Dünyanın Büyük Bir Sorunu: Gerçek Doğurganlık Krizi

Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) geçtiğimiz günlerde “Gerçek Doğurganlık Krizi” başlığıyla “2025 Dünya Nüfusunun Durumu Raporu”nu yayımladı. Bu rapora göre dünya genelinin büyük bir oranındaki kadın ve erkekler, istenen sayıda çocuk sahibi olma hedeflerine ulaşamıyor.

UNFPA ve kamuoyu araştırma şirketi YouGov tarafından yapılan bu anket küresel nüfusun yüzde 37'sinden fazlasını oluşturan 14 ülkede toplamda 14 binden fazla kişiyle yürütüldü. Anket sonuçları ise, bireylerin yaşam boyu sahip olmak istediği ideal çocuk sayısını çoğu zaman değiştirmek zorunda kaldığını gösterdi.

Ankete katılan, üreme çağındaki yetişkinlerin yaklaşık yüzde 18'i, istedikleri sayıda çocuk sahibi olamayacaklarına inandıklarını aktardı. Üreme çağında olan kişilerin yüzde 11'i istediklerinden daha az, yüzde 7'si ise daha fazla çocuk sahibi olduklarını ifade etti. Raporda üreme çağlarını geçtiği belirtilen 50 yaş üstü kişilerin ise yüzde 31'i istediklerinden daha az, yüzde 12'si ise daha fazla çocuk sahibi olduklarını söyledi. [1]

Bu verilerden yola çıkarak oluşturulan raporda, dünyanın 8,2 milyarı aşan nüfusunun büyük bir kısmının doğurganlık hedeflerine ulaşamadığı görülmekte.

Örneğin Türkiye’de toplam doğurganlık hızı 2001’de 2,38 çocuk iken 2024’te 1,48 çocuğa düştü. Bir toplumun nüfusunu yenileyebilmesi için gerekli olan 2,10 seviyesinin altında kalış sekizinci yılına girdi. Kaba doğum hızı da benzer şekilde düşüş gösterdi. Bin kişiye düşen canlı doğum sayısı 2001’de 20,3 iken 2024’te 11,0’a geriledi. Türkiye, 2024’teki 1,48 doğurganlık hızıyla AB üyeleri arasında 9. sırada yer aldı.

Kentsel ve kırsal yerleşim yerlerine göre incelendiğinde, 2024’te kırsal alanlarda doğurganlık hızı 1,83 çocuk olarak gerçekleşti. Orta yoğun kentte 1,58, yoğun kentte ise 1,39 çocuk oldu.

Yaş grubuna göre doğurganlık hızı incelendiğinde, 2001 yılında en yüksek oran binde 144 ile 20–24 yaş grubundaydı. 2024’te ise binde 100 ile 25–29 yaş grubuna yükseldi. Bu durum, kadınların daha ileri yaşlarda çocuk sahibi olma eğiliminde olduğunu gösteriyor.

Doğum yapan annelerin ortalama yaşı 2001’de 26,7 iken 2024’te 29,3’e yükseldi. İlk doğumunu 2024 yılında gerçekleştiren annelerin ortalama yaşı ise 27,3 oldu. [2]

Dünya nüfusu git gide yaşlanırken doğum oranlarındaki bu düşüşü görmezden gelmek pek mümkün değil.

Peki ya dünyada nüfusun büyük çoğunluğu çocuk sahibi olmak istiyorsa doğurganlık oranları neden azalıyor?

UNFPA’ nın yayımladığı ve katılımcılardan çocuk sahibi olan veya olmak isteyen 10 bin kişinin yüzde 39'unun çocuk sahibi olma kararlarını maddi sorunların etkilediği kaydedilen raporda, yüzde 21'inin işsizlik ve iş güvencesizliği, yüzde 19'unun da emlak piyasasına bağlı sorunların bu konudaki kararlarında etkili olduğunu söylediği aktarıldı.

Raporda, özellikle 40 yaş altı bireylerde ev içi işlerin eşit paylaşılmaması da doğurganlık hedeflerinin gerçekleşmemesine neden olduğu vurgulanırken kadınların, erkeklere kıyasla bu konuda yaklaşık iki kat daha fazla sorun yaşadıkları belirlendi. [3]

Ayrıca hem erkeklerin hem de kadınların iklim değişikliği ve çatışmalar da dahil olmak üzere gelecekle ilgili korkularının aile büyüklüklerini sınırlandırmalarına neden olduğu ortaya konuldu.

Ne yapılmalı?

UNFPA İcra Direktörü Dr. Natalia Kanem şunları söylüyor: “Sorun, bireyler ve toplumlar için önemli sonuçları olan arzu değil, seçim eksikliğidir. Gerçek doğurganlık krizi budur ve çözüm, insanların ihtiyaç duyduklarını söyledikleri şeylere yanıt vermekte yatmaktadır: ücretli aile izni, uygun fiyatlı doğurganlık bakımı ve destekleyici eşler.” [3]

Türkiye’de uygulanan politikalar nelerdir? Ek olarak neler yapılabilir?

Bakanlığımız tarafından normal doğumun özendirilmesi, tıbbi olarak zorunlu olmadığı sürece sezaryen oranlarının azaltılması ve nüfus artış hızının sürdürülebilir bir seviyede tutulması amacıyla “Normal Doğum Eylem Planı” hazırlanmış ve uygulamaya konulmuştur.

Eylem Planı kapsamında 81 ilimizde İl ve İlçe Sağlık Müdürlükleri, Sağlıklı Hayat Merkezleri, Aile Hekimlikleri, Devlet, Üniversite ve Özel Hastaneler gibi kurum ve kuruluşlarda normal doğuma dikkat çekmek ve farkındalık oluşturmak için stantlar açılmış, eğitimler, sempozyumlar ve yürüyüşler düzenlenmiştir. [4]

2025'in “Aile Yılı” ilan edilmesinin ardından doğum yardımı yönetmeliği Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın imzası ile Resmi Gazete’de yayımlandı.

Yayımlanan yönetmeliğe göre; 01.01.2025’ten sonra doğan ilk çocuk için tek seferlik 5 bin TL, ikinci çocuk için aylık bin 500 TL, üçüncü ve sonraki çocuklar için ise aylık 5 bin TL ödeme yapılacak. Ayrıca yeni evlenen çiflere düşük faiz oranları ile evlilik kredisi desteği de verilmeye başlandı. Evlilik yolundaki genç çiftler, 48 ay vadeli ve 2 yıl geri ödemesiz 150 bin lira tutarındaki faizsiz kredi desteğinden faydalanmak için e-Devlet üzerinden başvuru yapabilecek. [5]

Ancak işsizlik oranlarının düşürülmesi, köyden kente göç yerine kentten köye göçün artırılması, kırsal kesimde yaşayanlara farklı iş ve ekonomik destekleri sunulması, gebelik ve doğum sürecinde anne ve babaya verilen süreç hakkında bilgilendirme ve danışmanlıkların artırılması, kamu hastanelerinde vajinal doğum ve sezeryan ameliyatlarının kalitesinin artırılması, özel hastane denetim mekanizmasının güçlendirilmesi gibi farklı uygulamaların da bu oranların artırılmasına şüphesiz ki katkısı olacaktır.

KAYNAKÇA

1. https://www.haberturk.com/dunya-nufusu-8-milyari-asarken-dogurganlik-oraninin-dusmesi-kuresel-krize-donusuyor-haberler-3806620?page=5
2. https://medyascope.tv/2025/05/13/turkiye-nin-dogum-hizi-dusmeye-devam-ediyor/#:~:text=May%C4%B1s%202025%20Sal%C4%B1-,Haber%20Merkezi,s%C4%B1%20k%C4%B1z%20bebek%20olarak%20kaydedildi.
3. https://www.ntv.com.tr/dunya/birlesmis-milletler-cocuk-sahibi-olmanin-onundeki-en-buyuk-engelleri-acikladi,WoUVinDu_UaN7oVDSmutoA
4. https://sggm.saglik.gov.tr/TR-54014/yayinda-olan-kamu-spotlari.html
5. https://ebeveynakademisi.trtcocuk.net.tr/makale/dogum-ve-aile-destekleri-ile-sartlari-24411761