Je ziet door de systemen het bos niet meer

“Wie 5 jaar geleden aan de kant stond, staat dat voor een groot gedeelte nu nog steeds. Ondanks de grote krapte op de arbeidsmarkt.” Zo begint het gesprek over de kansen die de krappe arbeidsmarkt biedt met Fabian Dekker, onderzoeker bij SEOR. “Het probleem van de mismatch tussen vraag en aanbod is niet zomaar opgelost. Het is een hardnekkig probleem met een lappendeken aan regelingen waarmee we het proberen op te lossen. We moeten terug naar de tekentafel. Gelukkig zijn er wel plekken waar je ziet dat mensen buiten de lijntjes durven te kleuren. En daar heeft het succes.”

Fabian Dekker — Senior onderzoeker arbeidsmarkt bij SEOR bv.

Geen twijfel mogelijk

Dat er grote krapte op de arbeidsmarkt is, daar is geen twijfel over mogelijk. “Op dit moment doe ik onderzoek in het Rotterdamse Havengebied en alleen daar zijn al 10.000 vacatures. En dat zijn niet allemaal heel unieke beroepen. Een groot deel bestaat uit werk op MBO 3- en MBO 4-niveau. Waar je met een training goed aan de slag kan.”, legt Fabian uit. “Dan heb ik het over één sector op één plek. En zo zijn er nog heel veel meer in Nederland. Er is bijna geen beroepsgroep meer waar geen tekort is.”

Regels en gedrag

Een belangrijke oorzaak voor de grote krapte op de arbeidsmarkt ziet Fabian in het gedrag van werkgevers. Nog te veel kijken werkgevers naar het invullen van vacatures met ingewikkelde functie-eisen. Maar juist die blik zorgt ervoor dat vacatures moeilijk worden ingevuld. “Een tweede oorzaak is het oerwoud aan regels wat we met elkaar hebben ingericht. Het is gewoon veel te complex geworden en daardoor gaat het ook fout.”, stelt de Rotterdamse onderzoeker. “Denk alleen al aan de Toeslagenaffaire en dan zie je wat er mis is.”

Meerwaarde

“Natuurlijk is het voor werkgevers vervelend dat de vacatures niet worden ingevuld. Maar vooral voor mensen is het zonde dat niet meer mensen de voordelen van werk kunnen ervaren.”, aldus Fabian. “Er ligt zoveel onderzoek van gezondheidswetenschappers die allemaal stellen: werk maakt gelukkig. Mensen die werken, kan ook vrijwilligerswerk zijn, zijn gezonder en mentaal weerbaarder. Het geeft je iets om trots op te zijn, sociaal netwerk en een reden om de deur uit te komen.”

Systemisch murw

Met de beste bedoelingen worden experimenten opgestart en nieuwe regelingen bedacht. Nieuwe regels om oude problemen op te lossen. Volgens Fabian Dekker is juist dat oerwoud aan regelingen een groot probleem. “Werkloos zijn is bijna een fulltime-baan. We zien mensen die helemaal murw gebeukt zijn door het systeem. Stel je voor dat je aan de slag moet met schuldhulpverlening, welzijnswerk, de gemeente en het UWV die allemaal iets van je willen. Het is een lappendeken aan regelingen die mensen blokkeren om weer aan de slag te gaan. Als ik zelf werkzoekend was, zou ik door de systemen het bos niet meer zien.”

Sociale innovatie

“Waar de ruimte van regelingen wordt opgezocht, daar liggen kansen.”, poneert Dekker als duidelijk statement. “Gelukkig zien we steeds meer dat er goede samenwerking wordt gezocht in de regio. Werkgevers die stappen zetten door te experimenteren met bijvoorbeeld Open Hiring — waar je een baan krijgt, zonder dat je hoeft te solliciteren. En dat we toewerken naar dat we niet meer twintig instanties op mensen afsturen, maar gewoon met één aanspreekpunt samen aan de slag gaan.

“Waar de ruimte van de regelingen wordt opgezocht, daar liggen kansen.”

Het Werkhuis

Tijdens de Cedris-lezing van 2023 stelde de Nationale Ombudsman dat de nieuwe rol van de overheid steeds meer als aanbieder van dienstverlening wordt. De overheid moet naar de mensen toe. “We zien nu dat er hard wordt gewerkt aan Het Werkhuis. Waarschijnlijk een fysieke plek die laagdrempelig te bezoeken is in de buurt van de mensen. Bijvoorbeeld in een buurthuis. Een nieuw type dienstverlening en samenwerking tussen publieke en private partners. Alle dienstverleners rondom werken, leren en zorgen krijgen hier een plek. Op deze manier krijgen werkzoekenden een manier van ondersteuning aangeboden, waarbij zij zelf meer controle hebben over hun eigen zoekproces. Het zou mooi zijn als het lukt om daarmee ook verborgen groepen in beeld te krijgen.

Rotterdams voorbeeld

De Gemeente Rotterdam is hun aanbestedingsbeleid opnieuw aan het vormgeven. “Op dit moment is de gemeente bezig met grote herontwikkelprojecten. Dat gaat om miljarden euro’s. Daar komen tal van aannemers en onderaannemers om de hoek kijken. Normaal gesproken komt daar een verplichting om de hoek kijken dat 5% van die omzet voor maatschappelijke doelen moet worden ingezet. De Gemeente Rotterdam doet dat nu anders. Die gaat nu al tijdens de aanbestedingsperiode samen met de aannemers kijken hoe ze gezamenlijk het verschil kunnen maken. Om te zorgen dat het niet allemaal tijdelijke contracten worden die eindigen als het project voorbij is. Maar echt duurzame impact wordt. Het laat duidelijk zien: als je wil veranderen, dan kun je veranderen.”

Grote krapte op de arbeidsmarkt. In de zorg, bouw, techniek en nog vele andere sectoren staan werkgevers te springen om nieuw talent. Die krapte is niet van vandaag op morgen opgelost. Het Centraal Plan Bureau verwacht dat deze krapte in de komende decennia aanhoudt. Hoe kan het dan dat er nog steeds ook meer dan een miljoen mensen langs de kant staan? Mensen met grote talenten van wie een groot deel kan en wil werken!

Om dat uit te zoeken ga ik in gesprek met experts. Ik vraag hen het hemd van het lijf om erachter te komen of die arbeidsmarkt wel echt zo krap is. En waar en voor wie er kansen liggen. De uitkomsten lees je in de reeks #kanseninkrapte.