Kitap Üzerine Not Almak

Okuma Rehberi #5

Photo by Simon Ray on Unsplash

Bu yazı “Okuma Rehberi” yazı dizisinin beşinci yazısıdır. Serinin diğer yazılarına [buradan ](https://medium.com/@ismailbulut66/list/okuma-rehberi-0e55b14fa70a)ulaşabilirsiniz.

Eğer bir kitabı bilgi veya anlayış arttırımı için okuyorsanız şüphesiz not tutmak kaçınılmazdır. Kitabı iyi bir şekilde analiz edebilmenin ve daha sonra yeni fikirlerle sentezleyebilmenin yolu kitabın üzerine belli başlı işaretler koymaktan ve notlar almaktan geçer.

Bunun yanında yanınızda ayrıca bir kağıdın veya defterin de bulunması gerekir. Burada not alacağınız ifadeler kitap üzerine aldığınız notlardan farklı yapılarda olacaktır. Bu yazının konusu kitap üzerine not almak olduğu için bu konuya çoğul okuma düzeyinde detaylıca değineceğiz.

Bazı okurlar kitapların üzerine karalama yapmayı, cümlelerin altını çizmeyi uygun görmezler. Bunun için çeşitli sebepleri vardır:

1. Kitabın üzerine herhangi bir karalama yapmanın kitaba saygısızlık olacağını düşünürler.
2. Kitabın nesilden nesile aktarılması gerektiğini düşünürler ve bu yüzden kitap üzerine not almanın kitabın ömrünü kısalttığına inanırlar.
3. Bir kitabı kendilerinden sonrakilerin de okuyabileceği düşüncesiyle, kitaba sahip olacak yeni okuyucunun okuma isteğinin kaybolacağını düşünürler.

Daha birçok sebep var; ancak bunlar en genel sebepler olduğu için kategorizasyonu bu üç madde üzerinden yapabiliriz.

Elbette tüm bu sebeplere sahip okuyuculara sonsuz derecede saygımız var. Onlara sahip oldukları bu düşünceler üzerinden herhangi bir yargılama yapamayız. Ancak kitap üzerine not alma konusunda çekingen davranmak da iyi bir okumadan alınacak verimi çok büyük oranda azaltır. Bu yüzden bu kaygılara sahip olan okuyucuların bu kaygılarını gidermemiz gerekir.

Kitaba Saygısızlık Yaptığını Düşünenler

Herhangi bir kitapta esas olan temel şey okunan kitapla sürekli bir iletişim halinde olmaktır. Kitaba soru sormak, kitabın size sorduğu sorulara cevap vermek, kavramları işaretlemek, bağlantılı ifadeleri belirlemek… Bunların tamamı kitapla bir iletişim şeklidir. Tüm bu iletişimi kurarken de kitabın üzerine işaretler koymak ve notlar almak iletişimin kalitesini arttırır. Bu kitaba yapılan bir saygısızlık değil; aksine yazarın fikirlerini, düşüncelerini ve önermelerini dikkate alarak, onu sorgulayarak yazara göstermiş olduğunuz derin bir saygının belki de en net ifadesidir.

Kitaplarını Sonraki Nesillere Aktarmak İsteyenler

Bu benim de zaman zaman içinde düştüğüm bir kaygı durumu. Kitaplarım çocuklarıma miras kalsın isterim ve bu yüzden “bazı“ kitaplara (her kitaba değil) not almaya kıyamam. Ancak bunu sadece baskı sayısı çok az, dönem kitabı olan, bir daha basılmayacağını düşündüğüm ve kıymetli bilgiler içerdiğine inandığım kitaplara yaparım. Çünkü bu tür kitapların bir koleksiyon değeri de vardır. Diğer bütün kitaplarım için ise böyle bir durum söz konusu değil. Mesela İlyada için böyle bir kaygıya düşmem. Zaten yüzlerce yıldır basılan bir kitap ve yüzlerce yıl sonrada basılmaya devam edecek.

Sizin için çok özel anlamları olan ve koleksiyon değeri taşıyan bu tür kitaplar için farklı not alma teknikleri ile idare edilebilir ama geriye kalan tüm kitaplar için bu “özeni” taşımanız, okuma kalitenizi oldukça aşağılara çeker.

Yeni Okuyucuyu Yormak İstemeyenler

Kitaplar öyle kabul edilmese de son derece kişisel eşyalardır. Tıpkı tuttuğumuz günlükler gibi. Bir günlüğün size ait olup olmadığını nasıl anlarız? Duygu, düşünce ve deneyimlerinizi aktardığınız zaman boş bir defter olmaktan çıkar ve size ait özel bir şey haline gelir. Kitaplar da hemen hemen böyledir.

Bir kitabın size ait olabilmesi için sizin kitapla olan iletişiminizin net bir şekilde kitap üzerinde görünmesi gerekir. Kitabı kendi düşüncelerinizle, sorularınızla, işaretlerinizle doldurmaya başladığınızda o artık size ait bir kitap haline gelir.

Böylesi kişisel bir eşyayı sizden sonrakileri de düşünerek “kendinize ait” bir hale getirmemek, biraz fazla fedakârlık olur.

Hem kitabın üzerine aldığınız notların, sizden sonraki okuyucuları rahatsız etmesi son derece düşük olasılıklı bir durum. Bunu günlüklerdeki gibi düşünün. İnsanlar nasıl başka insanların günlüğünü okumak için kendilerinde dayanılmaz bir arzu duyuyorlarsa, -ki bu doğrudan kişisel alana tecavüzdür- iyi okuyucular da kendinden önceki okuyucuların kitaba iliştirdiği notları okumaktan ciddi haz alırlar.

İçinde bu üç kaygıdan birini veya birden fazlasını taşıyan okuyucuların bu kaygılarını bir nebze olsun azaltmaya çalıştıktan sonra şimdi kitap üzerine not alma metotlarına bakabiliriz.

1. Satırların Altını Çizmek

Bu yöntemi hemen hemen tüm okuyucular kullanır. Fakat burada dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, bu yöntemin nerelerde kullanılacağını iyi tespit edebilmektir.

Kitabın savlarına sizi yaklaştıracak önermelerin, güçlü ifadelerin altını çizmek daha sonra tekrardan kitabı çalışmanız gerektiğinde size kitabın genel hatlarını net bir şekilde hatırlatacaktır.

Kitabın savunduğu ana temayla çok bir bağlantısı yok; ancak sizin için de kıymetli bir ifade yer alıyorsa bu ifadelerin altını farklı bir renk kalemle çizmek daha sonra kafanızın karışmasını önleyecektir. Bunun için hangi renk kalemin neyi ifade ettiğinin kategorizasyonunu yapmanız gerekecektir.

Mesela ben bir kitaptaki ifadeyi doğrudan yazılarımda alıntılayacaksam bunu kırmızı kalemle işaretlerim. Kitabın güçlü önermelerini siyah; kavramlarını ise mavi kalemle işaretlemeyi tercih ederim. Bu şekilde bir renk sınıflandırmasını yapmanız okuduğunuz metinde neyi ne için işaretlediğinizi gün gibi ortaya çıkaracaktır.

2. Dikey Çizimler Kullanma

Bazen altı çizilecek ifade bir paragraf uzunluğunda olabiliyor. Bu gibi uzunluktaki ifadelerin altını çizimek hem zahmetli hem de vakit kaybı olabilir. O yüzden bu ifadelerin altını çizmek yerine paragraf kenarına dikey çizgiler kullanmak hem daha kullanışlı hem de daha sade bir yöntem olarak karmaşanın önüne geçer.

3. Kelimeleri ve Kavramları İşaretleme

Serinin önceki yazılarında bahsettiğimiz gibi bazı özel kelimeler ve kavramlar kitaplarda kilit rol oynarlar. Yeri gelir bir kitap bazen tek bir kavram üzerine bile inşa edilebilir.

Bu tür kelimeleri ve kavramları tespit ettiğinizde onları yuvarlak içine alarak işaretlemek, daha sonraki yapacağınız çalışmalarda sizi kitabın temellerinin inşa edildiği sayfalara götürmesi açısından kıymetlidir.

4. Kenarlara İşaretler Koymak

Bu yöntem kitabın temel savlarına götüren paragrafların kenarlarına yıldız veya asteriks gibi herhangi bir işaret koymaktır. Genelde bir kitapta yirmi paragrafı geçmemesi ideal olanıdır. Çünkü yıldızlama yaptıkça artık her paragraf sizin için önemliymiş gibi bir yanılgıya düşer ve sürekli işaretleme eğilimine girersiniz. O yüzden kendinizi sınırlandırmanız gerekir, ki sizin için kıymetli olabilecek en önemli paragraflara yönelebilesiniz.

5. Paragraf Kenarlarını Numaralandırmak

Kitap okurken birbirini destekleyen ve bir bütünlük sağlayan paragraflara numaralandırma yapmanız gerekir. Aynı tezi, yöntemi, fikri veya önermeyi ortaya çıkaran paragraflar kitap içinde farklı bölümlerde yer alabilir. Bu paragrafları tekrar bir araya toparlamak ve bütüncül olarak bakabilmek için bu yöntem sık başvurmanız gereken bir yöntemdir.

6. Sayfa Numaralarını Not Almak

Kitapta anlam bütünlüğü oluşturacak şekilde yazar, birbirini tamamlayan veya karşıt görüşü savunan ifadelere farklı bölümlerde yer verebilir. Bunları yine bir bütünlük içinde görebilmek için ilgili ifadelerin yanına sayfa numaralarını not etmek gerekir. Mesela bir konuda kitabın 252. sayfasında A tezini savunan bir görüşe zıt olarak 340. sayfasında B tezi savunulmuştur. O zaman 340. sayfada ki ifadenin yanına (252.zıt) ifadesini koyabilirsiniz. Çoğul okuma düzeyinde bir okuma yaparken işin içine sayfa numarasınnın yanına diğer kitabında ismini dahil etmeniz gerekecek. Bu konuyu Çoğul okuma düzeyine geldiğimizde detaylandıracağız.

7. Sayfanın Üstüne ve Altına Not Almak

Bir sayfayı okuduğunuzda o sayfada aklınıza takılan herhangi bir soruyu veya oldukça karmaşık kullanılan bir ifadeyi daha basit ifadelerle kendi kelimelerinizle yeniden yorumlayarak sayfaların altındaki veya üstündeki boşluklara not edebilirsiniz. Böylece sayfada cevaplanması gereken soruları veya sizin için önemli olan ifadelerin yalın halini göz önünde tutmuş olursunuz.

8. Dizin Oluşturmak

Kitapların genelde son birkaç sayfası boş olur ve bu boş sayfalar okuyucunun kullanımı için sunulur. Bu boş sayfaları kendi dizininizi oluşturmak için kullanabilirsiniz. Sizin için önemli olan anahtar kelimeleri, kavramları, fikirleri veya şahsiyetleri bu sayfalara sayfa numaraları ile birlikte not edebilirsiniz.

Daha sonra yapacağınız bir çalışma için inanılmaz derecede işinizi kolaylaştıracak bu yöntem, çoğul okuma yaparken de hangi kavramın hangi sayfada geçtiğini bulmak için tek tek sayfa çevirme zahmetinden kurtaracak.

9. Kitabın Özetini Oluşturmak

Çoğu kitapta ilk bir ya da iki sayfa yine okuyucunun kullanımı için boş bırakılır. Kitabın genel hatlarını çıkarmak, kitabın ne hakkında olduğunu, ana önermelerini, bu önermeleri oluşturmak için hangi yöntemleri kullandığının genel hatlarıyla özetini bu boş sayfalara yazabilirsiniz. Burada, bölüm bölüm, kavram kavram bir özet çıkarmamaya dikkat etmeniz gerekir. Zaten bunu yukarıdaki sekiz maddeyle fazlasıyla yaptınız. Buradaki özet size kitabı net bir şekilde genel hatlarıyla hatırlatmalı ve sizi sayfalara yönlendirici nitelikte olmalıdır.

Böylelikle bir kitabın üzerine not almayı tüm hatlarıyla tamamlamış olduk ve kitabı “kendimize ait” hale getirdik. Bir anlamda kendi kitabımızı oluşturduk.

Serinin sonraki yazısında görüşmek üzere…

İlgilenebileceğiniz diğer yazılarım:

[embed]Eleştirinin de Bir Ölçüsü Var Eleştiri kelime anlamı olarak bir insanı, bir eseri, bir konuyu doğru ve yanlış yanlarını bulup göstermek amacıyla…medium.com

[embed]Beyninizi Filtreleyin | Saatte Üç Kitap Okuyun Birkaç saat önce herhangi bir alışveriş sitesinden birkaç parça kıyafet bakmışsınızıdır ve herhangi bir satın alım…medium.com

[embed]Sosyal ve Özel Hayatımızda “Borsacı” Gibi Düşünmek Ekseriyetle dünyada bulunan her şeyin her şeyle bir ilgisi olduğunu düşünürüm. Bu yüzden de hayatın bir alanında…medium.com