Location Scouting: Taaluma inayopasa kutazamwa kwa jicho la tatu.

Eneo ambalo filamu inatokea si pambo tu, bali ni mhusika mwingine ndani ya filamu yako ambaye ana uwezo wa kusema mambo mengi bila kutumia maneno.

Katika tasnia ya filamu nchini Tanzania, moja ya taaluma za mwanzo kabisa kushika hatamu baada ya mpiga picha, muongozaji, na waigizaji ilikuwa ni maswala ya location. Hawa walikuwa muhimu sana katika mchakato wa maandalizi hasa katika utafutaji wa maeneo ya kurekodia, ama kile kinachojulikana kitaalamu kama location scouting. Kipindi ambacho tasnia iliku changa na watu bado walikuwa na dhana ya ‘Sanaa ni Uhuni’, location scouts walikuwa muhimu mno katika kusaka na kuomba maeneo, makazi na sehemu za kushutia filamu. Lakini kwa bahati mbaya, jukumu hili bado halijapewa uzito unaostahili ndani ya mfumo wetu wa uzalishaji.

Ni kweli kuwa wapo wataalamu wachache wenye uwezo mkubwa na jicho la kipekee katika kazi hii, lakini pia wapo wengi ambao bado wanaichukulia kazi hii kama ni suala jepesi la kutafuta tu sehemu nzuri au ya kuvutia. Ukweli uliopo ni kwamba, kutafuta eneo la kurekodia ni jambo pana na lenye uzito mkubwa zaidi ya uzuri wa macho, ambapo ni sahihi kusema kuwa ni taaluma na ustadi wa kujitegemea.

Location ni sehemu muhimu ya usimulizi wa filamu. Kama kuna jambo moja unapaswa kulibeba na kuliweka akilini kutoka katika andiko hili, basi liwe ni hilo. Eneo ambalo filamu inatokea si pambo tu, bali ni mhusika mwingine ndani ya filamu yako ambaye ana uwezo wa kusema mambo mengi bila kutumia maneno.

Mara tu Muongozaji anapokufikia ukiwa kama mtafuta maeneo na kukukabidhi muswada wa filamu, hakuombi umtumie picha nzuri za majengo au mitaa kwa sababu tu zinavutia. Anakutaka umsaidie kutafsiri filamu iliyo kwenye karatasi na kuihamishia katika nafasi halisi ya kidunia. Hivyo basi, jukumu lako la kwanza kabisa si kushika simu yako na kuanza kuzunguka mitaani, bali ni kusoma muswada. Isome filamu hiyo kwa umakini mkubwa. Ielewe tabia ya kila eneo linavyoelezwa. Kaa na muongozaji na muwe na mazungumzo ya ana kwa ana kuhusu maono yake ya filamu na jinsi anavyotaka kuiona picha ya mwisho. Uliza maswali ya msingi. Hii sehemu inapaswa kuhisika vipi kwa mtazamaji? Ina uzito gani wa kihisia katika maisha ya wahusika? Usiulize tu inaonekana vipi, bali uliza roho ya eneo hilo ni ipi.

Nakumbuka tukio moja lililonifanya nitafakari sana kuhusu upungufu huu katika tasnia yetu. Nilikuwa natafuta aina maalum ya mtaa wa Kiswahili, ule mtaa unaoungana moja kwa moja na barabara kuu, huku milango na vibaraza vya nyumba vikitazamana katika kingo za barababara. Nilitaka eneo linaloweza kutoa picha ya maisha tulivu inavyoonesha namna muda usivyokimbia katika jamii hii ammbapo joni watu hukaa vibarazani wakipata kahawa ama kuwajulia hali wale wanaorudi majumbani mwao.

Sasa sijakaa vizuri, nakajikuta napokea msululu wa picha katika simu yangu. Nilitumiwa picha za mitaa mbalimbali ya Dar es Salaam kama vile, Kawe, Sinza, Kimara, Manzese darajani n.k ili nichague eneo moja nnilolipenda. Hapo nikajiuliza, je huyu mtafuta eneo anaelewa ninachohitaji, amezingatia maelezo, au kwakuwa Tanzania yote tunazungumza Kiswahili basi sote ni waswahili? Kwangu alnitumia picha kwa kuona tu uzuri wa sehemu kwa jicho la kawaida? Ndipo nami nikagundua kuwa, tatizo kubwa lilikuwa ni kukosa uelewa wa dhana nzima ya filamu na namna mazingira yanavyopaswa kuitumikia. Hivyo mada ya leo itaangukia hapo.

Kama msaka maeneo au mandhari, Uwazi katika mawasiliano ni muhimu sana. Maelewano ya kina na wazi kati ya Muongozaji na mtafuta eneo yanarahisisha sana mchakato wa kuchagua sehemu sahihi. Nini hasa kinaitajika, paweje na kwanini ni maswali muhimu mno yatakayo rahisisha mchakato huo. Bila maelewano hayo ya kiufundi na kisanaa, hata kama utapata sehemu nzuri kiasi gani, haitoweza kuitumikia filamu ipasavyo na inaweza hata kuharibu maana ya tukio husika.

Kama mtafuta maeneo, unahitaji kujifunza kuona zaidi ya vile macho ya kawaida yanavyoona. Angalia mazingira kwa undani wa kipekee. Sehemu inaonekanaje asubuhi, mchana, na jioni? Hili ni suala la kiufundi kwa sababu mwanga wa jua unaingiaje katika nyakati hizo tofauti? Vivuli vinajengwaje na vinaweza kuathiri vipi picha? Mazingira ya jirani yakoje? Je, ni tulivu, yana msongamano, yana kelele za mara kwa mara, au yana mvutano fulani unaoweza kuonekana kwenye picha? Harakati za watu katika eneo hilo zikoje? Haya yote si mapambo ya ziada, bali ni sehemu ya simulizi ambayo mtafuta maeneo makini lazima ayaandike katika ripoti yake. Unapokuwa na taarifa zote hizi, utakuwa umekuwa msaada mkubwa kwa kikosi kazi katika kurahisissha uchambuzi wa vile vinavyohitajika

Pia lazima ufikirie kiutendaji na kiufundi. Ni vitu gani vinaweza kubadilishwa katika eneo hilo ili liendane na mahitaji ya filamu? Linaweza kupambwa, kurekebishwa kwa kupakwa rangi, kupunguzwa baadhi ya vitu au kuongezwa vingine ili lifae zaidi filamu? Je, mazingira hayo yanaruhusu mabadiliko hayo au haliwezi kubadilika kirahisi kutokana na muundo wake au sheria za eneo hilo? Mtafuta maeneo mzuri haonyeshi tu sehemu, bali anatathmini sifa na changamoto za mahala husika ili kurahisish maamuzi ya uchaguzi wa kikosi kazi.

Picha na Ecik Sanga

Hifadhi taarifa zako vizuri na kwa mpangilio. Piga picha na video kwa umakini wa hali ya juu, ukilenga kutoa taarifa muhimu na sio tu kupata picha za kuvutia. Onyesha pembe tofauti za eneo hilo, njia za kuingia na kutoka kwa ajili ya usalama na urahisi wa kuingiza vifaa. Hakikisha unaonyesha mambo muhimu ambayo timu ya uzalishaji inaweza kuhitaji kuyaelewa bila hata kufika hapo moja kwa moja kwa wakati huo.

Zaidi ya hayo, kuna mambo mengine ya kiufundi yanayomtofautisha mtafuta maeneo wa kawaida na yule aliyebobea na kuwa makini. Sauti ni jambo ambalo mara nyingi hupuuzwa sana katika hatua hii. Sehemu hiyo ina sauti gani za asili? Kuna kelele za magari, muziki kutoka kwenye baa za jirani, sauti za ujenzi, au umati wa watu wenye kelele? Haya ni mambo yanayoathiri sana mchakato wa kurekodi sauti, hasa kwa matukio yenye mazungumzo mengi na ya ndani. Mtafuta maeneo lazima atoe tahadhari kuhusu changamoto za sauti mapema.

Upatikanaji na urahisi wa matumizi ni nguzo nyingine muhimu. Je, vifaa vizito vya kurekodia vinaweza kufikishwa hapo kirahisi? Kuna nafasi ya kutosha ya kuegesha magari ya timu na kuweka vifaa kwa usalama? Sehemu inaweza kuwa nzuri sana kisanaa, lakini kama haifikiki kirahisi au haina nafasi ya timu kufanya kazi, inaweza kuwa changamoto kubwa na kuchelewesha ratiba ya uzalishaji. Hivyo watu wote wanpaswa kuwa na trif hii mpema.

Usalama ni jambo la msingi ambalo haliwezi kufanyiwa mzaha. Fikiria usalama wa watu watakaokuwa kazini, usalama wa vifaa vya gharama, na hata uthabiti wa eneo lenyewe kwa maana ya majengo au udongo. Mtafuta maeneo mzuri ni yule anayetabiri matatizo kabla hayajatokea na kutoa ushauri wa kitaalamu jinsi ya kuyaepuka.

Mwisho, kuna masuala ya kisheria na kijamii. Vibali vya kurekodia, taratibu za serikali za mitaa, na uhusiano na jamii inayozunguka eneo husika ni mambo ya lazima. Unapaswa kujua nini kinaruhusiwa katika eneo hilo, nini hakiruhusiwi kabisa, na nini kinahitaji mazungumzo maalum na wenyeji. Tengeneza orodha ya mambo ya kufanya na yasiyofaa, gharama za kukodisha maeneo hayo, na hatari yoyote inayoweza kujitokeza. Hii itasaidia timu ya uzalishaji kufanya maamuzi sahihi kulingana na bajeti na mahitaji halisi ya filamu.

Hata baada ya kupata maeneo mazuri, kazi yako haijaisha hapo. Hatua inayofuata ni ushirikiano wa karibu. Tembeleeni maeneo hayo tena pamoja na Muongozaji, na ikiwezekana mambatane na mpiga picha mkuu au DOP. Hapo ndipo maono yanakuwa halisi zaidi, mawazo yanapanuka, na uamuzi wa mwisho unakuwa na msingi imara wa kisanaa na kiufundi.

Mwisho wa siku, kuwa mtafuta maeneo (location scout) si kazi ya kukusanya picha za sehemu mbalimbali kma mtandao wa Pintrest. Ni kazi ya kuelewa filamu na kujua ni wapi filamu hizo zinatokea katika dunia halisi. Kwa hiyo kama unaingia kwenye nafasi hii, ichukulie kwa uzito mkubwa sana. Jifunze kumsikiliza muongozaji n kuuuelewa mswada. Jifunze kuona mazingira kwa undani wa kiufundi. Jifunze kutafsiri hisia kwenda kwenye mazingira. Ukifanya vizuri, eneo la kurekodia halitakuwa tu sehemu ya filamu, bali itakuwa lugha yake kuu ya kuwasiliana na hadhira.