KÜRESEL TARİFE ÇALKANTISI

Ülkeler, insanlar ve yönetim şekilleri ilerleyen teknolojilere karşı gerileyen bir safhaya girdi. 1970 lerde kurulan paylaşım ve barış esaslı düzenekler ve gerçek anlamı ortaya konmamış demokrasi son yıllar ve süreçte ortaya çıkan tek adamların yarattığı bireysel nepotizm soslu karmaşık düzenler ülkeyi yönetenler tarafından elastik ama amorf şekillere dönüştürdü. Dünyada artık çok fazla tek adam ve baskı yönetimi başat şekle dönüştü. Bu insanlık adına berbat bir gelişim göstergesi.

Yeni ABD başkanı seçim propagandasında bahsettiği tarife savaşını koltuğuna oturur oturmaz başlatacağı sinyalini vermişti. Ancak asıl hedefi Çin olmasına rağmen birden şekil değişti ve adeta dünyaya korsanlık mertebesine çıktı. Dış bir göz olarak tüm gelişim ve olayı farklı bir şekilde ele alalım.

Öncelikle ABD dünyaya posta koyan ancak parasal açıdan büyük borçları olmasına rağmen bunu halkına göstermeyen yönetim tarzına sahip bir ülkedir. 1990 yıllarında bozuk ekonomi nedeniyle Körfez savaşını başlatmıştır. Devreye giren savaş ekonomisi ve silah satışları kısmen pansuman olmasına rağmen güdümlü 11 Eylül 2001 saldırıları sonrasında Ortadoğu bölgesindeki ülkelere fatura kesilmiştir. Ancak o yıllarda borçlar, altın karşılığı belirlendiği sistemden çıktıkları için, dolar cinsinden trilyon mertebesinde artmaya başlamıştır. Benzer şekilde ABD-Çin ticaret savaşları 2008 ekonomik krizi ile filiz vermiştir. ABD nin zayıflığında Çin tahviller alarak dengeyi bozmuştur.

Ticari dengenin bozulmasının ana nedeni, ABD üreticilerin zenginlik artışı sağlamak için önemli markaların ürünlerinin belli bazı kritik, kısmen kirli ve işçilik gerektiren kısımlarını uzak doğu ve özellikle Çin pazarından satın alarak çözmek istemişlerdir. Çin nüfus olarak yaklaşık 6 adet ABD büyüklüğünde ve ekonomik olarak ayakta kalması için üretimi her yere yaymış durumda. İşçilik çok ucuz, ham madde çeşitli. Bu ise rekabet dengesini de bozmuş ama ilk yıllarda iki taraf da bu işten memnun kalmıştır. Gözden kaçırılan bir önemli detay, Çin 2015 yılında farklı bir model alt yapısı oluşturmuş ve ileri teknolojiyi yakalamış, ABD yi geçmiştir.

ABD ithalatı ihracatı geçmeye başlayınca uyanmış ancak geç kalmıştır. Bu dengesizlik her yıl trilyon dolar borcu artırarak gelişmiş, bu arada Çin ABD tahvili alımına devam ederek bir şekilde maddi çemberi daraltmaya başlamıştır. Gerçek rakamlar ile ABD ile Çin ticaret dengesi 1/7 Çin lehindedir. Bunlar olurken ABD en iyi bildiği askeri pazarlamayı sürdürmüş ve sürdürmektedir. Ancak yolun sonu da göründüğü için yeni başkan çaresizce ve aptalca bir karşı hamle yapmıştır. Bunun akıl, izan, ticaret kuralları ile açıklaması olmadığı görülüyor.

Ancak bu aşamada iki farklı senaryo olabilir;

1. Ekonomiden sadece kitap aralarındaki birikimi kadar anlayan birine inanmış ve aldatılmıştır.

2. Oluşturduğu karmaşadan keyfi ve şahsi büyük paralar kazanmayı hedeflemiştir.

Hangi tez doğrudur zaman gösterecek. Ne ki, kimsenin henüz fark edip tartışmadığı çok farklı bir üçüncü durum söz konusudur. Başkan koca bir ülkeyi devlet adabı ile değil bir şirket gibi yönetmek yolunu seçmiştir. Üstteki sorular bir yanda kalsın, geçen yıl G7 zirvesinde konuşulan küresel yapının tipik bir A.Ş işleyişi içinde ülkelerin üstteki patronaja haraç vereceği sistemi hatırlayalım. Acaba dünya bu tür dengesiz kişilikler ile buna mı hazırlanıyor?

Yurt içi ve dünyada görülen en bayat numara tozu toprağa katarak insanları farklı tarafa baktırıp arkadan asıl sakıncalı işleri kotararak oldubittiye getirecek oyunlardır. Pek çok coğrafyada insanlık adına büyük sorunlar insan eliyle bilerek ve suni olarak yaratılıyor. Bunun önderliğini de dinci kisve içindeki kişiler ve kurumlar yerine getiriyor. İnsanların toptan uyanmadan bireysel karşı çıkışlar dışında yapabilecekleri pek fazla bir şey yok. Ya tüm halklar birlikte kurtulacak ya hiçbirimiz.