21. podgląd

Ciuchcia, po co Was tam tyle jest?

Zapewne znajdzie się tu ktoś, kto czytając napisy po zakończonym seansie zachodzi w głowę, dlaczego do stworzenia pełnometrażowego filmu potrzebne jest tyle osób. Ujmę to tak: jeśli nigdy wcześniej nie przyszło wam do głowy, że w filmie potrzebny jest człowiek, który wręcza aktorom przedmioty, a następnie je od nich odbiera, to prawdopodobnie nie pomyśleliście o kilku innych istotnych funkcjach.

Ogólna odpowiedź na pytanie o to, dlaczego ekipa filmowa musi być tak liczna, wynika z dość banalnej na pierwszy rzut oka myśli: tworzenie filmu to codzienne rejestrowanie pewnego wycinka wykreowanej rzeczywistości, a rzeczywistość wykreowana bardzo lubi zdradzać się z tym, że jest wykreowana. Zdradzać może się w najdrobniejszych szczegółach, dlatego do każdego szczegółu potrzebna jest osoba, która go upilnuje.

Żeby film dało się oglądać, rzeczywistość w nim wykreowana musi się wydawać widzowi spójna logicznie, a jest wiele elementów, które mogą to poczucie zaburzyć: bzdurna fabuła, nieprzekonujący aktorzy, drażniące zdjęcia, czy pojawienie się elementów nieprzystających do opisywanych realiów.

Gdy przyłapiemy film na tym, że źle udaje rzeczywistość, ciężko go dalej oglądać z takim samym podejściem. Adidasy w Quo Vadis, mknąca ciężarówka w Panu Wołodyjowskim, bloki z wielkiej płyty w Vabanku. Wystarczy raz dostrzec butlę sprężonego powietrza w rydwanie z Gladiatora, a będzie uwierała już za każdym seansem.

Gdybym do zrobienia wspomnianej w [6. pojemność cięcia] kanapki użył innej bułki niż kilka scen wcześniej, widz myślałby tylko o niezgadzającej się kanapce, gubiąc wątek fabularny. Jeśli w jednym kadrze aktor otwiera szafkę prawą ręką, a ułamek sekundy później jest to ręka lewa, nikt już nie myśli o tym, czego on w tej szafce szuka. Jeśli w jednym ustawieniu aktorka ma podwinięte rękawy, a w kolejnym nie, robi się z tego scena o rękawach. Gdy rzeczywistość znajdzie sobie szczelinkę, przez którą może wypłynąć na powierzchnię, to na pewno skorzysta. Dlatego należy się jej czujnie przez cały czas przyglądać, czy też, siląc się na grę słów zawierającą tytuł — podglądać ją.

Do śledzenia logiki wydarzeń ekranowych służy na planie podgląd — to urządzenie, a dokładnie monitor, na którym wyświetla się w czasie rzeczywistym to, co widzi kamera. Podgląd może być też rozumiany jako miejsce — czasem namiot, czasem pomieszczenie, w którym zbierają się wszystkie osoby zainteresowane kadrem.

Choć coraz częściej każdy ma swój własny podgląd — na współczesnych planach używa się aplikacji, które pozwalają na telefonie lub tablecie widzieć obraz z kamery — to jednak monitor ma jakąś totemiczną moc przyciągania, która sprawia, że ekipa gromadzi się wokół niego, zwłaszcza, gdy zaczyna łapać ją zmęczenie. Może to mieć również związek z faktem, że podczas zdjęć zimowych podgląd jest miejscem ogrzewanym, a podczas zdjęć letnich — zacienionym.

Swoją drogą — niektóre produkcje nadal oszczędzają na rozwiązaniach, które pozwoliłyby członkom ekipy widzieć podgląd na własnych urządzeniach, oferując tylko jeden/dwa monitory dla wszystkich. W mojej opinii jest to koronny przykład oszczędności pozornych, o których już sporo pisałem. Nie za bardzo rozumiem, jak można nie rozumieć, że ludzie, by tworzyć dobry obraz, muszą go najpierw dobrze widzieć.

Ale ja nie o tym.

Podgląd to urządzenie, podgląd to miejsce, podgląd to także sygnał: przesył obrazu z kamery. Podgląd jest w filmie na tyle istotny, że zajmuje się nim oddzielny człowiek — asystent wideo. Gdy asystent wideo po raz pierwszy poprowadzi wszystkie niezbędne przewody, rozmieści odbiorniki, zamontuje nadajniki, w rozstawionym przez dyżur [**7. first, czyli drugi**] namiocie ustawi monitory — wszystko jest gotowe do odbioru obrazu z kamery. To dzięki niemu dziesiątki razy możemy oglądać kadry, które finalnie widz ogląda w kinie.

Bez scenariusza nie wiedzielibyśmy co mamy robić, a bez podglądu — jak nam to wychodzi. Podgląd jest nieubłagany — pokazuje ekipie obraz takim, jakim zobaczy go publiczność. Dlatego dobrze jest, jeśli na podglądzie dostrzeżecie, że coś należy poprawić, ale jeszcze lepiej — że nic poprawiać nie trzeba.

Inna rzecz, że gdy u dołu podglądu (monitora) świecą się czerwone litery REC, jest już trochę za późno na poprawki. Ekipa powinna być, przynajmniej w teorii, w pełni gotowa do pierwszego dubla, bo, jak już pisałem, rejestrowanie materiału filmowego to rzecz na planie najświętsza. By przygotować ekipę na to, co wydarzy się w scenie, robi się tak zwaną próbę kamerową. Próba kamerowa to pokazanie jaki jest kadr i co się będzie w nim działo, bez włączania nagrywania. Są reżyserzy, którzy z prób rezygnują i od razu robią ujęcie w obawie, że uronią coś, co mogliby wykorzystać w montażu. Tego typu podejście nikomu nie ułatwia pracy, ale z drugiej strony — takie już prawo reżysera.

Na próbach kamerowych rekwizytor planowy śledzi przede wszystkim ruchy aktorów — co podnoszą, gdzie odkładają, z czego piją (zazwyczaj aktorzy na próbach kamerowych tylko udają, że jedzą, piją, czy palą papierosa, żeby oszczędzić wam resetu sytuacji, która nie została nakręcona), skąd wyciągają to, co wyciągają, gdzie to rzucają, co potrącają — powinien nas interesować przedmiot, który się rusza, przemieszcza, lub w ten czy inny sposób zużywa, co oznacza, że do następnego dubla trzeba go wymienić na nowy. Podgląd pomaga przygotować się na to, co czeka was na przestrzeni najbliższych kilkunastu dubli.

Podgląd to życie.

Życie — bo w języku filmowym podgląd (rozumiany jako obraz na ekranie) jest nazywanym życiem. Dajmy życie — to dwa słowa, wypowiadane zazwyczaj przez reżysera, oznaczające dosłownie nie mam na monitorze obrazu z kamery, a chciałbym mieć. Życie to świat widziany kamerą w czasie rzeczywistym. Życie na monitorach daje poczucie, że jesteśmy blisko realizacji. Gdy na ekranach pojawia się życie, kamera jest gotowa do rejestrowania obrazu, a my wszyscy dążymy do tego, by tym obrazem był kadr filmowy.

Czarne monitory to z kolei niepewność, szybko przechodząca w dezorientację. Brak podglądu to dla podświadomości twórców sygnał, że coś jest nie tak. Że należy zacząć się martwić.

Każdy asystent wideo wie, że wystarczy zmienić baterię — co sprawia, że podgląd (rozumiany jako monitor) gaśnie na pięć sekund — żeby z podglądu (rozumianego jako miejsce) padło krótkie, wypowiedziane drżącym głosem zdanie:

Nie mam życia!