Ayasofya Cami Oldu

Son dakika Ayasofya’yı kiliseye çevirdiler! Hayır, Camii olmalı! Bir saniye Ayasofya ne olursa olsun. Önce biz bir sakin olalım. Ayasofya’nın Cami yapılması yanlış karar mı? Kesinlikle hayır. Müze kalsa yanlış mıydı? Tabi ki de yine hayır. Demek ki ortada yanlış olan bir şey yok. 1453 yılından beri Türk topraklarında ve Türk hâkimiyetinde olan Ayasofya’yı önce tanıyalım. Sonra bir bakalım o kadar yıl müze kaldı da şimdi neden Cami yapıldı?

[embed]

I. Justinianus emriyle 532 yılında inşaatı başladı. O yıllar için mükemmel bir sürede tamamlanarak 5 yılda bitirilip Patrik katedrali açıldı. Aynı zamanda dünyanın en kısa zamanda inşa edilen katedrali ünvanını hala korumaktadır. 1520 yılına kadar Sevilla katedrali inşa edilinceye kadar dünyanın en büyü iken şu anda en büyük 4. Sırada bulunmaktadır. ‘Aya’ kelimesi kutsal ‘Sofya’ kelimesi bilgelik anlamına gelir. Yani ilahi bilgelik kilisesi. 6. Yüzyılın önemli bilim adamları, matematikçileri, fizikçileri ve 10 bin civarında işçi çalıştı. Burayı önemli yapan özelliklerden bir tanesi başka ve daha eski yapı olan tapınaklardan sütun, kapı ve taşlar getirtilerek bu inşaatta kullanıldı. Efes’teki Artemis Tapınağı, Mısır’daki Güneş Tapınağı, Lübnan’daki Baalbek Tapınağından sütunlar getirilmiştir. Bunun yanı sıra Bizans için birçok kutsal emanete sahiplik etti. Bu kilise bir Ortodoks kilisesiydi. Latinlerin saldırılarından nasiplerini aldılar. Haçlı ordularının yağmasına maruz kaldı. Haçlı orduları Katoliklerden oluşmaktadır. Sadece Müslümanlara ve Yahudilere akınlar yapmamıştır.

Ayasofya mermer kaplama ile kaplıdır. Mozaikler mevcuttur. Tam bir sanat eseridir. Unesco dünya mirası listesindedir. En eski ayakta kalan yapılardan bir tanesidir.

Şu anda olan Ayasofya 3. Ayasofya’dır. Bunun birincisi ikincisi olur mu demeyin. Yapılan ilk iki yapı çökmüştür. Yapılan kazılarda 2. Ayasofya’ya ait kalıntılar bulunmuştur.

3. yapılan Ayasofya’daki kubbe döneminin en büyük kubbesidir. Kubbede birçok defa çöktü. 553 Gölcük ve 557 İstanbul depremlerinde kubbe çöktü. Fakat Mimar Sinan yaptığı istinat duvarından sonra çökmemiş ve günümüze kadar ayakta kalmıştır. Eski cami yapımlarında neredeyse kubbe yapılmazken Ayasofya’dan sonra bu bir gelenek haline dönüşmüştür.

Gelelim cami oluşuna.

1453 yılında İstanbul Fatih Sultan Mehmet tarafından fethedildikten sonra, camii olmamasından kaynaklı bölgenin en büyük kilisesi camiye çevrildi. Bu aslında bir güç gösterisiydi. Müslümanlar için Kâbe neyse Ayasofya Hristiyanlar için en az o kadar önemli denebilir. Hemen bir minare inşa edildi ve Ayasofya cami olarak kullanılmaya başlandı. İçerde bulunan işlemeler zarar verilmeden ince bir sıva ile kapatıldı. Tarihi doku korunarak ve Hristiyanlık dinine de saygı gösterilerek bozmadan Müslüman ibadetine uygun hale getirildi. Mimar Sinan tarafından güçlendirme çalışmaları yapıldı. Daha sonra ki yıllarda minareler ve türbeler eklenerek genişletilmiştir. Birçok kez ara ara kapatılarak bakım ve güçlendirme çalışmaları yapılmıştır.

Şimdi bir de müze oluşu var.

1930–1935 yılları arasında bakım restorasyon çalışması sırasında bazı gündemler ortaya atılmıştır. Tekrar kilise yapılması konusunda. Bölgede ki Hristiyan sayısının yetersizliği ve olası bir saldırı da düşünülerek bu konuda olumsuz karar çıkmıştır. Fakat kurulan komisyonun müze kararı dönemin en önemli kararlarından bir tanesiydi. Bu kadar eski ve muhteşem bir yapıyı olası saldırılardan korumak için alınan en mükemmel karardı. 1 Şubat 1935’te müze olarak hizmete açıldı. İnce sıvalar kazındığında altından çıkan muhteşem mozaikler artık gün yüzündeydi. Düşünsenize basiretsiz dar görüşlü bir padişah tarafından İstanbul’un fethedildiğini! Şu an o yapı yoktu belki de… Kanuni Sultan Süleyman Macaristan fethinden sonra oradaki bir kiliseden 2 dev kandil getirmiştir. Hala daha Ayasofya’dadır.

Bu yapının gizli sırları da teker teker gün yüzüne çıkmaya başladı. Altında bir tünel ağı olduğu iddia edildi. Daha sonra bu ağ ortaya çıktı. Fakat bu yer altında ki ağ nereye kadar gidiyor bilinemiyor. İstanbul kuşatılması yapıldığında bu tünellerin birçoğu kapatılmış. Mozaiklerde bulunan meleklerin sırrı hala çözülememiştir. Aslında yapıya bakılınca yapı ve mesajlar itibariyle daha çok pagan dinlerine benzeyen motifler ve yöntemlere rastlıyoruz. Asıl sır bundan kaynaklı olabilir.

Yüzyıllar boyu kralların taç giyme törenlerine ev sahipliği yapan en uzun süre ayakta kalan ve hala kullanılan ibadethane olarak dünyanın en önemlilerinden sayılan Ayasofya şimdi gene tartışma konusu.

Gelelim tekrar cami oluşuna…

90 yıla yakın süre müze olarak kalan Ayasofya yıllardır siyasiler tarafından koz olarak kullanıldı. Tekrar cami olmalı, olacak diye. 85 yıldır bu konudaki yasalar aynıyken neden bu kadar yıl müze olarak kaldı? Neden şimdi cami yapıldı. 1453 yılında cami olmadığından ve güç gösterisi olarak camiye çevrilmişti. Üstelik İslamiyet hoşgörü dini değil miydi? Milyonlarca insanın bu durumda kalbi kırılmaz mıydı? Milyonlarca insanın kalbini kırarak kılınan namaz Müslümanlığa ne kadar yakışırdı? Düşünün ki Kâbe’yi Hristiyanlar ele geçiriyor ve kilise yapıyor. Tüm Müslüman âleminin kalbini kırılmaz mı? Daha da ilginç olanı hemen yanında ki camiler dolmazken Ayasofya’da namaz kılmak isteği hırs ve ego değil miydi? Hırs ve ego Allah’ın hoş görmediği bir davranış değil miydi? Hristiyanlara karşı kin ve nefret söylemleri bir Müslümana yakışır mı? Siyasi güçler bu olayları çıkarları uğruna kullanırken halkın bunu görmezden gelmesine ne demeli. 600 yıl cami olarak kullanılan bir yerin tekrar cami olarak kullanılmasında sakınca olmadığı gibi deyim yerindeyse bir gerekliliktir. Fakat bunu hırsla gösteriş peşinde koşarak yapılması İslami değerlere zarar verir. Ayrıca Müslüman önde gelenlerinin söylemlerinden yola çıkılarak suret bulunan yerde namaz kılınamayacağı fetvalarını tartışmak gerek. Burada anlatmak istediğim şey kararın yanlışlığı değil çünkü karar doğru. Sadece İslami değerlere zarar vermeden buranın cami yapılması. Tüm bunlara rağmen neden şimdi cami yapıldı? Neden geçen yıl değil veya 10 yıl önce değil de şimdi? Üstelik birkaç ay önce Ayasofya cami yapılsın önergesini reddeden bir iktidar partisi vekilleri hala meclisteyken. Bunu ilerleyen zaman içinde hep birlikte göreceğiz.