Komşuluk İlişkileri Üzerine

Komşuluk, belirli sınırlar içinde birbirine uzak veyahut yakın yerlerde ikamet eden bireylerin arasındaki ilişkidir. Belli başlı kurallara tabi olan bu ilişkiler içerisinde birçok hak ve sorumluluklar vardır. Bu hak ve sorumlulukların getirdiği sosyal düzenin içinde komşuluk ilişkileri varlığını sürdürmüştür. Geçmişten gelen gelenekselliğin en temel sembollerinden biri olan komşuluk ilişkileri birliği, bütünlüğü ve dayanışmayı da beraberinde getirir. Yapılan çalışmalarda birçok kişinin mahrum kaldığı bu sosyal ilişki ve düzen halinin özlenmesi çokça karşımıza çıkmaktadır.

Hayatın insanı alıp götürdüğü, zamanın sessizce kesik attığı en derin konuların temel yapı taşında komşuluk ilişkilerinin etkisi büyüktür. Modern yaşam tarzı adı altında keskin bir yara alan komşuluk kavramı, günümüz dünyasında içi boş ve olabildiğince kötülenebilecek bir kavram olarak anılmaktadır. Başlarda kom ve köy kültüründe gelişen sonrasında mahalle kültürüne taşınan komşuluk ilişkileri, toplu konut ve site tarzı yerleşim yerlerine dönüşmesiyle son aşamasına gelmiştir. Bu şekilde düşününce anlamlandırmak belki zor gelebilir ama kuşaklar öncesini düşünürsek var olan yerleşim yerinden göç etmeye karar veren kişilerin yerleştikleri alanlarda komşuluk kavramını aradığını ve özlem duyduğunu gözlemleyebiliriz. Sonraki gelen kuşaklar hazır bir ortamın içinde geldikleri için bu duyguyu yaşama ve yaşatma ihtimali düşük görülmektedir. Zaten onlardan da sonra gelen kuşağın ne böyle bir şeye ihtiyacı oluyor ne de böyle bir ilişkiye özlem duyuyor. Büyüklerin her ne kadar komşuluk ilişkileri ile ilgili söylemleri olsa da bu söylemlerin son kuşakta anlam bulması zordur. Zira ne hikmetse kendi kapı komşusuyla iletişim ve ilişki kuramayan son kuşak dijital komşuluk adı altında yüzlerce kilometre uzaktaki kişilerle farklı sebeplerden ötürü iletişim kurabilmektedir.

Komşuluk, ortak sınırlar içerisinde oturanların kurmuş oldukları birliktelik, yardımlaşma ilişkisi ve bir dayanışma biçimidir. Komşu ihtiyaç duyulduğunda yardım edilen kişidir. Yeri geldiğinde eğilip bükülmeden kendimizi açabileceğimiz güvenli bir limandır. Bu anlatıları “komşu komşunun külüne muhtaçtır” atasözü ile pekiştirebiliriz. Bir başka örnek verecek olursak. Yüce Allah Kur’an-ı Kerimde “Allah’a ibadet edin ve O’na hiçbir şeyi ortak koşmayın. Ana-babaya, akrabaya, yetimlere, yoksullara, yakın komşuya, uzak komşuya, yakın arkadaşa, yolcuya, ellerinizin altında bulunanlar (köle, cariye, hizmetçi ve benzerlerine) iyi davranın; Allah kendini beğenen ve daima böbürlenip duran kimseyi sevmez.” (Nisa, 36.) buyurmuştur.

Kimi zaman sessizliğin kimi zaman ise sadeliğin sembolü olan komşuluk ilişkileri, belki de bir beş çayını anımsatabilir bizlere. Orada konuşulan samimi sohbetin vermiş olduğu haz ve içinden gelen duyguların açıkça ifade edilmesinin vermiş olduğu lezzet farklı bir boyuttur elbette. Örnek gösterilen durum ve davranışlar hakkında zaman zaman olumsuz haberler görmekte ve şahit olmaktayız. Ama her durumda olduğu gibi bu durumda da üzerimize düşen hem kendimiz için hem de çevremiz için olabildiğince iyiyi ve güzel olanı yaymalı ve örnek olmalıyız.

Günümüz yaşantılarında yozlaşmaya yüz tutmuş komşuluk ilişkileri bundan sonrası için farklı bir boyuta doğru yol almaktadır. İnsanlar güvenlik gerekçesiyle siteleri tercih etseler de komşuluk kültürüne özlem duymakta, ancak kendi yaşam dünyalarında da yalnızlığı seçmektedirler. Aynı apartman içerisinde yaşayan kişilerin birbirlerine selam dahi vermemesi bunu en bariz örneğidir. Yapılan araştırmalara göre geçim sıkıntısı, yoğun iş temposu, kadınların çalışma hayatına girmesi, teknoloji bağımlılığı ve bireyselleşme gibi nedenlerle komşuluk ilişkileri zayıflamış ve merdiven komşuluğuna dönüşmüştür.

Şu an ikamet ettiğim mahallede tanıdığım kişi sayısı 5’i geçmez belki de. Bazı simalar arada tanıdık geliyor ama iletişim çok düşük seviyede maalesef. Benim için bu çalışma, gözlemlediğim komşuluk ilişkileri ile ilgili farkındalık geliştirmiştir.