Aile Hekimliği Sözleşme ve Ödeme Yönetmeliği: Yeni Hazırlanan Taslağa Hukuki Bakış

Y eni yönetmelik taslağı, aile hekimlerinin hak edişlerinde ve çalışma koşullarında önemli değişiklikler öngörüyor. Ekim 2024’ün başlarında gündeme gelen yeni taslağın şu anda resmiyeti olmamasına karşın, yetkili mercilerce Sağlık Bakanlığı görüşmelerinde elde edinilen bilgiler Aile Hekimleri ve diğer uzmanlık alanlarındaki hekimlerde tepkilere yol açtı. Yeni yönetmelik taslağı hazırlıklarına başlandığı ayrıca taslak metninin basın mecralarına sızdırılmasıyla neredeyse teyitlenmiş oldu.

Söz konusu yönetmelik; Sağlık Bakanlığınca görevlendirilen uzman tabip, tabip ve aile sağlığı çalışanlarına yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esasları belirleyen düzenleyici bir işlem.

En son 2023 yılında yönetmelikte değişiklik yapılmıştı: Bu değişiklikte, eski yönetmelikte getirdikleri “ihtar puanı cetveli”nin (Anayasa Mahkemesi tarafından yasal dayanağı olmaması sebebiyle) kaldırılması maddelerden bir tanesiydi. Ancak 2023 değişikliğinden sonra boşlukların daha da artması, hekimler tarafından keyfe keder uygulamaların yapılması endişesini arttırmış oldu.

Kamuoyunda ‘Eziyet Yönetmeliği’ olarak anılan ve aile hekimleri ile aile sağlığı çalışanlarının tepkisini çeken bu taslağın bazı maddelerine bakalım:

1. Akılcı ilaç uygulaması:

Aile hekimleri tarafından daha az antibiyotik vb. kapsamda ilaçların yazılmasını hedefleyen bu uygulama, açıkça Aile Hekimleri Kanunu madde 1’de hükmolunan “birey ihtiyaçları doğrultusunda koruyucu sağlık hizmetlerine ağırlık verilmesi” amacı ile çelişmektedir. Şüphesiz ki Kanunda hedeflenen, hekimlerin öncelemiş olduğu hastanın gereksinimleri, iddia edilen yönetmelik maddesi ile arka plana atılmaktadır. Bu düzenleme, hekimlerin meslek etiğine uygun davranarak hastalarını önceliklendirmeleri durumunda, performans odaklı ücretlendirme nedeniyle finansal kayıplara yol açabilir.

2. Hedef puana göre sözleşmenin yenilenmesi:

Hedef puan nedir, hesaplanmasında kim yetkilidir, dayanağı nedir gibi soruları yanıtsız bırakan yeni taslak diğer bir soru işaretini daha bırakmaktadır. Bakanlık, Aile Hekimleri ile sözleşme imzalarken, hangi şartlarda devam edeceği ve hangi şartlarda sona erdirileceği yönetmelikte net olarak belirlenmelidir (5258 s. Kanun m.8).

3. Aile hekiminin hastası 6 ay doktora gitmezse, hekimin hak edişi düşecek.

Şimdi sırasıyla ilerleyelim, yine ilk bakacağımız 5258 s. Kanun olsun. Madde 6 ve 8 yükümlülükleri, yönetmelik kapsamını ele alıyor. Yükümlülükler kısmında hekime kayıtlı bir hastanın ASM’ye gidip gitmemesi, yani kontrol dışı ve gereklilik arz eden bir hususun hekim sorumluluğunda olmadığı bariz. Bununla birlikte yönetmelik kapsamında (m.8) iş tanımı, aile hekimi ve aile sağlığı çalışanlarının çalışma usul ve esasları gibi mesleki içeriklerin detaylandırılacağı hüküm altına alınmış. Hastanın merkeze gidip gitmemesi ise, hekim ve çalışanlar ile Bakanlık arasında üçüncü ve isteğe/ihtiyaca bağlı bir etken olması sebebiyle herhangi bir yere dayandırılmadan çıkarılması dayanaksızlık problemi yaratıyor.

Bu durum, idarenin kanunla belirlenmiş yetkilerini aşmaması gerektiğine işaret etmektedir. İdare kanunla kendisine verilmemiş hiçbir yetkiyi kullanamayacağına göre, bir alanın kanunla düzenlenmiş olması idarenin düzenleme yetkisini kullanabilmesi için ön koşuldur. Yani, yönetmelik de kanuna dayanmalıdır. “Kanunsuz bir işlemi idare yetkim vardır diye kullanamaz” diyor Anayasa m123.

Genel olarak, entegre hastanelerde nöbet, hastane memnuniyet anketi, nüfus artışı ve ücret kesintisi gibi birçok değişikliğin hukuki temellere oturtulmadan yürürlüğe girmesi durumunda, iptal edilme riskiyle karşı karşıya kalınabilir.

Av. Sena Sağır