12 Hayvanlı Türk Takvimi ve Eski Türklerin Zaman Anlayışı

Hangi Hayvan Yılında Doğdunuz?

Zamanı anlamak ve geleceği öngörmek, insanlığın en eski içgüdülerinden biri. İşte Türklerin bu içgüdüye cevap aradığı en dikkat çekici araçlardan biri: 12 Hayvanlı Türk Takvimi; her yılın bir hayvan ile temsil edildiği, güneş yılını esas alan bir takvimdir. Türklerin uzun yıllar boyunca kullandığı bu takvimin oluşumu, Kaşgarlı Mahmut’un eseri Divânu Lugâti’t-Türk’te şöyle geçmektedir:

Bir Türk Hakanı kendisinden önceki bir savaş hakkında bilgi ister. Fakat danışmanları savaşın yapıldığı yıl hakkında yanılgıya düşerler. Bunun üzerine hakan sonraki nesillerinin de bu yanılgıya düşebileceğini söyler ve bir takvim oluşturulmasını ister. Takvimde göğün 12 burcu ve 12 ay sayısınca her yıla birer ad konulmasını ister. Sonra yıllara isim vermek için ava çıkarlar. Yaban hayvanlarını Ilısu Irmağı’na sürerler ve bazılarını avlarlar. Irmağın karşısına geçebilen 12 hayvan sırasıyla takvimde yerlerini alır. Bunlar sırasıyla Sıçan, Sığır, Pars, Tavşan, Ejder, Yılan, At, Koyun, Maymun, Tavuk, İt ve Domuz’dur.

Yazının devamına erişmek için buraya tıklayın.

Kaynak

Bu takvimi önce hangi milletin kullandığıyla ilgili tartışmalar devam etsede Asya ülkelerinde yaygın olarak kullanıldığı biliniyor. Tartışmalardaki ana sebeplerden biri takvimde geçen bazı hayvanların Türk toplumunda yaygın görülmemesidir. Özellikle “Ejder” bazı araştırmacılar tarafından Çin kökenli bir takvim olarak görülmesinin sebeplerinden biridir. Ejder bazı kaynaklarda timsah ya da balık olarakta geçer.

Türk toplumu tarım ve hayvancılık ile uğraşması sebebiyle takvim onlar için oldukça önemliydi. Bununla birlikte takvim sayesinde geçmiş ve gelecek bağlantısını daha iyi kurabiliyorlardı. Fakat takvimin tek amacı geçmişi kayıt altına almak değil, aynı zamanda gelecek hakkında öngörüde de bulunmaktı. Bu takvim ile geleceği bilebileceklerine ve yön verebileceklerine inanıyorlardı. Aslında bu şimdiki dönemlerde de gördüğümüz belirsizlikleri yenmek, yaşamı kontrol etmeye çalışmak gibi bazı içgüdüleri de barındırıyor. Fal ve büyü gibi geleceği kontrol etme amacı güden bazı mistik inanışları da vardı. Onlara göre 12 yılda bir yaşanan yıllar tekrar ediyor, yani her hayvan yılında benzer olaylar yaşanıyordu. Bazı bilgiler toplumlara ve kaynaklara göre değişiklik göstersede inanışlar genel olarak şöyledir…

Yıllara Göre Bazı İnanışlar:

Sıçan yılı:

• Ticari alanda hareketlilik ve fazla hasat olacağına inanılıyordu. Bunun yanı sıra fazla hasatın sıçanları arttıracağı bu sebeple hastalıkların olabileceğine de inanıyorlardı. Yani bolluk bereketin yanı sıra hastalık, salgın ve karışıklık olacağını da düşünüyorlardı.
• Sıçan yılında doğan kişilerin hareketli, sezgileri güçlü, uyumayı seven, temkinli ve pratik olduklarına inanıyorlardı. Ayrıca gece doğanlar gündüz doğanlara göre daha çevikti.

Sığır yılı:

• Savaşların artacağına ve Türk hakanlarının çok başarılı olamayacağına inanıyorlardı. Büyük işlerde sağlam ama yavaş adımlı ilerlemeler olacağını düşünüyorlardı.
• Sığır yılı doğan erkeklerin kadınlara karşı nazik olduğu ve onları el üstünde tuttuğuna, daha içe dönük, akıllı ve mantık merkezli olduklarına inanılıyordu. Bu yılda doğan kadınların ise hanımlık tabiatına daha fazla sahip olduğuna ve bahtlı hayatlar süreceklerine inanılıyordu.
• Sığır genel anlamda ağır bir hayvan olduğu için bu yılda doğanların daha ağırbaşlı, yaşanmışlıklardan ders çıkarabilen ve ona göre davranabilen kişiler olduğuna inanılıyordu.

Pars Yılı:

• Pars yılında ani ve sarsıcı değişimler olabileceğine inanıyorlardı. Örneğin lider değişimleri ya da yeni devrimler gibi. Aynı zamanda bu yılın mücadele savaş ve afet barındırabileceğine de inanıyorlardı.
• Bu yıl doğanların güçlü, kuvvetli, bahadır ve askerlik için uygun özellikler gösterdiğine inanılıyordu. Liderlik içgüdüleriyle dikkat çektiklerine inanıyorlardı. Kadınların ise daha inatçı ve kendi isteklerini daha ön planda tutan kişiler olduğuna inanılmaktadır.

Tavşan Yılı:

• Daha huzurlu ve mutlu bir yıl olarak geçer. Barış arayışı, siyasi anlamda yumuşama, sanatsal faaliyetlerde ilerleme olacağına inanılır.
• Bu yılda doğanlar çok merhametli ve güçlü sezgilere sahiptirler. Tavşan korktuğunda ortamdan hızla kaçan bir hayvandır ve bu yılda doğan insanlar da bu özelliği gösterir. Geleceği belli olmayan işler seçerler. Kavgadan kaçınır genellikle orta yolda olurlar. İçlerinden ne çok zengin ne de çok fakir kişiler çıkmaz.

Ejder Yılı:

• Büyük olayların ve tarihi dönüşümlerin yaşanacağına inanılıyordu. Bahtlı olduğuna inanılan yıllar arasındadır.
• Bu yılda doğanların malı ve mülkünün çok olduğuna, yapılacak değişiklikler için yapıçı güç konumunda bulunacağına inanılıyordu.

Hangi hayvan yılında doğdun?

Hangi hayvan yılında doğduğunuzu hesaplamak oldukça kolay. Doğum yılınıza 9 ekleyip, çıkan sayıyı 12 ye bölmelisiniz. Bölümünüzden kalan sayı ise sizin kaçıncı hayvan yılında doğduğunuzu göstermekte. Kolaylık olması açısından belirli yılları aşağıya ekledim.

Doğum yılına göre hayvan burçları.

Yılan Yılı:

• Bahtlı olan yıllardan biridir. Düşünsel gelişmeler olabileceğine ve beklenmeyen değişimler olabileceğine inanıyorlardı. Tabii bunların arasında sinsi planlar da olabilir ve kıtlıkta yaşanabilir.
• Bu yılda doğanların çevresi tarafından saygı gördüklerine fakat dik kafalı ve bazı kötü sayılabilecek işler yapabildiklerine, merhametten uzak olduklarına inanılıyordu. Dış görünüşleri ise dikkat çekici ve güzeldi.
• Yılan yılının başında doğanların sinsi, ortasında doğanların düşmanlara karşı temkinli ve sonunda doğanların akıllı, güçlü olduklarına inanılıyordu.

At Yılı:

• Özgürlük arayışının ortaya çıkacağına ve göçlerin olacağına inanılıyordu.
• Bu yılda doğanlar güçlü, kendilerine inanan kişilerdir. Yaşıtlarına göre işleri hızlı ve iyi yapmaları dikkat çeker. Hayatları hızlı, hareketli ve çalışma halindedir. Gündüz doğanların daha aceleci olduklarına gece doğanların ise daha rahat ve zevkine düşkün olduklarına inanılır. Pahalı eşyaları acımadan alabilirler. Hayat arkadaşlarıyla iyi iletişim kurabilir ve iyi anlaşırlar.

Koyun Yılı:

• Toplumda dayanışmanın artacağına ve yardımseverliğin ön plana çıkacağına inanılır. Bolluk, bereket, barış ve zenginlik içeren bir yıldır.
• Koyun yılında doğanların en belirgin özelliklerinden biri sevgidir. Çevresindekilere saygılı davranırlar. Kendi bakış açılarını ve düşüncelerini oldukça benimserler. Kendilerinin övülmesinden ve üst mevkilerde olmaktan hoşlanırlar. Aynı zamanda dürüst ve ayakları yere basan insanlar olduklarına inanılır.

Maymun Yılı:

• Sosyal hareketlilik ve yenilikçi fikirler ortaya çıkabileceğine inanılmaktadır.
• Bu yılda doğanlar kendini eğlendirmeyi çok iyi bilirler. Bu yılda doğan erkekler ileri görüşlü, kurnaz, fevri ve güçlü kişilerdir. Kadınların ise çeviklikleriyle dikkat çektiğine inanılır.

Tavuk/Horoz Yılı:

• Toplumda doğrular ve yanlışlar sert biçimde ayrılabilir, açıklık ve düzenin önem kazanacağına inanılır. İsyan yılı olarakta geçer.
• Bu yılda doğanlar güçlü ve gayretlidir fakat eli sıkı olduklarına inanılır. Ve karşı cinse ustaca tuzaklar kurabilirler.

İt Yılı:

• Adalet duygusunun güçlenmesi, güvenlik ve sadakat temalarının öne çıkması öngörülür.
• Bu yılda doğanlar, akıllı, hafızası güçlü ve kendinden emindirler. Dostlarını gerekirse kıyamete kadar beklerler, onlar için kendilerini kurban ederler. Ayrıca gündüz doğanların pasaklı ve obur, gece doğanların ise çevreleri konusunda dikkatli olduklarına inanılır.

Domuz Yılı:

• Ekonomik canlanma, lüks tüketim artışı, konfor arayışının görüleceği bir yıl olacağına inanılır. Aynı zamanda savaş, afet ve geçimsizliklerinde olabileceği düşünülmektedir.
• Bu yıl doğanlar rahatlığı, sakinliği ve temizliği severler. Kötülüklerden kaçınır, kötülük gördüklerinde engellemeye çalışılar.

İşte 12 Hayvanlı Türk Takvimi’ne göre hayvan yıllarının özellikleri böyleydi. Bu özelliklerin gerçekliği tabii ki sorgulanır fakat burada eski Türk toplumunun gözlem gücünün gelişmişliğini ve geleceğe karşı temkinli olma içgüdülerinin bir yansımasını görüyoruz…

Peki siz hangi hayvan yılında doğmuşsunuz ve bu özellikler sizce sizi yansıtıyor mu?

• Okuduğunuz için teşekkürler.

Kaynaklar

• Türkmen Diliniñ Sözlügi, Aşgabat, 1962, s. 863; Gülnisa Aynakulova, “Gregoryen Kıpçaklar ve Oniki Hayvanlı Türk Takvimi Üzerine”, Millî Folklor, 2007, Yıl:19, Sayı:74, s.21–28;s. 24.
• Divanü-Lugat’it-Türk I, 1985, s. 344–349.
• Zeyneş İsmail, “Kazak Türklerinde 12 Hayvanlı Takvim”, Tüksoy Dergisi, Mayıs. 2003.
• Türkmenistan SSR ılımlar Akademiyası Dil Bilimi İnstitutı, (Türkmen Diliniñ Sözlügi, Aşgabat 1962.
• ORKUN, Hüseyin Namık, Eski Türk Yazıtları, TDK. Yay., Ankara1994.
• *Bilgiler için yapay zekadan da yararlanılmıştır.