İzmir’in İlk Metropolitleri ve İlk Azizleri

Milattan sonra birinci yüzyılda Batı Anadolu Hristiyanlığı için en önemli isimlerin başında kuşkusuz Aziz Vukolos gelmektedir. Aziz Vukolos havarilerden öğrendiği ve kabul ettiği yeni dinin İzmir’de yayılması için uğraş vermiştir. Aziz Yuhanna tarafından İzmir Metropolitliği ilan edilmiş ve Aziz Vukolos ilk metropolit olarak atanmıştır. 105–110 yılları arasında öldüğü tahmin edilen Vukolos, yanında yetiştirdiği ve erken yaşlarında Hristiyanlığı kabul eden Polikarp’ı kendinden sonraki metropolit olarak bırakmıştır. Polikarp, 155–177 arasına tarihlenen bir dönemde Kadifekale’de yakılarak öldürülmüştür.

(Aziz Polikarp tasviri)

İzmir’in Hristiyanlık tarihi açısından oynadığı önemli rolü azizler bağlamında üç ayrı kategoride ele alınabilir:

1. İzmirli, İzmir’de Hristiyanlığı kabul etmiş ve burada tanrı için mücadele ederek katledilmiş olanlar: Aziz Germanicus, Aziz Pionios, Aziz Dimas, Aziz Polikarp, Aziz Michael, Aziz Prokopoius ve diğerleri.
2. Başka bir merkezin metropoliti olarak İzmir’de katledilenler: Eumene metropoliti Thraseas, Athos Dağı metropoliti Aziz Prokopios, Girit metropoliti Aziz Mark ve diğerleri.
3. İzmirli fakatbaşka merkezlerde Hristiyanlık için mücadele ederken öldürülenler: Sakız’da katledilen İzmir metropoliti Aziz Mark, Lyon metropoliti Aziz İrenaeus ve diğerleri.

Aziz Polikarp:

Hristiyanlık tarihinde önemli bir rol oynayan Aziz Polikarp’ın doğum tarihi ve ölüm tarihi tartışmalıdır. 65–70 yılları arasında doğduğu tahmin edilen Polikarp’ın dönemin Hristiyan önderi olan Aziz Bukolos tarafından genç yaşta öğrenci olarak yetiştirildiği bilinmektedir. Dinin dirayetli bir savunucusu olan Polikarp’ın Vukolos tarafından bizzat ölümünden sonra İzmir metropoliti olarak atandığını da kesindir. Vukolos’un ölümünün 105–110 arasında olduğu tahmin edildir. Hakkında bildiğimiz çoğu şey Lyon metropoliti Irenaeus’un aktardıklarından öğrenilmiştir. 135–140 yılları arasında İzmir’de dünyaya gelen Irenaeus, Aziz Polikarp’ın öğrencisi olmuş ve onun yaşamına bizzat tanıklık etmiştir. Kendisi de burada inançları uğruna 202–203 tarihinde öldürülmüş ve aziz ilan edilmiştir. Ayrıca İzmir’in koruyucusu olduğuna inanılan Aziz Polikarp’ın kerametinin kulak ağrılarını iyileştirmek olduğuna inanılır.

Aziz Pionios:

Kayser Decius döneminde öldürülen Aziz Pionios’un şehitnamesi üzerine yapılan incelemeler, metnin son bölümü olan katledildiği bölüme kadar olan bölümlerin Aziz Pionios’un kendisi tarafından yazıldığı şeklinde yorumlanır. Aziz Polikarp’ın şehitnamesinin de yazarı olarak bildiğimiz Pionios’un ölümünden sonra son bölümünün şehitname yazma tekniğine göre eklenmiş olabileceği güçlü bir olasılıktır. Bu kaynak aslında dönemin İzmir’i hakkında da bilgi verir. Aziz Pionios’un Agora’da İzmirlilere hitaben yaptığı konuşma aslında bir talepten ibaret. Agora ve Nemesis Mabedi’nin İzmir için oynadığı rol hakkında fikir vermektedir. Ayrıca bu metinden Nemeseion’un Agora yakınlarında olduğu konusunda edinilen bilgi, İzmir topografyası için elde edilmiş değerli bir bilgidir. Ayrıca bugün ortaya çıkmış bulunan Agora’nın batı yakasındaki çifte kapının simetriğinde yani doğu yakasında da çifte kapı olduğu Pionios’un bu yazı sayesinde öğrenilmiştir. Aziz Pionios Agora’ya bu kapıdan getirilmiştir.

Azizin yaptığı konuşma şöyle nakledilir:

“Şehirlerinin güzelliğiyle ve ozanları Homeros ile övünen İzmir’in yurttaşları ve siz Yahudiler! Hepiniz ölmemi istiyorsunuz ve bunun sizleri memnun edeceğini biliyorum. Ancak siz Helenler! ‘Bir insanın ölümü üzerinden mutlu olmak iyi bir şey değildir’ diyen Homeros’un bu öğretisini unutmayın! Ve siz Yahudiler! Musa peygamber, ‘Eğer düşmanının eşeği ağır yük altında eziliyorsa geçip gitme, kayıtsız kalma, ona yardım et’ diye emretmiyor mu? Ve Süleyman peygamber ‘eğer düşmanın düşerse onun düşmesine sevinme, hatta onun düşmüşlüğünün üzerinden yükselmeye kalkma’ demedi mi? Ben ustamın öğretisini takip etmeye ve onun yolundan gitmeye çalışan birisiyim. Ona olan sadakatimi yitirmektense ölmeyi yeğlerim. Yıllardır başkalarına öğretmeyi amaç edindiğim ustamın öğretisini yok sayamam.”