Kadınsı mı? Kamusal mı? — Türkiye’de Kadının ‘Var Olma’ Biçimleri

Kadınsı mı? Kamusal mı? — Türkiye’de Kadının ‘Var Olma’ Biçimleri

Bazı günler sadece bir kadın olduğum için yoruluyorum. Bazen annelik kutsanıyor, bazen evlilik dayatılıyor. Ne yaparsam yapayım, ya “fazla” oluyorum ya da “yetersiz”. Okuyup kendi hayatını yaşamaya çalıştığında haddini aşan, evlenip çocuk yaptığında “makul” oluyorsun. Peki neden kendin gibi olmak bir kadın için zor? Neden bizden bu kadar çok şey bekleniyor ve buna rağmen görünmez kılınıyoruz?

1. Kamusal Alanda Kadın: Göz Önünde Ama Temsil Dışı

Türkiye’de kadınlar okuyorlar, çalışıyorlar ve üretiyorlar. Ancak yeterince temsil ediliyorlar mı? Verilere bakıldığında, mecliste kadın milletvekili sayısı 121 (BBC, 2023) ve sadece 11 il ve 61 ilçede kadın adaylar belediye başkanı olmaya hak kazandılar (BBC, 2024). Temsil edilmiyoruz ama her yerde olmamız bekleniyor. Meclisteki durum böyleyken kadınlar tarafından domine edildiği söylenen öğretmenlikte de durum pek farklı değildir (ElAtia, vd. 2024; Verdugo ve Schneider, 1994). Kadın öğretmenlerin domine ettiği sektörlerinde yönetici pozisyonlarındaki varlıkları da toplumun diğer alanlarında olduğu gibi sınırlıdır. Üstelik Moosa ve Bhana (2017)’nın çalışması ortaya koymuştur ki erkek öğretmenler, erkek öğretmen adaylarını dahi yönetici pozisyonlarına başvurmaları için destekler ve yüreklendirir. Bu durumda destek gören erkek öğretmenler ‘öğretim’ kademesinden ‘yönetici’ kademesine geçmek için an kollarlar. Peki kadın öğretmenler? Kadın öğretmenler, yönetici pozisyonlarına pek sıcak bakmazlar. İstemedikleri için mi? Hayır, aileleri ve çocukları için. Yüksek lisans tezimde mülakat yaptığım öğretmenlerden elde ettiğim verilere göre, kadın öğretmenler çocuklarına ve eşlerine daha fazla zaman ayırabilmek adına yönetici pozisyonlarına geçiş yapmaya pek sıcak bakmıyorlarmış. Bu durumda, toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlandığını söyleyebilmek doğru olur mu? Kadının okumuş ve meslek sahibi olmuş olanı bile bu rollerin altında eziliyorken gözümüzü kapatıp yokmuş gibi mi yapacağız? Yıl olmuş 2025 artık modern toplumlarız deyip gerçeği sümen altı mı edeceğiz? Kararı zaman gösterecek.

2. Kadınlık= Fedakarlık: Anneliğin Kutsallığında Gizlenen Baskı

Kadınlığın Türkiye’de ayıp, günah, edep gibi kavramlarla bastırılmaya çalışılıp anneliğin ise kutsallk, erdemlik, olması gereken denilerek göze sokulması ne ile açıklanabilir? Kadınlar sahip oldukları kimlikle yeterli görülmeyip neden anne olmaları gerektiği dayatılırken, erkeklere baba olmalısın direktifi neden hiç gelmez? Günümüzde kadınların anne olmak istememesi kutsallığın reddi olarak görülüp onların üstüne gidilmesine sebep olurken, erkeklerin baba olmak istememesinin çekirdek ailenin yok olmasının temel nedeni olduğu neden görülmez (Walby, 1989)? Toplumun kadını hedef tahtasına koyup suçlaması bu kadar kolayken erkeğe hiçbir eleştirisinin olmamasını toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin tam olarak bir karşılığıdır denilemez mi? Denmemeli mi?

3. Kadın Sadece Kadın Değildir: Tekil Bir Deneyimden Söz Edemeyiz

Kadınlığı sabitlemek imkansız. İstanbul’da üniversite mezunu bir kadınla, Erzurum’da lise terk bir kadının mücadelesi aynı değil. Ama toplum her kadına aynı makbul kadın rolünü dayatır. Bu yüzden kadın politikaları, toplumsal sınıf, demografik ve bölgesel farklar göz önüne alınmadan yazılamaz. Öncelikle sorunu iyi tanımlamalısınız. Türkiye’de her alanda yaşanan problemin ana kaynağı budur. Bu ülkede sorunlar, yeterince iyi tanımlanıp objektif bir şekilde değerlendirilerek sunulmadığı için hiçbir problem çözülmüyor. Bu yazıda incelenen mevzudaki problemin tanımı bana göre şöyle ifade edilir; kadının birey olarak görülmemesi kutsallıkla gizlenmeye çalışılırsa toplumsal cinsiyet eşitliği sağlanamaz.

4. Sonuç

Kadın olmanın bedeli her gün ödenir.

Ama fark edilmeyen şu: Kadınlar sadece mağdur değil.

Üretirler, sorgularlar, değiştirirler.

Daha fazla kadının karar verici olması, politikaların kadın eliyle tekrar yazılması gerekiyor.

Çünkü, mümkün müdür ki bir toplumun yarısı toprağa zincirle bağlıyken diğer yarısı göklere yükselebilsin.*

Bu yazı, Türkiye’de kadın temsili ve toplumsal cinsiyet politikaları üzerine düşünsel bir parça.

Geri bildirimleriniz ve katkılarınız için:

meldacftci732@gmail.com

**www.linkedin.com/in/melda-ciftci**

Medium’da bu konudaki yazı dizisini sürdüreceğim. Takipte kalın.

Kaynakça:

BBC. (2023, 18 Mayıs). Meclis’te kadın milletvekillerinin sayısı neden istenen düzeyde değil?BBC Gazetesi. https://www.bbc.com/turkce/articles/cn0e1je0zm6o

BBC. (2024, 2 Nisan). Yerel seçimlerde 11 il ve 61 ilçede kadın adaylar belediye başkanı seçildi. BBC Gazetesi. https://www.bbc.com/turkce/articles/c4nr459x591o

ElAtia, S., Gomez, L. N., & Corsi, E. (2024). If teaching is a female dominated profession, why are so few leading the profession?. Journal of research on leadership education, 19(1), 102–121.

Moosa, S., & Bhana, D. (2017). Men managing, not teaching Foundation Phase: teachers, masculinity and the early years of primary schooling. Educational Review, 69(3), 366–387.

Verdugo, R. R., & Schneider, J. M. (1994). Gender inequality in female-dominated occupation: The earnings of male and female teachers. Economics of Education Review, 13(3), 251–264.

Walby, S. (1989). Theorising Patriarchy. Oxford: Basil Blackwell. Erişim adresi: https://openaccess.city.ac.uk/id/eprint/21680/1/1990_Walby_Theorising_Patriarchy_book_Blackwell.pdf