grev ve memuriyet: aile hekimleri merceğinden yasal dayanaklar

bu yazı, yalnızca genel bir bilgilendirme amacı taşımaktadır. her bireyin kendi özel durumu için bir hukuki danışmana başvurması gerektiğini hatırlatmak isterim.

Son dönemlerde Aile Hekimliği Yönetmeliği değişiklikleri, iş yükü ve çalışma koşullarındaki belirsizlikler, aile hekimlerini hak arama yollarına yönlendirdi. Öyle ki, birçok Aile Hekimi sendika hakları ve ilgili mevzuatları ezberlemiş durumda. Bununla birlikte, grev yapılması konusundaki soru işaretleri birçok hekim için endişe yaratıyor.

Grev yapmak, hak arama yollarından biri ve sendikalı hekimlerin temel bir hakkı. Ancak grev yapmakla ilgili yasal prosedürler ve memuriyet üzerindeki etkileri konusunda çekinceler yaşanabiliyor.

Bu yazıda, sendikalı aile hekimlerinin grev hakkını, bu hakkın dayandığı yasal düzenlemeleri ve güvence altındaki haklarını net bir şekilde açıklamaya çalışacağım. Devamında, Danıştay’ın bu konuda verdiği kararların ne doğrultuda olduğunu hep birlikte inceleyelim…

1. Grev Hakkının Yasal Dayanağı

Anayasa’nın 54. Maddesi, grev hakkını toplu iş sözleşmesi düzenine tabi çalışanlar için güvence altına alıyor.

Memurların grev hakkı konusunda kısıtlamalar bulunmakla birlikte, 4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 18. maddesi şu ifadeyi içermekte: “Kamu görevlileri sendikaları, kamu görevlilerinin ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek amacıyla kurulur.” Bu yasa, sendikaların toplu eylemler dahil olmak üzere üyelerinin haklarını savunma görevini tanıyor.

Ayrıca, Türkiye’nin taraf olduğu Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)’nun 87 ve 98 numaralı sözleşmeleri, grev hakkını sendikal faaliyetlerin bir parçası olarak tanımakta. Bu sözleşmeler ulusal yasaların üzerinde bağlayıcılığa sahiptir.

2. Kimler Grev Yapabilir?

Sendikalı aile hekimlerinin yasal zeminde grev yapma hakkı sabit, bu konuda tartışma yok diyebiliriz. Özellikle, 4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları Kanununun 32. maddesi, sendika üyelerinin iş bırakma eylemleri ve toplu hareketlerde bulunabileceğini ifade ediyor.

Sendika tarafından organize edilen grevlerin öncesinde, sendika tarafından yetkililere bildirim yapılmalıdır. Bu süreç, yasal çerçevenin dışına çıkılmasını engeller.

Sendikasız çalışan aile hekimleri ise bireysel olarak grev yapma konusunda yasal dayanaklar çok daha dar diyebiliriz. Bu nedenle sendika üyeliği, grev sürecindeki en önemli güvencelerden biri.

3. Grev Yapmak Memuriyeti Etkiler mi?

Memurlar arasında en büyük endişelerden biri, grevin memuriyet statüsüne zarar verip vermeyeceği. Ancak 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesi, yalnızca “yasadışı grev”e katılımı disiplin cezası kapsamına alır. Sendikanızın organize ettiği bir grev, Anayasa’nın 90. maddesi gereği uluslararası sözleşmelerin güvencesi altındadır. Özellikle ILO sözleşmeleri, memurların sendikal haklarını ve buna bağlı grev eylemlerini açıkça tanır. Bu nedenle yasal prosedüre uygun bir grev, memuriyetinizin güvencesini tehlikeye atmaz. Bununla birlikte tabi ki idare ve kamu görevlileri arasında uyuşmazlıklar olabiliyor. Yazının devamında bu konudaki emsal kararlara değindiğim için şimdilik bu başlığa noktayı koyuyorum.

photo by Pixabay

4. Grev Hakkı: Sadece Sendikalıların mı?

4688 Sayılı Kanun’un 15. maddesi, sendika üyelerinin toplu hareket haklarını düzenlerken, sendikasız çalışanlar için bir grev hakkı tanımlamıyor.

Ancak Anayasa’nın 54. maddesi ve ILO sözleşmeleri, bireysel grevlerin de temel haklar kapsamında olduğunu ifade eder. Yine de sendika çatısı altında hareket etmek, hukuki güvenceyi ve yasal süreçteki destekleri artırır. Bu nedenle aile hekimlerinin sendikal faaliyetlere katılımı, haklarını daha etkin savunmalarını sağlar.

5. İş bırakma Sebebiyle Disiplin Cezası Alan Kamu Görevlileri ve İptal Kararları

Türkiye’de kamu görevlilerinin grev haklarına yönelik yasal düzenlemeler ve emsal kararlar, iş bırakmanın hukuki sınırlarını belirlemektedir. İşte bu kararlardan bazıları:

›Tayfun Cengiz Başvurusu

Anayasa Mahkemesinin önüne gelen en önemli başvurulardan bir tanesi Tayfun Cengiz başvurusu. Eğitim-Sen üyesi olan başvurucu, sendikanın yapmış olduğu 28 ve 29 Mart 2012 tarihli tüm ülke çapında “uyarı grevi” çağrısına uymuş ve iki gün işe gitmemesi sebebiyle Tarsus İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından mazeretsiz olarak görevi başında bulunmaması sebebiyle uyarma cezasına çarptırılmıştır. AYM bu cezayı hak ihlali olarak değerlendirmiş, Tayfun Cengiz başvurusuna konu Eğitim-Sen grevine giden diğer birçok başvuruda da aynı sebeplerden hak ihlali kararı vermiştir.

Tayfun Cengiz başvurusu, grev hakkının ne kadar temel bir hak olduğunu ve disiplin cezalarına karşı korunması gerektiğini gösteriyor.

›İsmail Aslan ve diğerleri

AYM’nin grev hakkının kapsamını biraz daha genişlettiği bir diğer başvuru ise İsmail Aslan ve Diğerleri başvurusudur. Başvurucular, Birleşik Taşımacılık Çalışanları Sendikası üyesi olup Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demir Yolları’nda (TCDD) tren teşkil memuru olarak kamu görevi ifa etmektedirler. İş bırakma eylemi sebebiyle, idare tarafından disiplin soruşturması açılmış ve kınama cezası ile cezalandırılmışlardır.

Şanlıurfa İdare Mahkemesine yapılan itiraz “demiryolu ulaşım hizmetlerinin aksadığı ve kişilerin seyahat özgürlüğünün engellendiği” gerekçesiyle reddedilmiştir. Ancak, Anayasa Mahkemesi Tayfun Cengiz başvurusunda sıraladığı ilkeleri tekrarlamış; ardından grev hakkının doğası ile ilgili önemli bir tespit yapmıştır. Mahkemeye göre, bir günlük iş bırakma eyleminin gayesi, zaten toplumsal bir rahatsızlık yaratarak idarede farkındalık oluşturmaktır. Bu nedenle idare, toplumsal düzeni önemli ölçüde bozmadığı sürece bu rahatsızlıklara tolerans göstermelidir.

AYM, bu tespitiyle grevin doğası gereği birtakım toplumsal rahatsızlıklara yol açabileceğini, buna dayanarak çalışanlara verilecek cezaların demokratik toplumda gerekli olmayacağını ifade etmiştir.

›Danıştay 12. Dairesinin 2008/225 Karar ve 2005/5767 Esas sayılı kararı

Olayda, davacının üyesi bulunduğu sendikanın yetkili kurullarınca alınan, üretimden gelen güçlerini kullanma çağrısına uyarak 11.12.2003 tarihinde göreve gelmediği anlaşılmış olup, davacının sendikal faaliyet kapsamında göreve gelmemesi fiilinin mazeret olarak kabulünün gerektiği, dolayısıyla 657 sayılı Yasanın 125/C-b maddesi anlamında özürsüz olarak göreve gelmemek fiilinin sübuta ermediği görülmüştür.

Bu durumda, disiplin suçu teşkil etmeyen eylem nedeniyle davacı hakkında tesis olunan işlemde hukuka aykırılık tespitinde bulunulmuştur.

›Ankara 9. İdare Mahkemesinin 2004/1738 Karar ve 2004/1013 Esas sayılı kararı

Olayda, davacının üyesi bulunduğu sendikanın yetkili kurullarınca alınan karara uyarak, sağlık hakkı, sağlık ve sosyal hizmet emekçilerinin iş güvencesi ve özlük haklarıyla ilgili, Sağlık Bakanlığı Bütçesi Genel Kurulda görüşülmeden önce hükümeti uyarmak amacıyla 05.11.2003 tarihinde iş bırakma ve yavaşlatma eylemini gerçekleştirdiği anlaşılmış olup, davacının sendikal faaliyet kapsamında gerçekleştirdiği eylemin mazeret olarak kabulünün gerektiği, dolayısıyla 657 sayılı Yasanın 125/C-a maddesinde öngörülen fiilin sübuta ermediği anlaşılmakla davacı hakkında tesis edilen işlemde hukuka uygunluk görülmemiştir.

Sonuç olarak, aile hekimlerinin grev hakkı, yasal bir güvence altında olup, sendikal haklarını kullanırken memuriyetlerini kaybetme riski taşımamaktadır. Ancak bu süreçte yasal prosedürlere uyulması büyük önem taşır. Hukuki sorumluluklar ve haklar konusunda net bir bilgiye sahip olmak, kişisel hakları savunmak adına gereklidir.

Hak arama mücadelesi yalnızca bireysel değil, toplumsal bir sorumluluktur ve hukuki güvence altındaki hakların kullanılması bu sürecin en önemli parçasıdır.

Sendikalı bir aile hekimi olarak, grev yapmanın yasalarla güvence altına alındığını bilerek hareket edebilirsiniz. Bu hak, sadece bir eylem değil, aynı zamanda daha iyi çalışma koşulları için bir dayanışma aracıdır.

Av. Sena Sağır