Blokzincir devrimi-3

BLOCKCHAIN TRİLEMMA NEDİR?

Blockchain trilemma ya da türkçe adıyla blokzincir çıkmazı bir blokzincirin hem güvenli hem merkeziyetsiz hem de ölçeklenebilir olamayacağını söyler. Vitalik’in literatüre kattığı bu kavram blokzincirin üzerinde bu üç kavram arasında denge kurulamayacağını ifade eder.

Vitalik Buterin

Güvenlik

Bir blokzincir güvenli olmalıdır. Güvenlik ağa olan saldırılara karşı direnci ifade eder. Blokzincir ağının güvenliği kriptografik algoritmalar ve konsensüs mekanizmaları ile sağlanır.

Ölçeklenebilirlik

Bir ağın ne kadar işlemi işleyebildiği ölçeklenebilirlikle alakalıdır. Ne kadar fazla işlem işleyebilirse o kadar ölçeklenebilirdir. Ancak blok boyutunun artmasıyla birlikte işlemler yavaşlayabilir ve maliyetler artabilir.

Merkeziyetsizlik

Blokzincir ağı merkeziyetsizdir. Yani konrol edildiği bir üs yoktur. İsteyen herkes doğrulayıcı olabilir. Bu da ağın merkeziyetsizliğini güçlendirir güvenliği arttır.

Bu üç kavramı öğrendiğimize göre üzerine biraz düşünce geliştirebiliriz:

Merkeziyetsizliği arttırdığımızı düşünelim bu doğrulayıcı sayısını arttıracaktır. dolayısıyla işlem başına daha fazla node (bilgisayar) düşecektir. Bu güvenliği arttıracak ama daha fazla bilgisayarın doğrulaması gerektiğinden işlem süreleri artacaktır. Bu da daha az ölçeklenebilir ağ demek.

Güvenliği arttırmak istediğimizde ise karşımıza gene ölçeklenebilirlik problemi çıkıyor. Ağın güvenliği konsensüs mekanizmaları ile sağlanır. Örneğin Bitcoin Proof of Work konsensüs mekanizmasıyla çalışır. Her ne kadar güvenli olsa da ölçeklenebilirliğe bir çözüm değildir. Proof of Stake mekanizması daha ölçeklenebilirdir. Güvenli olsa da merkeziyetsizliği kısıtlar. Örneğin Ethereum da validator(doğrulayıcı) olabilmek için 32 ethereum ve katlarını stake etmeniz gerekmekte bu da parası olanın ağın merkeziyetsizliğini sağladığı anlamına gelir ki bu da kendi içinde çelişki barındırır.

Ölçeklenebilirlik genel olarak diğer iki özellikle çelişir. Ölçeklenebilirlik arttığında merkeziyetsizlik ve güvenlik azalar. Çünkü bir ağı ölçeklenebilir kılmak için bağımsız doğrulayıcı sayısı azaltılmalıdır bu da ağın güvenliğini ve merkeziyetsizliğini azaltır.

Bu kavramlar arasında denge kurmak sıkıntılıdır.

Eğer dünya çapında kullanılan bir ödeme sistemi oluşturmayı düşünüyorsak geleneksel sistemden daha güvenli, merkeziyetsiz ve ölçeklenebilir bir Blok zincir ağı oluşturmamız gerekiyor.

Neyseki yıllar içinde Trilemma için bir takım çözümler geliştirilmiştir.

Trilemmayı anlatan bir grafik

Katman-2 Çözümleri

Katman 2 çözümler, blockchain ağları üzerindeki işlem yoğunluğunu azaltmak ve ölçeklenebilirliği artırmak için kullanılan çözümlerdir. Bu çözümler, genellikle ana blockchain ağı üzerinde yapılan işlemleri hafifletmek ve işlem maliyetlerini düşürmek için tasarlanmıştır.

1. rollups: Rolluplar, ana zincir üzerinde çok sayıda işlemi toplamak için kullanılan bir çözümdür. Rolluplar, ana zincire sadece toplu işlem verilerini gönderir ve bu verilerde gerçekleştirilen işlemlerden sağlanan güvenliği kullanır. Bu şekilde, işlem maliyetleri ve zincir üzerindeki yük azalır. Örneğin ethereum

2 . Sidechains(Yan Zincirler): Yan zincirler, ana zincirden ayrı olarak çalışan ve farklı konsensüs mekanizmaları kullanabilen bağımsız blockchain ağlarıdır. Yan zincirler, ana zincir üzerindeki işlem yoğunluğunu azaltmak ve ölçeklenebilirliği artırmak için kullanılabilir.

katman-2 çözümler içinde daha birçok çözüm vardır.

Konsensüs Mekanizmalarının İyileştirilmesi:

Yeni ve gelişmiş konsensüs algoritmaları, güvenlik ve ölçeklenebilirlik arasında daha iyi bir denge sağlayabilir. Örneğin, Proof of Stake (PoS) gibi konsensüs algoritmaları, enerji verimliliği sağlayarak ölçeklenebilirliği artırabilir. Solananın alt yapısını oluşturan PoH yani Proof of History işlemleri sırayla bir zaman damgası içerisinde işler ve ölçeklenebilirliğe güzel bir çözümdür. Ama solana tam merkeziyetsiz olmaktan uzaktır.

bunlar dışında da birçok çözüm vardır. Teknoloji ilerledikçe birçok çözüm bulunacaktır ve bir denge sağlanacaktır. günümüzdeki çözümler tüm insanların kullandığı bir duruma hazır değildir.