Seçilmiş Aile

“Dostluk bir seçimdir, aile bir mirastır. Ama her ikisi de güvenle birleştiğinde, dünya üzerindeki en güçlü kale olur.” / Ted Lasso’2020

Photo by Seljan Salimova on Unsplash

İçinde bulunduğumuz 21. yüzyıl, bize teknolojik ve maddi imkânların zirvesini yaşatırken, aynı anda ruhsal ve sosyal bir çöküşün eşiğinde tutuyor… Modern hayat bizlere konfor, moda ve bitmek bilmeyen bir tüketim özgürlüğü vaat ediyor ama arka kapıdan hayatımıza güvensizlik, bencillik ve derin bir yalnızlık sızdırıyor… Vahşi kapitalist yaşam tarzının bireyi merkeze alan ve “her koyun kendi bacağından asılır” mantığıyla kutsadığı bu atomize yaşam biçimi, aileleri dış dünyaya karşı korumasız bırakıyor…

Eskilerin “cemiyet” olarak tanımladığı “erdemli toplum”un avantajlarını kaybetmenin arifesindeyiz… Şimdilerde modern sosyal yaşantı içinde, bir ailenin yalnızca evlerinin duvarları ardında; dışarıdaki kaotik kuşatmadan çocuklarını, değerlerini ve bütünlüğünü korumasının çok zor göründüğü günleri yaşıyoruz… İşte bu noktada, geleneksel bağların çağın şartlarına uygun bir bilinçle yeniden yorumlanması için düşünme atmosferime gelen “İyi Aileler Ekosistemi” kavramını gündeminize taşımak istedim. Bu ekosistem, rastgele kurulmuş arkadaşlıkların ötesinde; erdemli, dürüst ve benzer değerleri paylaşan ailelerin bilinçli bir iradeyle oluşturdukları “stratejik bir yaşam alanı”dır (habitat). Bu habitatın ilk ve en temel taşı, dostluk halkasını bir savunma hattı gibi genişleterek sosyoloji literatüründe “sosyal sermaye” olarak adlandırılan “sosyal güven ağı”dır. Aristo’nun “erdem dostluğu” olarak tanımladığı ilişki biçimindeki gibi, bireyler birbirlerini sadece sevmekle kalmaz, aynı zamanda “birbirlerini daha iyi insanlar hâline getirmek” için çaba sarf ederler. Bu durumun benzeri pekâlâ aileler için de geçerlidir.

Günümüz dünyasında dijital ağlardaki binlerce “arkadaş”, bizi yanıltmasın; mühim olan, bazı düşünürlerin “bağlayıcı sosyal sermaye” dediği; hayatın sarsıcı fırtınaları karşısında bir kalkan vazifesi görecek ve gelişen güzellikleri ortak bir sevinçle çoğaltacak olan o güven zincirinde bir halka olabilmektir. Rahmetli hocam Teoman Duralı’nın “yaşatmayan bilgiler, yaşatmayan mallar ve hizmetler” şeklinde dile getirdiği ve kapitalizmin hayatımıza sinsice boca ettiği unsurlar gibi; “yaşatmayan arkadaşlıklar”dan “yaşatan dostluklar” ortamına geçebilmektir kıymetli olan! Daha da sadeleştirirsek bahsettiğim şey, “söylemsel dostluklar” yerine “eylemsel dostluklar”a yelken açmaktır. Bir dostun sesini duymak, sadece iyi ve sevinçli günlerde değil; hüzünlü ve dertli zamanlarda da bir kıvanç vesilesi olmalıdır. Bu kıvancı yaşatan şey iç sesimizin: “dostum beni aradığına veya kapıma geldiğine göre beni ve ailemi güvenli buluyor” diye fısıldamasıdır.

Arzulanan şey; bir ailenin yaşadığı ekonomik sarsıntı veya sağlık krizinde sadece “geçmiş olsun” diyen insanlardan müteşekkil sığ ilişkilerden ziyade, o krizi kendi meselesi kabul edip çözüm üreten, omuz veren; “duygu ve akıl birlikteliği” ile beslenen bir yapıdır… Bu, yalnızca bir dayanışma değil; iyiliğin toplumsal alanda çarpan etkisi oluşturarak büyümesine hizmet eden ve sürekliliği olan organik bir mekanizma gibidir. İyi ve kötü zamanların dostluklara kazandırdığı süreklilik, modern insanın en büyük yarası olan “güven problemi”nin oluşmasına fırsat vermeyecek kadar güçlü bir etkiye sahiptir.

Aileye ve değerlere sahip çıkmak, tek başına geleceğimizi korumaya yeterli değildir. Bugün aynı zamanda ailenin, kendisi gibi değerlere sahip diğer ailelerle dayanışma içinde olması; “aklını kullananlar” için hayati bir zorunluluktur. “Ben kendi kabuğumda yaşar, ailemi bu kabuğun imkânlarıyla korurum.” diyebilmek, neredeyse imkânsız hâle gelmiştir.

Bu ekosistemin “yaşam alanı” özelliğini koruyabilmesi, biyolojik sistemlerde olduğu gibi sürekli beslenmesine bağlıdır. Dostluk halkasını kurmak yetmez; onu vefa ve samimiyetle sulamak gerekir. Habitus denilen bireyin içinde bulunduğu sosyal çevre, onun dünya görüşünü belirleyen en temel yapıdır. Bu yapıyı oluşturan bağlar; dijital mesajların ötesine geçerek aynı sofranın etrafında toplanmakla, çat kapı yapılan ziyaretlerle ve hiçbir menfaat gözetmeyen hâl-hatır sormalarla, “acaba kimin kapısını çalabilirim” diye sorana sağa sola bakınmadan “biz varız” diyebilen yaklaşımlarla tahkim edilir. Dost evlerin kapılarının birbirine açılması, sadece zihinlerin mutabık kalması değildir; aslında gönüllerin birleşmesidir. Paylaşılan bir akşam yemeği ya da bir çay sohbeti; karın doyurmaktan ve salt keyif çatmaktan ziyade, ortak ahlaki zemini sağlamlaştırmaya hizmet eden kıymetli bir çabadır.

Photo by Luisa Brimble on Unsplash

Bahse konu iyi aile ekosisteminin en kıymetli meyvesi ise hiç şüphesiz “gelecek nesillerin güvencesidir.” Bizler bugün iyi ailelerle yakın bağlar kurarken sadece kendimize bir huzur ortamı sağlamıyoruz; bundan ziyade, çocuklarımız ve belki de torunlarımız için “doğal koruma alanı” ve “güvenli gelişim ortamı” inşa etmeye çalışıyoruz. Çocuk, dünyayı sadece ebeveyninden öğrenmez; ebeveyninin iyi akraba ve dostlarının yaşam tarzından, konuşmalarından ve davranış biçimlerinden de beslenir. “Bana arkadaşını söyle, sana kim olduğunu söyleyeyim!” sözü, kadim hikmetin ana dayanaklarından biri olan hadiste bildirilen “kişi, arkadaşının dini üzeredir” ifadesinin güncel bir yansımasıdır. Bu derin ifade, sadece inanca dayalı bir birlikteliğin değil; aynı zamanda karakter, üslup ve dünya görüşü benzeşmesinin de en özlü tanımıdır.

Biz yetişkinler iyi aile dostlarıyla nitelikli birliktelikler yaşayıp huzur köprüleri kuraraken, çocuklar da aynı değerlerle yetişen akranlarıyla güvenli bir çevrede sosyalleşerek büyürler ve bu sosyal ortamda sürekli arzı endam eden erdemli yetişkinleri de rol model alma şansı yakalarlar. Bu durum onlara, gelecekte ihtiyaç duyacakları güvenilir bir “doğal network”, yani “gerçek bir sosyal ağ” imkânı sağlar… Böylece yarın hayata atıldıklarında; çevrelerinde karakterinden emin oldukları, sırtlarını yaslayabilecekleri, samimiyetle akıl alabilecekleri ve referansına güvenebilecekleri insanlardan oluşan bir sosyal güven çevresine doğal olarak kavuşurlar…

Photo by Edge2Edge Media on Unsplash

“İyi İnsanlar Ekosistemi”, bireyin kendi güvensiz ve dar yaşam alanından çıkıp “biz” kavramının güvenli şemsiyesi altına girmesinin adıdır. Maddi imkânlar meşru çerçevede elde edilebilir; ancak “iyi akranların arasında ve erdemli insanların kanatları altında” büyümek, güven veren bir çevrenin parçası olmak; evlatlarımıza bırakabileceğimiz en etkili “manevi sermaye”dir. Toplumsal çürümenin ve yabancılaşmanın panzehiri olan bu “erdem odaklı sosyal atmosfer” için gayret etmek, modern zamanın kaotik ve sömürücü atmosferine karşı son derece isabetli bir yöneliştir.