BİR DÜNYA, BİR GELECEK:

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER GÜNÜ

Birleşmiş Milletler Günü Nedir?

Dünyayı derinden etkileyen 1.Dünya Savaşı sonrasında ülkeler, uluslararası sorunları çözebilmek adına farklı yollara başvurmuşlardır ancak kalıcı ve etkili bir çözüme varamamışlardır. Ülkelerin kendi aralarında yaşadıkları sorunların yanında kendi iç işlerindeki sorunların da ehemmiyeti artmaya başlamıştır.

Açlık ve yoksulluk günden güne artış göstermeye ve gelir kaynakları sürekli olarak azalmaya başlamış ve bu kadar çok karmaşanın önüne geçebilmek amacıyla 26 ülke temsilcisi (Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, Sovyetler Birliği, Çin, Fransa, Avustralya, Brezilya, Kanada, Çin Cumhuriyeti (Tayvan), Çekoslovakya, Danimarka, Mısır, Yunanistan, Hindistan, Irak, Lübnan, Meksika, Norveç, Nijerya, Yeni Zelanda, Filipinler, Polonya, Güney Afrika, Türkiye, Uygur Türkleri (Tibet) — Sadece gözlemci olarak katılmıştır.) bir araya gelerek bir bildirge hazırlamışlardır.

24 Ekim 1945 tarihinde Birleşmiş Milletler adı verilen ve onlarca ülkenin bir çatı altında toplandığı bir kurul oluşturulmuştur. 24 Ekim tarihi onlarca farklı ülkede Birleşmiş Milletler Günü olarak kutlanmaktadır.

Birleşmiş Milletler topluluğunun amacına geniş bir perspektiften bakıldığı zaman uluslararası güveni sağlayabilmek, ülkeler arasındaki iyi ilişkileri arttırabilmek ve sorunsuzluğu meydana getirebilmektir. Ayrıca ekonomik, kültürel ve sosyal olarak iş birliği kurabilmek ve insanlıkla ilgili sorunların temellerine inip birlikte çözüme yönelik araştırmalar ve toplantılar yapabilmektir. İnsan hakları bağlamında da atılmış en büyük adımlardan birinin Birleşmiş Milletler’in kurulması olduğunu söyleyebiliriz.

Birleşmiş Milletler’in Tarihçesi

Milletler Cemiyeti’nin II. Dünya Savaşı öncesinde ihtilafları çözme ve uluslararası barış ve güvenliği sağlama konusunda karşılaştığı sorunlara rağmen Müttefik Güçler, savaş sırasında uluslararası ilişkileri yönetmeye yardımcı olmak için yeni bir küresel örgüt kurma konusunda anlaştılar. Bu amaçla ilk olarak Ağustos 1941’de Atlantik Sözleşmesi, ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt ve İngiliz Başbakanı Winston Churchill tarafından imzalandı.

ABD, Birleşik Krallık ve Sovyetler Birliği yeni örgütün tasarlanmasında, karar alma yapısının ve işlevlerinin belirlenmesinde öncülük etti. Ancak aralarında çeşitli anlaşmazlıklar çıktı. Sovyetler Birliği, kurucu cumhuriyetleri için bireysel üyelik ve oy hakkı talep etti. İngiltere, kolonilerinin BM kontrolü altına alınmayacağına dair güvence istedi. Ayrıca, Güvenlik Konseyi’nde “veto sorunu” olarak bilinen kabul edilecek oylama sistemi konusunda da anlaşmazlıklar vardı.

Birleşmiş Milletler’in kurulmasına doğru ilk büyük adım 21 Ağustos-7 Ekim 1944 tarihleri arasında Dumbarton Oaks Konferansı’nda atıldı. Dumbarton Oaks Konferansı, Büyük Üçlü güçlerin (ABD, Birleşik Krallık ve Sovyetler Birliği) ve Çin’in (genellikle “Büyük Dörtlü” olarak adlandırılan bir grup) diplomatik uzmanlarının bir araya geldiği bir toplantıdır. Bu konferansta dört ülke yeni bir dünya örgütünün genel amacı, yapısı ve işlevi konusunda anlaşmış olsa da konferans üyelik ve oylama konusunda devam eden anlaşmazlıklar nedeniyle sona erdi. Yalta Konferansı’nda, Şubat 1945'te Büyük Üçlü’nün (Roosevelt, Churchill ve Stalin) bir araya geldiği toplantıda, Güvenlik Konseyi’nin yetkisini sınırlayan tüzük hükümlerinin temeli atıldı. BM’de bağımsız üyelik verilecek Sovyet cumhuriyetlerinin sayısı konusunda geçici bir anlaşmaya varıldı. Son olarak üç lider, yeni örgütün, Milletler Cemiyeti manda sisteminin yerini alacak bir vesayet sistemi içereceği konusunda anlaştılar.

Yalta Konferansı’nda yapılan değişikliklerle birlikte Dumbarton Oaks’un önerileri, 25 Nisan 1945'te San Francisco’da toplanan Birleşmiş Milletler Uluslararası Organizasyon Konferansı’ndaki (UNCIO) müzakerelerin temelini oluşturdu. San Francisco konferansına dünyanın tüm coğrafi bölgelerinden 50 ülkenin temsilcisi katıldı: Avrupa’dan 9, Amerika’dan 21, Orta Doğu’dan 7, Doğu Asya’dan 2, Afrika’dan 3 ve ayrıca Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Beyaz Rusya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nden (Sovyetler Birliği’ne ek olarak) 1'er ve İngiliz Milletler Topluluğu ülkelerinden 5'er kişi. Konferansta bulunmayan Polonya’nın BM’nin asli üyesi olmasına izin verildi. Güvenlik Konseyi’nin veto yetkisi (daimi üyeler arasında) onaylandı ancak Genel Kurul’un herhangi bir üyesi konuları tartışmaya sunabildi. Örgütün ekonomik ve sosyal refahın desteklenmesindeki rolü, sömürge bölgelerinin durumu ve vesayet dağılımı, bölgesel ve savunma düzenlemelerinin durumu ve Büyük Güç egemenliğine karşı “devletlerin eşitliği” uzlaşma yoluyla çözülen diğer siyasi konular arasındadır. Böylelikle BM Sözleşmesi oybirliğiyle 26 Haziran’da kabul edilip imzalandı ve 24 Ekim 1945'te yayımlandı.

Birleşmiş Milletlerin Amaçları

1- Uluslararası barış ve güvenliği sağlamak,

2- Devletlerarasındaki dostça ilişkileri geliştirmek,

3- Sosyal, ekonomik, kültürel veya insancıl karakterdeki uluslararası problemlerin çözümünde ve insan haklarına saygının teşvik edilmesinde ve yükseltilmesinde uluslararası iş birliğini sağlamak,

4- Bütün bu ortak amaçlara ulaşmada milletlerin eylemlerinin uyumlu hale getirilmesinde bir merkez yapı olmaktır.

Birleşmiş Milletlerin İlkeleri

Birleşmiş Milletler ve üye devletler söz konusu amaçlara ulaşmak için BM Sözleşmesi’nde sayılan ilkelere uygun hareket etmek yükümlülüğü altındadırlar. Buna göre:

i) Devletlerin egemen eşitliği

ii) Yükümlülükleri iyi niyetle yerine getirmek

iii) Uluslararası uyuşmazlıkları barışçıl yollarla çözmek

iv) Uluslararası ilişkilerde kuvvet kullanma yasağı

v) Birleşmiş Milletler Sözleşmesi hükümlerine uygun olarak alınan her türlü eylem ve kararına yardımcı olmak

vi) Birleşmiş Milletler üyesi olmayan devletlerin de olabildiğince uluslararası barış ve güvenliğin korunmasına katılımının sağlanması

vii) Birleşmiş Milletler tarafından, üye devletlerin ulusal yetkisine giren konulara müdahale etmemek

Örgüte Üyelik

BM üyeleri, asli üyeler ve sonradan kabul edilen üyeler olarak ikiye ayrılır.

Asli üye devletler, San Francisco Konferansı’na katılan devletlerdir ve toplam 51 devlet asli üyedir. Türkiye de asli üye devletlere dâhildir. Bunlar dışındaki devletler sonradan katılan devletler olarak ifade edilir. Sonradan katılan devletler için bazı şartlar aranmıştır. Bu şartlar şöyledir:

1- Barışsever bir devlet olmak

2- Antlaşmadan doğan yükümlülükleri kabul etmek

3- Bu yükümlülükleri yerine getirebilme yeteneğine sahip olmak

Üyeliğe kabul, bir devletin istekte bulunması üzerine, Güvenlik Konseyi’nin tavsiyesinin olumlu olması şartı ile Genel Kurul tarafından gerçekleştirilir. Bunun için Güvenlik Konseyi vetosuz 9/15 lik oyu ile Genel Kurul’un 2/3 lük oy çokluğu ile olumlu karar vermesi gerekmektedir.

Birleşmiş Milletler Günü Nasıl Kutlanıyor?

1. Resmi Törenler

· Pek çok ülkede hükümet yetkilileri ve BM temsilcileri tarafından resmi törenler düzenlenir. Düzenlenen törenlerde barış ve uluslararası iş birliğinin önemi vurgulanır.

2. Seminer ve Konferanslar

· Üniversitelerde, okullarda veya sivil toplum kuruluşları tarafından düzenlenen seminerler ve panellerde BM’nin rolü, global sorunlar ve insan hakları gibi konular tartışılır.

3. Sergiler

· BM’nin tarihi, başarıları ve hedefleri üzerine sergiler düzenlenir. Bu sergiler genellikle fotoğraflar, belgeler ve interaktif materyallerle desteklenir.

4. Sanat Etkinlikleri

· Konserler, tiyatro oyunları ve diğer sanat etkinlikleri aracılığıyla barış ve insan hakları temaları işlenir.

5. Eğitim Programları

· Okullarda, öğrencilere Birleşmiş Milletler’in önemi ve dünya meseleleri hakkında eğitimler verilir. Bu etkinlikler, çocukların küresel sorunlar hakkında farkındalıklarını, bilgi birikimlerini ve bu sorunlara karşı duyarlılıklarını artırmayı amaçlar.

6. Toplumsal Etkinlikler

· Yerel topluluklar, çevre temizliği, yardımlaşma etkinlikleri gibi sosyal sorumluluk projeleri düzenler.

7. Sosyal Medya Kampanyaları

· Birçok kuruluş ve birey, sosyal medya üzerinden BM’nin değerlerini destekleyen paylaşımlar yaparak farkındalık yaratır.

8. Dünyayı Aydınlatma

· Bazı şehirlerde, önemli yapılar BM renkleriyle aydınlatılır. Bu, Birleşmiş Milletler’in evrensel değerlerine olan bağlılığı simgeler.

Birleşmiş Milletler Günü; bizlere barışın, uluslararası işbirliğinin, insan haklarının, küresel sorunların ve bu sorunlara çözüm arayışlarının önemini hatırlatan önemli bir gündür. Bu önemli gün, Birleşmiş Milletler’in kuruluşunu kutlamaktan daha fazlasıdır. Tüm insanlığın ortak sorunlarına çözüm arayışında bir araya gelme vurgusunu da taşımaktadır. Küresel barış, insan hakları ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri, bireyler olarak hepimizin sorumluluğudur. Birleşmiş Milletler Günü’nde, dünya üzerindeki tüm insanları barış ve kardeşlik temelinde birleşmeye davet ediyoruz.

“Yurtta sulh, cihanda sulh!”

Mustafa Kemal Atatürk

KAYNAKÇA

“United Nations,” Britannica, Erişim Tarihi: 10/10/2024, https://www-britannica-com.translate.goog/topic/United-Nations.

“Birleşmiş Milletlerin Amaçları, İlkeleri ve Örgüte Üyelik,” Uluslararası Hukuk Çalışmaları, Erişim Tarihi: 10/10/2024, https://uluslararasihukukcalismalari.wordpress.com/2017/01/17/birlesmis-milletlerin-amaclari-ilkeleri-ve-orgute-uyelik.

“24 Ekim Birleşmiş Milletler Günü,” Jeluxsilver, Erişim Tarihi: 10/10/2024, https://www.jeluxsilver.com/blog/icerik/24-ekim-birlesmis-milletler-gunu?srsltid=AfmBOop8cgfEgC02pQymmnqk2mWB925G7MNfdVqB2H4MdUtuuesZHs4e.

“Birleşmiş Milletler Hakkında Detaylı Bilgi,” Akademik Paradigma, Erişim Tarihi: 10/10/2024, https://www.akademikparadigma.com/birlesmis-milletler-hakkinda-detayli-bilgi/#google_vignette.

“Birleşmiş Milletler Kararlarının Yaptırım Gücü Var mı?,” Perspektif, Erişim Tarihi: 10/10/2024, https://perspektif.eu/2023/08/24/birlesmis-milletler-kararlarinin-yaptirim-gucu-var-mi.

Pelin KARAKAŞ

Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi,

Uluslararası İlişkiler Bölümü öğrencisi

Not: Bu yazı, yazarın şahsi düşüncelerini içermektedir.