doğa söylemini onlarca yıl boyunca insanlık nazarında mahkûm etmişti. Ancak 21. yüzyıla girerken, dünyanın farklı yerlerinde bazı aşırı sağ ve neo-faşist çevreler ekolojik söylemleri yeniden benimsemeye başladılar. Özellikle iklim krizi, nüfus artışı ve çevresel bozulma gibi konuların aciliyeti arttıkça, bazı radikal sağ gruplar bu meşru endişeleri kendi yabancı düşmanı gündemleriyle iç içe geçirmenin yollarını aradılar. Sonuç, tarihsel kökenleri yukarıda özetlenen ekofaşizm ideolojisinin modern versiyonunun ortaya çıkması oldu.

Günümüzde kendini açıkça “ekofaşist” olarak tanımlayan marjinal fakat ses getiren bazı odaklar bulunuyor. Örneğin, 2019’da Yeni Zelanda’nın Christchurch kentinde camilere saldırıp 51 masum insanı katleden terörist, yayınladığı manifestoda kendini bir “eko-faşist” olarak nitelendirdi[17]. Saldırgan, çevre tahribatının ve iklim değişikliğinin sorumlusu olarak göçmenleri ve doğurganlık oranı yüksek “yabancı” toplumları suçladı; gezegeni kurtarmak için insan popülasyonunu (özellikle de Avrupalı olmayanları) azaltmak gerektiğini savundu. Aynı yıl ABD’nin Teksas eyaletindeki El Paso kentinde bir Walmart mağazasına saldırarak 20’den fazla kişiyi öldüren bir diğer beyaz supremasist terörist de benzer şekilde ekolojist argümanlar öne sürdü: Saldırı mektubunda, Latin Amerika kökenli göçmenlerin ABD’nin çevresini tahrip ettiğini, doğal kaynakları tükettiğini iddia ederek katliamını sözde “çevreci” bir kaygıyla temellendirmeye çalıştı[18]. Bu olaylar, ekofaşist söylemin sanal mecralardaki marjinal sohbet odalarından çıkıp gerçek dünyada kan dökebilecek kadar radikalleşebildiğini gösterdi.

Öte yandan, daha organize siyasi hareketler düzeyinde de aşırı sağın ekoloji dilini kullanma çabasına tanık oluyoruz. Almanya’da son yıllarda bazı Yeni Sağ entelektüeller ve aşırı sağ partiler, çevre koruma temalarını milliyetçi bir bakışla yeniden yorumlamaya giriştiler. Örneğin 2020’de Almanya’da yayımlanmaya başlayan Die Kehre (“Dönüş”) adlı bir dergi, kendini “doğa koruma dergisi” olarak tanımlıyor, fakat içeriği reaksiyoner (gerici) bir çizgide. Derginin ilk sayısının editoryal yazısında ekolojinin “sağın mücevheri” olduğu, 1970’lerde sol yeşiller tarafından “çalındığı” öne sürülüyor[19]. Die Kehre yazarları, iklim değişimi konusunu küçümseyip bunun yerine “Heimatschutz” (vatanı koruma) kavramını öne çıkarıyorlar[20]. Onlara göre gerçek çevrecilik, küresel ısınma gibi soyut problemlerle uğraşmak değil, Alman ormanını ve kırsalını küreselleşmenin ve çokkültürlülüğün “kirletici” etkilerinden korumaktır. Nitekim aynı çevreler, rüzgâr türbinleri gibi yenilenebilir enerji projelerine bile Almanya’nın “masalsı ormanlarını” bozduğu gerekçesiyle karşı çıkmakta, kendilerini yeşil hareketin gerçek mirasçıları olarak lanse etmektedir[21].

Aşırı sağın çevreci dili kullanmasının ardında genellikle göç ve nüfus konularına dair endişeleri yatıyor. Örneğin Almanya’daki bir aşırı sağ düşünce kuruluşu olan Recherche Dresden’in “muhafazakâr-ekolojik dönüş için tezler” başlıklı bildirisinde, “Dünya nüfusu daha düşük bir düzeye sabitlenmelidir — aksi takdirde geri dönüşsüz ekolojik çöküşle karşı karşıyayız” deniyor[22]. Yüzeyde kulağa çevreci bir uyarı gibi gelen bu cümle, aslında sağ popülistlerin yıllardır dile getirdiği bir nüfus kontrolü ve göç karşıtlığı retoriğinin doğala harmanlanmış hâlidir. Aşırı sağ, nüfus artışı sorununu ele alırken çözüm olarak genellikle “yanlış insanların” (Batı dışı toplumların, etnik azınlıkların) sayısını azaltmayı ima eder. Bu bakış açısı, klasik faşizmin Lebensraum (yaşam alanı) arayışının güncellenmiş bir versiyonudur denebilir — küresel ekolojik krizi, yabancı grupları şeytanlaştırmak için kullanmak.

Almanya örneği bunun açık işaretlerini veriyor. Aşırı sağcı NPD gibi partiler, 2010’lu yıllarda propaganda materyallerinde “Göçmen akınıyla gelen betonlaşmaya dur de — yeşil vatanımızı koru” gibi sloganlar kullandılar. Neo-Nazi eğilimli çevreci dergi Umwelt & Aktiv de kapağında “Çevre koruma yeşil değildir” sloganını taşıyarak çevreciliğin aslında aşırı sağın öz değeri olduğunu iddia etti[23]. Bu dergi, organik tarım ve hayvan hakları gibi popüler konuları işlerken satır aralarında antisemitik komplo teorilerine ve yabancı düşmanlığına yer verdi. 2000’lerde ortaya çıkan “Völkische Siedler” (Halkçı Yerleşimciler) hareketi kapsamında, bazı neo-Nazi aileler kırsal bölgelere yerleşip organik çiftlikler kurdular; doğal yaşam içinde çocuklarını “ırksal bilinçle” yetiştirmeyi hedeflediler. Bu gruplar, gıda egemenliği, tohum takası, veganlık gibi sol tandanslı görünen temaları bile benimsiyor; fakat bunları ırkçı ve pagan bir dünya görüşüyle birleştiriyorlar. Amaçları, görünürde küresel kapitalizme ve çevre tahribatına meydan okurken, aslında demokratik ve çoğulcu topluma alternatif kapalı bir Volksgemeinschaft (halk topluluğu) modelini hayata geçirmek.

ABD’de ise aşırı sağın ekoloji söylemi daha çok çevrimiçi alt-kültürlerde filizlendi. 2010’ların sonunda internetteki bazı anonim forumlarda kendini “eko-faşist” diye tanımlayan genç beyaz üstünlükçü gruplar belirdi[24]. Bu gruplar derin ekoloji, veganizm ve hatta hayvan hakları savunusu yaparken, aynı anda göçmenlere, Yahudilere ve kentleşmeye karşı nefret söylemi yayıyorlardı. Örneğin Pine Tree Gang ve benzeri isimler altında örgütlenen küçük gruplar, sanayileşme karşıtı ve anti-şehir mesajlarını “doğaya dönme” romantizmiyle süslediler. “Aşırı nüfus, gezegeni yok ediyor; o halde nüfusu azaltmalıyız” derken ima ettikleri şey, beyaz olmayan nüfusun veya “medeniyet dışı” gördükleri toplumların ortadan kaldırılmasıydı. Bu çevrimiçi radikalizmin sokaklardaki tezahürü olarak, ABD’de Charlottesville’deki aşırı sağcı yürüyüşte neo-Nazi grupların “Kan ve Toprak!” diye slogan attığını duyduk; Avrupa’da ise örneğin İtalya’daki CasaPound gibi neo-faşist hareketlerin “ülkücü çevrecilik” adı altında yerel toprakları yabancılardan koruma kampanyaları yaptıklarını gördük.

Aşırı sağın çevreci dili yeniden sahiplenmesi, elbette tüm sağ hareketler için geçerli değil. Nitekim anaakım muhafazakâr partilerin birçoğu hâlâ iklim değişikliğine kuşkuyla bakmakta veya çevre konularını geri plana atmaktadır. Ancak genç ve radikal sağ unsurlar arasında, yeşil temaların benimsenmesinde belirgin bir artış var[25]. Bunda, iklim krizi ile gelen toplumsal endişeyi kendi saflarına çekme stratejisinin payı büyük. Fransa’dan Almanya’ya, ABD’den Avustralya’ya kadar çeşitli ülkelerde, aşırı sağ partilerin gençlik kolları bir yandan göçmen karşıtı propaganda yaparken bir yandan da “yerel doğayı koru”, “önce kendi ormanımız, kendi çiftçimiz” gibi mesajlar vermeye başladı. Bu ikili söylem, ekolojik krizin gerçek çözümlerini gölgeleyip suçu kırılgan gruplara atarak günah keçileri yaratma riskini beraberinde getiriyor[26]. Örneğin 2020’de yayınlanan bir Herald makalesi, Avrupa’da iklim değişikliği tartışmalarının aşırı sağ tarafından nasıl çarpıtıldığını; göçmenlerin neden olduğu iddia edilen ekolojik yükün abartılıp iklim sorunlarının “milli bir güvenlik” meselesi haline getirildiğini ortaya koydu[27].

Sonuç olarak, ekofaşizm geçmişte kalmış bir Nazi garabeti olmaktan uzaktır. Tarih tekerrür etmese de kafiyelidir derler; bugün karşılaştığımız bazı aşırı sağ retorikler, 20. yüzyılın en karanlık günlerinden esintiler taşıyor. Doğal çevrenin korunması gibi hepimizi ilgilendiren hayati bir konu, milliyetçi fanatiklerin elinde yabancı düşmanlığı ve şiddeti meşrulaştırmanın aracı haline gelebiliyor. Bu nedenle, çevre mücadelelerini yürütürken dilimize ve değerlerimize sahip çıkmak, kapsayıcı ve adil bir ekoloji anlayışını savunmak büyük önem taşıyor. Unutmamalıyız ki çevre krizi, insani değerlerden kopuk ele alınırsa çözüm yerine yeni felaketlere bahane üretilebilir. Ekolojik dengeyi koruma ideali, ancak demokrasi ve insan hakları ile el ele yürüdüğünde gerçekten sürdürülebilir olacaktır. Aksi takdirde, “yeşil” maskesi takmış kahverengi ideolojiler tarihin tozlu raflarından inip tekrar günlük hayatımızı tehdit edebilir — hem de ağaçları ve hayvanları koruduklarını iddia ederek. Bu tehlikeyle yüzleşmenin yolu, hem geçmişi unutmamak hem de bugünün söylemlerini keskin bir farkındalıkla analiz etmektir. İnsanlığın ortak evi olan Dünya’yı korurken, nefret ve ayrımcılık tohumlarını yeşertmeye çalışanlara karşı da uyanık kalmalıyız.

Kaynaklar:

1. Haeckel’in biyolojik ırkçılığı ve “siyaset uygulanmış biyolojidir” sözü: [1][2]

2. Nazi Almanyası’nda doğa ve hayvan koruma yasaları: [28]

3. “Kan ve Toprak” ideolojisi ve organik tarım politikaları: [12][9]

4. Nazilerin ekoloji-ırkçılık sentezi üzerine değerlendirmeler: [15][16]

5. Günümüzde aşırı sağ ve ekoloji söylemi — örnekler (Almanya, ABD): [18][19]

6. Yeni sağ çevreci yayınlar ve sloganlar: [21][23]

7. Aşırı sağ terör eylemlerinde ekolojik motifler: [17]

[1] Ernst Haeckel

https://ucmp.berkeley.edu/history/haeckel.html

[2] Ernst Haeckel’s Alleged Anti-Semitism and Contributions to Nazi Biology

https://home.uchicago.edu/rjr6/articles/Haeckel--antiSemitism.pdf

[3] [9] [10] [12] [13] [14] [15] [16] [17] [18] [24] [25] [26] [27] Understanding right-wing ecology: Historical and contemporary reflections — IDEOLOGY THEORY PRACTICE

https://www.ideology-theory-practice.org/blog/understanding-right-wing-ecology-historical-and-contemporary-reflections

[4] [23] The Right-Wing Organic Farmers of Germany | The New Yorker

https://www.newyorker.com/culture/culture-desk/the-right-wing-organic-farmers-of-germany

[5] [6] [7] [8] [28] Nazi Germany — Wikipedia

https://en.wikipedia.org/wiki/Nazi_Germany

[11] Reich Harvest Thanksgiving Festival — Wikipedia

https://en.wikipedia.org/wiki/Reich_Harvest_Thanksgiving_Festival

[19] [20] [21] [22] German far right infiltrates green groups with call to protect the land | Germany | The Guardian

https://www.theguardian.com/world/2020/jun/28/german-far-right-infiltrates-green-groups-with-call-to-protect-the-land