Yaşam Çemberi

15 Dakikada Şehir

Birkaç gün önce kendi kendime “batı şehirlerinde çok güzel kent politikaları yapılıyor, yaya odaklı şehirler kuruluyor peki bu durum doğuda nasıl? Dünyanın en gelişmiş ülkeleri olan Çin bu durumda ne yapıyor?” diye sordum (tam da final dönemimde). Cevabını araştırmaya başlayınca çok ilginç ve bizim de örnek alabileceğimiz projelerle karşılaştım. Tek tek proje anlatmak yerine bu yazımda Çin’in “yaşam çemberi” uygulamasına göz atacağız.

Çin’in yaptığı şey aslında yaşam kalitesini fazlasıyla artıracak toplumsal bir dönüşümdür. Proje tamamen insan odaklı bir proje olduğu için ilgimi hızla üzerine çekebildi. Basit haliyle Çin, vatandaşlarının kamusal alanlara ve ihtiyaçlarına hızla erişebilmesini temel almış ama bu sadece hızlı ulaşım veya toplu taşımayla ilgili değil. Bu vizyon tamamen yürüme odaklı, üç çemberden oluşan bir proje. Ayrıca sadece temel ihtiyaç bazlı değil, insanların fiziksel durumunu da dikkate alarak çizilmiş bir proje. Yaşlılar ve çocukların kent hayatına entegrasyonu adına kapsayıcı temeller üzerine kurulmuş.

Projeye inmeden önce ihtiyacın nereden geldiğini ve bizdeki benzerliklerini düşünmemiz gerekir. Şangay dünyanın en kalabalık metropollerinden, aynı İstanbul gibi. Şehrin merkeze uzak bölgelerinde (ki bu bizdeki uydu kentler olabilir) hizmet sorunu yaşanıyor. Bu hizmet sorunu sadece bir eksiklik değil, yani kamu binaları bölgede olsa da verim sorunu var. Çin elbette bunları verilere dökmüş ve hizmetlere ulaşımları, erişilebilirliklerini test etmiş. Sorunun büyük bina inşası olmadığını anlamışlar. Yani büyük binaların inşası bölge halkının yaşam kalitesini arttırmıyor.

Çin Doğal Kaynaklar Bakanlığı tarafından 2021 yılında yayımlanan “Topluluk Yaşam Çemberi Planlama Teknik Yönergeleri” özünde günlük ihtiyaçlara ulaşım süresine göre planlanmış, insan odaklı bir yapıyla kurulmuş. İhtiyaçlar hiyerarşik olarak bölünmüş ve çemberler elde edilmiş. Üç adet yaşam çemberi belirlenmiş, beş dakika, on dakika ve on beş dakika içinde yürüyerek ulaşılabilecek alanlar.

5 dakika içerisinde, yürüyerek ulaşım sağlayabileceğiniz çember içerisinde anlık ve günlük ihtiyaçları karşılayabilme kapasitesi temele alınmış. Örneğin anaokulları, eczaneler, yaşlı bakım merkezleri, bakkallar ve kargo teslim noktaları. Hareket kabiliyeti de temele alınarak yapılan planlama kendini burada gösteriyor. İlk çember daha temel, sağlık ve eğitim odaklı planlanarak hiyerarşinin en üstünde.

10 dakikalık çemberde küçük çaplı mahalle parkları, süpermarketler ve taze ürünlerin satıldığı pazarlar bulunur. Genelde kompakt yapılar tercih edilmiş ve bir binada birkaç hizmet sunulmaya çalışılmış.

Son çember ise 15 dakika yürüme mesafesi.

Bunun içerisinde büyük hastaneler, kütüphaneler ve spor salonları gibi ortak yaşam alanları ve yerelden çok merkezi çapta hizmetler bulunur (sanıyorum ki Çin’de bu tür hizmetleri yerel kurumlar veriyor). Ana amaç kamusal alanlar yaratmak ve insanların ortaklaşa kullanmasını sağlamak.

Burada anlatmak istediğim şey şu ki, aşağıdan yukarıya bir ihtiyaç durumunun görülmesi ve planlanması mümkün. Bu planlama kentlinin şehre ve şehir politikalarına entegrasyonu ile daha da mümkün hale getirilebilir. Bölge halkıyla konuşarak, onların katılımını göz önünde bulundurarak, “kent hakkını” kentliye teslim ederek bu tür planlamalar mümkün. Planlama her zaman tepeden inme olmak zorunda değil, aşağıdan yukarıya taleple, insan merkezli planlama da mümkün. Yerel yönetimlerin katılım süreçlerini çoğaltması verim artışında inanılmaz bir rol oynayacaktır, kentli halihazırda insan odaklı bir dönüşüm talep edecektir çünkü kentin asıl sahipleri onunla iç içe yaşayanlardır.

İlgisini çekenler için ekstra kaynaklar: (aralarında kullandıklarım da bulunuyor)

Analysis of Spatial Patterns of Rural Community Life Circles in Longzhong Loess Plateau

Shanghai 15-Minute Community Life Guidelines (erişimi biraz yorabilir fakat 5–10–15 dakika içerisindeki diğer planları görmek için en sağlam kaynak)

Supporting Strategies of the Public Service Facilities for 15-minute Community Life Circle in Shanghai Central City Su Su, Shanghai Yingyi Urban Planning Design Co., Ltd., China

15 Dakikalık Şehir Nedir?

Yazıyı bitirdikten sonra gördüm: 15 DAKİKADA İSTANBUL

Originally published at https://ardaaslankaya.substack.com.