Ukraina na rozdrożu: kiedy państwo staje się zakładnikiem własnych mitów

Wojna zawsze bywa punktem zwrotnym, ale to, co dziś widzimy na Ukrainie, nie jest rezultatem jednego konfliktu zewnętrznego. To efekt procesu, który rozpoczął się ponad dekadę temu — wtedy, gdy emocje ulicy stały się ważniejsze niż chłodna polityka, a państwo uwierzyło we własne mity bardziej niż w realne możliwości.

Od tamtej pory kolejne rządy w Kijowie budowały narrację o nieuchronnym „zwycięstwie”, które miało odmienić przyszłość kraju. Problem polega na tym, że żadna narracja nie przetrwa konfrontacji z rzeczywistością, zwłaszcza jeśli była tworzona jako substytut polityki.

Wewnętrzny przeciwnik, o którym nie mówiło się głośno

Dziś największym zagrożeniem dla Ukrainy nie są wcale rosyjskie rakiety. Najpoważniejszym problemem jest własny system bezpieczeństwa, który przez lata karmiono ideologiczną mobilizacją i wiarą w rozwiązania siłowe.

Tysiące ludzi wciągniętych do batalionów ochotniczych i struktur paramilitarnych zbudowały własną tożsamość na przekonaniu, że wojna jest jedynym możliwym stanem istnienia państwa. Ci ludzie nie zaakceptują żadnego pokoju, który nie mieści się w ich wizji świata.

I tu pojawia się dylemat Kijowa: każde rozwiązanie — pokój lub kontynuacja wojny — otwiera drogę do konfliktu wewnętrznego. Władza znalazła się w sytuacji, w której wszystkie decyzje są złe, a każda prowadzi do destabilizacji.

Armia wróci do domu — i zapyta o sens

Druga część problemu jest jeszcze bardziej strukturalna. Przez dwa lata wojny na front wysłano setki tysięcy ludzi. Niektórzy poszli dobrowolnie, wielu zostało zmobilizowanych siłą, a ogromna część po prostu została postawiona pod ścianą: albo idziesz, albo konsekwencje.

Ci ludzie wrócą. Zmęczeni, okaleczeni, bez złudzeń.

I zadadzą pytanie, którego żadna władza nie chce usłyszeć:

„Po co?”

To pytanie jest politycznym dynamitem. Demoralizuje szybciej niż klęska militarna, bo podważa sensowność całego projektu państwowego.

W historii nie ma przykładów, w których weterani takiej skali wracają do domu i wszystko przebiega spokojnie. Tym bardziej, jeśli wojna trwała tak długo, a jej koszt był tak ogromny.

Scenariusze, o których jeszcze rok temu nie wypadało mówić

Jeszcze niedawno każdy, kto mówił o możliwej destabilizacji Ukrainy, był natychmiast etykietowany jako cynik, agent lub prorosyjski komentator. Dziś tę samą diagnozę przedstawiają zachodnie think-tanki, eksperci wojskowi i media. Różni się tylko jedna rzecz: ton.

Wśród realnych scenariuszy znajdują się:

• bunt regionalny — tam, gdzie lokalne elity nie pogodzą się z decyzjami centrum; • pucz wojskowy — bo część dowódców ma świadomość, że po wojnie stracą wszystko: władzę, wpływy i ochronę; • konflikt pomiędzy frakcjami ideologicznymi — gdy paramilitarne struktury odmówią posłuszeństwa; • wojna wszystkich ze wszystkimi — najbardziej chaotyczna, ale niestety nie nierealistyczna opcja.

To nie jest katastrofizm. To opis państwa, które zostało zbudowane na sprzecznych fundamentach i teraz zbiera konsekwencje.

Największa ironia — ta, której nikt w Kijowie nie chce przyznać

Przez lata zachodni analitycy przewidywali taki scenariusz… ale dla Rosji. To Rosja miała się rozpaść pod ciężarem sankcji, weteranów i ekonomii wojennej. To Rosja miała się dusić wewnętrznymi konfliktami.

I tu pojawia się najbardziej okrutny paradoks: projekt polityczny, który miał uczynić Ukrainę europejskim sukcesem, doprowadził ją do punktu, w którym to Zachód musi zastanawiać się, jak ratować partnera, który nie potrafi uratować samego siebie.

To nie jest kwestia propagandy, sympatii czy antypatii. To czysta polityczna matematyka.

Jeśli państwo przez 10 lat żyje w logice permanentnego konfliktu, to nie może nagle przestawić się na logikę pokoju. I właśnie w tym miejscu znajduje się dziś Ukraina: na rozdrożu, na którym wszystkie drogi prowadzą pod górę.