Ulan* N’oluyoruz Be ! #1

Bugünden yaklaşık bir yıl kadar önce ekonomimizin bir şoka uğramasıyla birlikte ülke olarak doları takip etme hastalığına yakalandık. Normal şartlarda sadece elektronik cihaz alacakların ve ilgililerinin düzenli takip ettiği dolar/tl grafiği bir anda her masada, her yaştan insan tarafından konuşulmaya başladı. Ben de bir çoğunuz gibi “Ulan N’oluyoruz Be !” tarzında bir tepki verdim. Ardından “ Neymiş bakayım bu iş” diyerek kendi çabalarımla ekonomi öğrenmeye başladım. YetGen “Yazılı İçerik Hazırlama” eğitimi ile birlikte bu konu hakkında öğrendiklerimi aktaracağım.

Faiz “anamalcı ekonomide, kiralanan paranın kira bedeli.” olarak tanımlansa da birçoğumuz dizilerde görünen mafyatik tiplerin “tefeci” adıyla insanlara borçları yüzünden zarar veren gerekirse öldüren kişilerle eşleştirip eğer iyi bir insan olursak ve böyle insanlarla muhattap olmazsak bizi bulmayacağını düşünürüz. Oysa faiz hayatımızın her anında bizimle. İlkokulda matematik dersiyle başlayıp ölene kadar bizimle olacak bir kavram.

Faiz problemlerini çözdük, krediyle ev de aldık bunlar hakim olduğumuz doğduğumuzdan günden beri bizimle olan kavramlar bu yüzden rahatsızlık da hissetmiyoruz. Ancak günümüzde bu kavramdan rahatsız olup ciddi savaş verenler var, kimler mi? DEVLETLER…

Devletler için önemli 3 tip faiz var. Bunlardan ilki politika faizi olarak geçen ve günümüzde sıkça dillendirilen faizdir. Ülkelerin merkez bankaları belirler. Bu faiz oranıyla özel sektör(yani bildiğimiz bankalar) aracılığıyla piyasaya para sunulur. Bir diğer deyişle paranın değerini belirler. Bu faizin merkez bankası rezervlerine ve paranın gücüne göre belirlenmesi makbuldür. Merkez bankaları bağımsızlık amacı gütmese de bağımsızca karar verebilmeleri gereken kurumlardır aksi halde bağımlı oldukları kişinin karalarını verirler ve bu departmanın bir görevi kalmaz. Ülkemizde Merkez Bankası Başkanını Cumhurbaşkanı 4 yıllık bir süre için görevlendirir.

Geldik ikinci faiz tipine, bu tip faiz devletimizin yabancı devletlerden veya bankalardan aldığı faizdir. Özellikle borç ödemek ve nakit(fiziki para) ihtiyacını karşılamak için alınan paraların ödemesinde kullanılır. Günümüz devletlerinin ve büyük şirketleri borçları olması gayet alışılmış ve yaygın bir durumdur. Bundan kaynaklı bu tip faizin de toplumda gayet yaygın bir faiz tipi olduğu söylenebilir.

Bu paragrafta bahsettiğim faizlerin sonuncusuna değineceğim. Bu tip faiz devletleri dolaylı yoldan en fazla ilgilendiren hem de doğrudan en az ilgilendiren faiz tipi çünkü bankaların vatandaşlara uyguladığı faizdir. Tamamıyla bankaların inisiyatifinde bulunup piyasa şartlarına göre belirlenir. Araba veya ev almak istediğinizde muhtemelen bu faiz tipini acı bir şekilde deneyimlemek zorunda kalacaksınız, belki de kaldınız.

Beni ilk paylaştığım yazı deneyimimde yalnız bırakmadığınız için çok teşekkür ediyorum. Umarım daha güzellerinde görüşürüz.