IP ADRESLEME ve SUBNETTİNG: BAŞTAN SONA REHBER

Günümüzde ağ sistemlerini anlamanın temelinde IP adresleme ve subnetting yer alır.Bu yazıda, sıfırdan başlayarak IP adreslerinin nasıl çalıştığını ve subnetting mantığını adım adım öğreneceğiz. IP adresleme ve subnetting konularını anlamak için ilk öncelikle ağ, IP, IP adresi ve IP yapısını nedir öğrenmemiz gerekmekte.

🌐 Ağ (Network) Nedir? 📡 IP Nedir? 🧾 IP Adresi Nedir? 🧱 IP Adresinin Yapısı 🧩 Subnet Mask Nedir? 🔢 CIDR Nedir? 📊 Network / Broadcast / Host 🧮 Subnetting Nedir?

AĞ (NETWORK) NEDİR?

Ağ, cihazlar arasında veri iletimini sağlayan fiziksel ve mantıksal bağlantılar bütünüdür.

• Bu bağlantı kablolu veya kablosuz olabilir.
• Küçük ağlara LAN, geniş alan ağlarına WAN denir.
• İnternet ise dünya çapındaki en büyük WAN’dır.

Bir ağda iletişim olabilmesi için cihazların birbirini tanıyabilmesi gerekir.

Peki ağda cihazlar nasıl birbirini tanır?

IP NEDİR?

IP (Internet Protocol), ağ üzerindeki cihazların birbirleriyle iletişim kurmasını sağlayan bir protokoldür.

• Paketlerin adreslenmesini sağlar.
• Yani “veri nereye gidecek?” sorusunun cevabını IP verir.
• IP, verinin bir cihazdan diğerine nasıl gideceğini belirler.

IP ADRESİ NEDİR?

Bir ağda birden fazla cihaz varsa, bu cihazların birbirini bulabilmesi için her birinin benzersiz bir adresi olmak zorunda. İşte bu adres IP adresidir.

IP adresi = Bir cihazın ağ üzerindeki kimliği

Bir IP örneği: 192.168.1.10.

}}}Bu sayı rastgele değil, belirli bir kurala göre oluşturuluyor.

IP ADRESİNİN YAPISI

IP’nin sürümleri vardır. Ülkemizde ve dünya genelinde IPv4 daha yaygın kullanıldığı için konuyu anlamak adına onun yapısını inceleyelim.

IPv4 = 32 bitlik (32 tane 0/1) bir sayıdır. Biz bunu okumak kolay olsun diye 4 parçaya (oktet) böleriz.

• 32 bit = 4 × 8 bit
• Her 8 bitlik parçaya oktet denir
• Her oktet 0–255 arası bir sayı olur

Örnek: 192.168.1.10

Şu üç yöntemi kullanarak bir IP adresini gösterebilirsiniz:

• 172.16.30.56 ‘de olduğu gibi noktalı-ondalık(decimal),
• 10101100.00010000.00011110.00111000 ‘de olduğu gibi binary (ikilik sayı düzeni),
• AC.10.1E.38 ‘de olduğu gibi hexadecimal olarak

Peki “0–255” nereden geliyor?

1 oktet = 8 bit 8 bit ile üretilebilecek en büyük değer:

tüm bitler 1 olursa: 11111111 bu da decimal (10’luk sistemde) 255 eder.

Çünkü 8 bitin ağırlıkları: 128 64 32 16 8 4 2 1

Yani: 192.168.1.10 aslında bit olarak şuna benzer:

IP adresi bir cihazın yerini tanımlamada tek başına yeterli değildir. Peki IP’nin neyi nasıl söylediğini nereden biliriz?

IP’nin neyi anlattığını bize söyleyen şey Subnet Mask’tir.

IP TERMİNOLOJİSİ

Bit

• 0 veya 1 değerini alan en küçük veri birimidir.

Byte

• 8 bitten oluşur.

Octet

• 8 bitten oluşan sayıdır.
• Bu modülde byte ve octet aynı anlamda kullanılır.

Network Adresi

• Bir ağın kimliğini temsil eden özel IP adresidir.
• Paketlerin hangi ağa gönderileceğini belirlemek için kullanılır.
• Cihazlara verilmez.
• Örnek: 10.0.0.0, 172.16.0.0, 192.168.10.0

Broadcast Adresi

• Bir ağdaki tüm cihazlara aynı anda veri göndermek için kullanılır.
• Ağın son IP adresidir ve cihazlara atanmaz.

Network ve Broadcast Neden Kullanılamaz?

Bu iki adres özel amaçlıdır.

• Network address → ağın kendisi
• Broadcast address → toplu iletişim

Bu yüzden:

• Host (cihaz) adresi olamazlar
• Bu adresler cihaza verilirse ağ karışır.

Kullanılabilir Host IP Aralığı

Bir ağda Network ve Broadcast adresleri hariç cihazlara verilebilecek IP’lerdir. Aradaki IP’lerdir.

• Network + 1
• Broadcast − 1

192.168.1.0/24

PEKİ IP ADRESLERİ NEYE GÖRE AYRILIR?

Eskiden IP adresleri Class yapısına göre ayrılırdı.

Classful Adresleme Nedir?

Classful adresleme, IP’leri sabit sınıflara bölen eski bir yöntemdir.

Classful adresleme, IP adreslerinin ilk oktetine bakılarak Class A, B, C, D ve E olarak sabit sınıflara ayrıldığı eski adresleme yöntemidir.

Her class’ın varsayılan subnet mask’i vardır.

• Ağlar esnek değildir.
• IP adresleri verimsiz kullanılır.

Örnek:

Class A → 255.0.0.0
Class B → 255.255.0.0
Class C → 255.255.255.0
Class D → Multicast
Class E → Research

Bu yapı günümüzde CIDR (Classless Addressing) ile değiştirilmiştir.

Günümüzde ise CIDR, classful adreslemenin yerine geçmiştir.

CLASSLESS ADDRESSİNG (CIDR) NEDİR?

Classless Addressing (CIDR), IP adreslerini Class A, B, C sınırlarına bağlı kalmadan, ihtiyaca göre bölebilen güncel adresleme yöntemidir.

• Subnet mask esnektir
• / gösterimi kullanılır (/24, /26 gibi)
• IP adresleri daha verimli kullanılır

Örnek Gösterim: 192.168.1.0/24

CIDR, IP adreslemeyi esnek hale getiren modern yöntemdir.

SUBNET MASK NEDİR?

Subnet Mask, bir IP adresinin • hangi kısmının ağ (network) • hangi kısmının cihaz (host)

olduğunu belirleyen sayıdır. IP’nin ne anlattığını subnet mask tanımlar. Subnet mask’te 1'ler network, 0'lar host kısmını temsil eder.

Subnet mask = IP adresinin rehberi

Nasıl çalışır? Subnet mask de IP gibi 32 bittir ve 4 oktetten oluşur. Ama kuralı çok basit:

• 1 olan bitler → Network
• 0 olan bitler → Host

Biz bunu genelde şu şekilde görürüz:

• 255 → tamamı network
• 0 → tamamı host

Örnek:

IP: 192.168.1.10
Subnet Mask: 255.255.255.0

• İlk üç oktet 255 → network
• Son oktet 0 → host

Yani:

• Network kısmı: 192.168.1
• Host kısmı: 10

Bu ağın:

Network adresi: 192.168.1.0
Broadcast adresi: 192.168.1.255
Kullanılabilir IP'ler: 192.168.1.1–192.168.1.254

CIDR, subnet mask’in bit sayısı ile yazılmış halidir

• Günlük ağ ayarlarında → Subnet mask
• Planlama, subnetting, routing → CIDR

Peki biz bu bilgileri kullanarak cihaza IP nasıl veriyoruz?

•Burada en çok karşımıza çıkan CIDR’lar ve bunlara karşılık gelen Subnet Mask’lar host sayıları verilmiştir. Toplu olarak görelim istedim.

IP ADRESLEME NASIL YAPILIR?

IP Atarken Dikkat Edilmesi Gerekenler:

• Aynı IP iki cihaza verilmez
• Network ve broadcast adresi kullanılmaz
• IP, subnet mask ile uyumlu olmalı

1)Statik IP Adresleme

• IP manuel girilir
• Değişmez
• Sunucu, yazıcı gibi cihazlarda kullanılır

Örnek: IP: 192.168.1.10

• Mask: 255.255.255.0
• Gateway: 192.168.1.1

2)Dinamik IP Adresleme (DHCP)

• IP otomatik verilir
• Router / DHCP server dağıtır
• Ev ve ofis ağlarında yaygındır

“Cihaz ağa bağlanır, IP’yi otomatik alır.”

Özel (Private) IP Adresleri Nedir?

Private IP adresleri, yalnızca yerel ağlarda kullanılan ve internette yönlendirilmeyen IP adresleridir.

• İnternete doğrudan çıkamazlar
• Aynı private IP, farklı ağlarda tekrar kullanılabilir
• İnternete çıkışta NAT kullanılır

Private IP Aralıkları

• 10.0.0.0–10.255.255.255
• 172.16.0.0–172.31.255.255
• 192.168.0.0–192.168.255.255

Ev ve ofis ağlarında gördüğümüz IP’ler bunlardır.

Public (Genel) IP Nedir? Public IP, internette benzersiz olan ve cihazların internetten erişilebildiği IP adresidir.

• ISP tarafından verilir
• İnternette tektir

NETWORK, HOST ve BROADCAST ADRESİ NASIL BULUNUR?

Örnek1:

IP: 192.168.1.130/26

2) /26 → CIDR :

/26 demek: 24 bit + 2 bit (4. oktette)
 Subnet Mask: 255.255.255.192

2) Block size:

Son oktette mask = 192
Alabileceği toplam değer sayısı = 256
Yani: 0'dan 255e kadar
Block size = 256 − 192 = 64

3) Network Adresi

Networkler 64 artar:
 0, 64, 128, 192
IP'nin son okteti 130 → 128–191 aralığında
Network = 192.168.1.128

4) Broadcast bul

Broadcast = 128 + 64 − 1 = 191
 Broadcast = 192.168.1.191

5) Host aralığı

192.168.1.129–192.168.1.190

6) Host sayısı

Host bit sayısı = 32−26 = 6
2 ⁶ − 2 = 64 − 2 = 62 host

Örnek2:

IP Adresi: 192.168.1.45/28

CIDR: /28
Host bit sayısı = 32 − 28 = 4
Subnet Mask: 255.255.255.240

2. Block Size (Artış Miktarı)

Son oktet: 240
Block size = 256 − 240 = 16

3. Subnet Aralıkları (16’şar artar)

0–15
16–31
32–47  broadcast dahil edilir, ama aralık üst sınırı +1 değil.

4. Network Adresi

45 → 32–47 aralığında
Network Address: 192.168.1.32

5. Broadcast Adresi

Broadcast = 32 + 16 − 1
Broadcast Address: 192.168.1.47

6. Kullanılabilir Host Aralığı

İlk host: 192.168.1.33
Son host: 192.168.1.46
Host Aralığı: 192.168.1.33–192.168.1.46

7. Host Sayısı

Host sayısı =2 ⁴ − 2 = 14

Özet

CIDR: /28
Subnet Mask: 255.255.255.240
Block size: 16
Network: 192.168.1.32
Broadcast: 192.168.1.47
Kullanılabilir host: 14

SUBNETTİNG

Tek bir ağı birden fazla küçük ağa nasıl böleriz?

Şu ana kadar bir ağın network, broadcast ve host aralığını bulduk. Ağ büyüdükçe tek bir broadcast domain verimsizleşebilir. İşte subnetting burada devreye girer. Bu durumda ağı daha küçük parçalara bölmek için subnetting kullanırız.

Subnetting Nedir?

Bir ağı daha küçük ağlara bölme işlemidir

Neden Subnetting Kullanılır?

• Büyük ağlar verimsizdir
• Broadcast trafiği artar
• IP’ler boşa gider

Subnetting, IP adreslerini daha verimli kullanmamızı sağlar.

Subnetting Yapmanın 3 Temel Adımı

1. Kaç subnet veya kaç host gerektiğini belirle

2. Subnet mask’i küçült (CIDR arttırarak yapılır)

3.Yeni subnet’ler için

Network
Broadcast
Host aralıklarını hesapla

Örnek1:

IP Ağı: 192.168.1.0/24 Bu ağda: Toplam 256 IP vardır. 254 host kullanılabilir

Amaç: Bu ağı 4 eşit subnet’e bölmek istiyoruz.

Kaç Bit Ödünç Alınır?

4 subnet için: 2  ² = 4 subnet
2 bit ödünç alınır. Yeni CIDR: 24+2

Yeni CIDR ve Subnet Mask

Eski CIDR: /24
Yeni CIDR: /24 + 2 = /26 
11111111.11111111.11111111.11000000
Yeni Subnet Mask:255.255.255.192

Block Size Hesapla

Son oktet: 192
256 − 192 = 64
Subnet'ler 64'er 64'er ilerler.

Subnetting sayesinde aynı IP bloğu ile birden fazla ağ oluşturabiliriz.

Örnek:

Ağ: 192.168.10.0/24

Her subnet’te en az 30 host olsun.

1)Gerekli Host Bit Sayısını Bul

Host sayısı formülü: 2ⁿ − 2
 30 host için:
2 ⁵ − 2 = 32 − 2 = 30
Demek ki host bit = 5 olmalı.

2) Yeni CIDR’ı Bul

Toplam bit: 32
Host bit: 5 Yeni CIDR = 32 − 5 = /27

3) Yeni Subnet Mask

/27 → 255.255.255.224

4) Block Size

Son oktet: 224
 Block size = 256 − 224 = 32
Subnet'ler 32'şer artacak.

Örnek:

192.168.50.0/24 ağının en az 6 subnet’e bölünmesi

1) Kaç Bit Ödünç Alınır?

Subnet sayısı 2ⁿ formülü ile hesaplanır.

2 ² = 4 → yetersiz
2 ³ = 8 → en az 6 subnet ihtiyacını karşılar
3 bit ödünç alınır

2) Yeni CIDR ve Subnet Mask

• Eski CIDR: /24
• Yeni CIDR: /24 + 3 = /27

Subnet Mask:

255.255.255.224

3) Block Size (Artış Miktarı)

• Subnet mask’in son okteti: 224
• Block size = 256 − 224 = 32
• Subnet aralıkları 32 IP olacak şekilde oluşur.

6 Subnet’i Yazalım (Network / broadcast / Host)

Bu yazımda değineceğim konular bunlardı. Bu yazıda IP adresleme ve subnetting konularını temelinden ele aldık. Devamında daha ileri subnetting senaryoları ve pratik örneklerle konuyu pekiştirebilirsiniz.

Buraya kadar okuduğunuz için teşekkür ederim.