Adamın Hafızasında Yaşayan Şimdi

Işığın Kırıldığı Yerde

Yalnız yaşamayı bir erdem sanmıyorum; daha çok, dediğim gibi, gürültünün ahlâkı bozduğunu, seslerin birbirine çarpa çarpa inceldiğini ve sonunda hiçbir şey ifade etmeyen bir cızırtıya dönüştüğünü çok erken — belki de çocukken, aile sofrasında yükselen anlamsız tartışmaların üzerime çöken o ağır, boğucu battaniyesini ilk kez hissettiğim anlarda — fark etmiş olmanın kaçınılmaz sonucu bu. Şimdi, bu sessiz odada, radyatörün hafif tıslayışı ve kitapların ciltlerinden sızan zamansız nefes dışında hiçbir şey yokken, kendime başkalarına olduğumdan çok daha yüksek, çok daha net bir sesle konuşabiliyorum. Bu bir cesaret örneği değil; yalnızca uzun süre tekrar edilmiş bir alışkanlık. Tıpkı solak bir adamın sağ elini kullanmayı öğrenmesi gibi — sadece benimkisi tersine işleyen bir talihsizlik. Naif olduğumu söylüyorlar. Bunu arkalarından, bir hakaret gibi ama içine az miktarda acıma ve bastırılmış bir kıskançlık karıştırarak fısıldıyorlar. Sanki dünya, her sayfası yeni bir tuzakla bezeli koca bir albüm; ben ise ne sayfaları çevirmeyi ne de okumayı becerebilmişim gibi. Oysa ben tuzakları görüyorum. Çoğunu fazlasıyla net görüyorum. Sadece çoğuna düşmeye değmeyeceğini, o paslı çenelerin arasında harcanacak tek bir dakikanın bile, tuzağı kuranlar adına bir zafer olacağını biliyorum. Kötülükle savaşmıyorum, iyiliği savunmuyorum — bunlar artık rengi solmuş, fazla kullanılmış kelimeler. Ben yalnızca yerini şaşırmış insanları izliyorum: Kendilerini yanlış hayatlara, yanlış aşklara, yanlış sandalyelere oturttuklarında acı çeken, ama oradan kalkamayacak kadar da gururlu ya da korkak olan o zavallı, komik, hüzünlü figürleri. Geçmişi hatırladığımı sanıyorlar. Yanılıyorlar. Ben geçmişi şimdiye çağırıyorum; hem de yalnız gelmesine izin vermeden, henüz olmamış, belki de hiç olmayacak şeyleri de yanına katarak. Hafızam bir arşiv değil, tozlu bir kayıt defteri hiç değil; canlı, nabız atan bir tahmin mekanizması. İnsanların henüz söylemediği cümleleri, bakışlarının yarım kalan köşelerinden, ellerinin havada asılı kalışından, bir kahve fincanını kavrayış biçimlerinden tamamlayabiliyorum. Onlar daha lafa başlamadan cümlenin sonunu duyuyorum. Bu yüzden beni “fazla anlayışlı” buluyorlar. Oysa bu bir merhamet meselesi değil; yalnızca yorucu, haddinden fazla bir dikkatin sonucu. Çevremde — ofiste, sokakta, katlanıp gittiğim o uzun ve ruhsuz akşam yemeklerinde — sürekli küçük dramlar patlak veriyor; büyük kelimelerle anlatılan küçük yaralar. İnsanlar konuşuyor, ama derine inmek için değil; tam tersine, oraya hiç yaklaşmamak için. Sesleri var, anlamları yok. Hepsi aynı boşluğun etrafında dönen renkli, çıngıraklı sözcükler. Bazen biri, bu gürültünün ortasında, aniden bana dönüp “Sen ne düşünüyorsun?” diye soruyor. Gülümsüyorum. Çünkü düşünmek, çoğu insanın sandığı gibi paylaşılmaya hazır bir eşya değil; hele ki onu taşıyamayacak kadar hafif ruh hâlleriyle orada oturuyorlarsa.

Kadınlar… Evet, kadınlar. Aşkı şiddetle arzulayan, ama neyi, kimi, neden istediklerini tam olarak bilmeyen güzel, yorgun kadınlar. Onlara kızamıyorum. Çünkü aşkı bir duygu sanıyorlar; oysa aşk, bana göre, erken kalkmayı gerektiren bir disiplin, süreklilik isteyen bir yük, kendine karşı acımasız bir dürüstlük ve başkasına karşı bitmek bilmeyen bir sabır. Bana yaklaştıklarında — bu yaklaşma çoğu zaman fiziksel değil, bakışlarında ya da seslerindeki o özel tınıda olur — gözlerinde hep aynı cümleyi görüyorum: “Beni anla.” Anlıyorum. Derhal. Hikâyelerini, korkularını, çocukluklarında kaybettikleri oyuncakların rengini bile. Ama anlamak, her zaman kalmak anlamına gelmiyor. Flört ediyorum elbette. Bu dünyadayım. Kahve içiyorum, parkta yürüyorum, bir kadının anlattığı basit bir hikâyenin altındaki titremeyi fark ediyorum. Bazen, soğuk bir akşamda, elini tuttuğumda, avucumda yalnızca o anki ısısını değil, geçmişten süzülüp gelen eski bir korkunun izini de hissediyorum. İşte o anlarda susuyorum. Çünkü bazı gerçekler ancak susarak söylenir. Sonra, kaçınılmaz olarak, benden daha fazlasını istiyorlar: Bir kurtarıcı, tamamlanmış bir hikâye, net bir son. Ben ise sadece bir adamım. Derin, evet. Sert, evet. Ama gerçek. Beni ironik yapan şey hayatla alay etmem değil; hayatın zaten kendisinin, en ciddi anlarında bile insana gülünç görünmesi. İnsanların en romantik anlarında ne kadar bencil, en fedakâr göründüklerinde ne kadar gizlice açgözlü olduklarını görmek… Bu, insanı ya acımasız bir alaycılığa ya da derin bir anlayışa sürükler. Ben ikincisini seçtim. Birincisi fazla kolaydı.

Doğruyla yanlışı bugünün aceleci ahlakıyla değil, geçmişin bütün ağırlığını taşıyan bir bilinçle tartıyorum. Bir davranışın arkasındaki yorgunluğu, çocuklukta duyulmuş ilk hakareti, ilk sevgisizliği hesaba katıyorum. Bu yüzden “haklı” olmayı sevmiyorum. Haklı olmak çoğu zaman sadece daha yüksek sesle konuşabilmektir. Geceleri bazen, ışığı söndürüp pencereden dışarı bakarak oturuyorum. Hiçbir şey yapmadan. O anlarda, henüz yaşanmamış bir ayrılığın hüznü doluyor içime. Belki hiç tanışmayacağım bir kadının yüzü beliriyor zihnimde, sonra kayboluyor. Buna melankoli diyorlar. Ben buna hazırlık diyorum.

Güven… İnsanlara değil, insan olma ihtimaline duyulan bir güven bu. Bu yüzden hayal kırıklıklarım kısa sürüyor. Kimseyi, olamayacağı bir yerde beklemiyorum. Sonunda şunu anladım: İyinin ve kötünün ötesinde bir yerde durmak, dünyadan kopmak değil; onu fazla yakından görmektir. Bu, çelişkilerin yokluğu değil; onlarla kavga etmeden yaşama hâlidir. Ben buradayım. Bu sessiz odada. Yalnızım, ama eksik değilim. Naifim, ama saf değilim. Ve hâlâ, bütün bu gürültünün içinde, kendime ait küçük bir gülümsemeyle yürümeye devam ediyorum. Çünkü insan, kendine karşı dürüst kalabildiği sürece, bu dünya — ne kadar tuhaf ve acımasız olursa olsun — tamamen kaybedilmiş sayılmaz.

Çatırtının Duyulduğu Yer

Aslında bazen, bütün bu sakinliğin, bu ölçülülüğün, bu kendimle alay edebilme becerisinin altında çok hafif bir çatırtı olduğunu hissediyorum. Derinden, çok derinden gelen bir ses bu; insanın kemiklerinde değil de düşüncelerinin eklem yerlerinde duyulan cinsten. Tehlikeli değil. Daha çok, hâlâ canlı olduğumu hatırlatan bir işaret. Her şey bu kadar kontrollü, bu kadar ölçülüyken, içerde bir yerlerin hâlâ tam kapanmamış olması bana iyi geliyor.

İnsanların çoğu bu sesi bastırmak için büyük çabalar harcıyor. Gürültüyle, kalabalıkla, sürekli meşguliyetle. Ben ise tam tersini yapıyorum: Sessizliği artırıyorum ki o çatırtıyı net duyabileyim. Çünkü insan, nereden kırılabileceğini bilirse, oraya yaslanmamayı öğreniyor.

Geçenlerde, kendimle dalga geçerken yakaladım kendimi. Aynanın karşısında, sabah yüzüme bakarken, “Bak,” dedim, “bunca farkındalık, bunca içgörü… yine de saçların her sabah aynı yerden inatla kabarıyor.” Bu bana tuhaf bir sevinç verdi. Evrenin, beni fazla ciddiye almamı engelleyen küçük sabotajları var.

Şükrediyorum. İnsan, kendisiyle dalga geçemediği gün gerçekten yaşlanıyor. Bazen düşünüyorum: Eğer bir gün gerçekten birine âşık olursam, muhtemelen bunu ilk başta fark etmeyeceğim. Çünkü büyük duygular genelde sessiz gelir. Gürültü çıkaranlar, çoğu zaman sadece egodur. Aşk ise, insanın cümle kurma hızını yavaşlatır. O gün gelirse — belki gelmez, sorun değil — bunu, içimdeki çatırtının bir süreliğine susmasından anlayacağım.

İnsanlar hayatlarını büyük kararlarla değiştirdiklerini sanıyorlar. Oysa çoğu şey, küçük vazgeçişlerle oluyor. Bir mesajı atmamakla, bir cümleyi yutmamakla, bir masadan biraz erken kalkmakla. Ben bu küçük vazgeçişlerde ustalaştım. Bu da beni, dışarıdan bakıldığında, biraz eksik, biraz yarım gösteriyor olabilir. İçeriden bakınca ise gayet dengeliyim. Denge, her şeyin olması değil; bazı şeylerin bilinçli olarak olmamasıdır.

Ve evet, hâlâ yalnızım. Ama artık yalnızlıkla aramızda bir hiyerarşi yok. O bana musallat olmuyor, ben ondan şikâyet etmiyorum. Akşamları yan yana oturuyoruz. Ben düşünüyorum, o susuyor. Bazen ben susuyorum, o da susuyor.

Arada, içerden o hafif çatırtı geliyor. İkimiz de duyuyoruz. Görmezden gelmiyoruz. Bu yeterli.

Geciken Bir Çözülme

Onunla bir randevuda olduğumuzu ikimiz de başta fark etmedik – ya da daha doğrusu, böyle adlandırmamayı tercih ettik. Bu sessiz anlaşma hoşuma gitti. Çünkü randevu denen şey, adı konar konmaz üzerine bir performans, bir beklenti yükleniyor; insanlar daha ilk dakikadan kendilerini satmaya, hızlanmaya, rollerinin kostümlerini giymeye başlıyor. Oysa biz, sadece bir kafenin arka köşesindeki küçük mermer masaya oturmuş, iki sade kahve sipariş etmiştik. Aramızdaki sessizlik ortalama, yapmacık değildi; bakışlar ise acele etmiyor, bir yere yetişmeye çalışmıyor, sadece karşıdaki yüzde gezinip anlam aramakla yetiniyordu.

İlk cümleyi o kurdu. Sesinde merak vardı, ama sorgulama tonu yoktu. — “Sen,” dedi, kahve fincanının kulbunu hafifçe döndürerek, “insanları çözmeye çalışıyorsun. Ama bunu inkâr edecek, hatta belki bundan hafifçe utanacak kadar da kibarsın.” Gülümsedim. Bu, alışıldık bir kadın-erkek oyununun hamlesi değildi. Ne iltifat gibi sunulmuştu, ne de bir eleştiri. Daha çok, kapının önünde beklemeyi reddedip, doğrudan, nazikçe içeri adım atmak gibiydi.

— “Hayır,” dedim, sözümü yavaş yavaş örerek. “Ben insanları çözmüyorum aslında. Zaten çoğu, kendi içlerindeki bulmacayı çözmek istemiyor; parçaların yerini değiştirmekten korkuyorlar. Ben sadece… o parçaların, bir kriz anında ya da sıradan bir gülümsemede, yere nasıl düştüğünü izliyorum. Düşüş şekilleri, bazen bütün bir hayat hikayesinden daha gerçekçi oluyor.”

— “Bu daha tehlikeli bir iş,” diye karşılık verdi, gözlerinde bir ışıltı. “Çözmeye çalışmak en azından bir onarma niyeti, bir müdahale arzusu taşır. İzlemek ise… pasif bir tanıklık. Belki de en büyük yargı bu.”

Burada durduk. İlk kez, havada, iki zihnin çarpıştığı ama kırılmadığı o hoş, tiz çatırtıyı duyduk. Bir çatlak değil, bir açıklıktı bu.

Onun sahiciliği, yüksek sesle veya gösterişle gelmiyordu. Entelektüel bir gösteri, duygusal bir aciliyet yoktu. Sorularını süslemiyor, cevaplarını zırhlamıyordu. Bu, günümüz insanında nadir bulunan bir açıklık haliydi. İnsanlar genellikle cevaplarını, daha soruyu duymadan, özenle hazırlamış ve koruma altına almışlardır.

— “Yalnız mısın?” diye sordu bir süre sonra, doğrudan, ama meraktan öte bir anlama işareti taşımadan. Bu soru çoğu zaman bir tuzaktır. Ya bir savunma, bir mazeret, ya da bir melankoli itirafı bekler. — “Evet,” dedim, hiç duraksamadan. “Ama dramatik versiyonundan değil. Daha çok… mimari bir tercih gibi.” Güldü. Sesinin gülüşü, içten ve hafifti. — “Yazık,” dedi. “Oysa dramatik versiyon daha çok satıyor, daha çok ilgi görüyor.” — “Ben,” dedim, kahvemden bir yudum alarak, “bestseller olma hevesinden vazgeçeli çok oldu. Şimdi daha çok, sınırlı sayıda basılmış, ciltli, ama hatalı baskıları olan bir kitap gibiyim.” Bir süre daha sustuk. Bu sessizlik rahatsız edici değil, aksine, verimliydi. İki zeki insanın, birbirini test etmeyi ya da etkilemeyi bırakıp, gerçekten dinlemeye ve aradaki boşluğu hissetmeye karar verdiği o nadir andı.

Sonra o, beklenmedik, yumuşak bir keskinlikle, tam kalbime değil, savunmalarımın arasındaki bir sızıya dokundu. — “Benden hoşlanmaktan korkuyorsun,” dedi sakince. Ne bir meydan okuma, ne bir kışkırtma, ne de gizli bir umut vardı sesinde. Sadece bir gözlem, suya atılmış düz bir taş gibi. İşte tam burada, edebi anlamda gerçek tehlike başlar. Yerleşik düzen sarsılır. — “Hayır,” dedim, yumuşak ama net bir tonda. “Senden hoşlanmaktan değil. Senden hoşlanırsam, bunu fazla çabuk, fazla net bir şekilde fark edeceğimden korkuyorum. Ve benim netliğim, bazen karşımdakini… ürkütebiliyor.” Bu kez sustu. Ama kaçmadı, geri çekilmedi. Bakışları, üzerimde, bir şeyi anlamaya çalışır gibi gezindi. — “Bu bir sorun mu?” diye sordu en sonunda. — “Benim için değil,” dedim. “Ama insanlar genellikle hızla, derinden anlaşıldıklarında paniğe kapılırlar. Gizem perdesi kalkınca, değerlerinin de kaybolduğunu sanırlar. Oysa benim için tam tersidir; ancak net görünen bir şey, gerçek değer kazanır.”

— “Ben,” dedi yavaşça, her kelimeyi tartarak, “gizem olmak istemiyorum. Gizem, yorucu. Ben anlaşılmak istiyorum.” Sonra, daha da netleşerek ekledi: “Ve anlatmak.” İşte çözülme tam da buydu. Ne bir dram patlaması, ne bir romantik jest, ne de bir entelektüel gösteri. Sadece, masanın üzerine bırakılmış çıplak, kırılgan bir dürüstlük.

— “Netlik,” dedim, içimde tanıdık bir sıcaklık yayılırken, “çağımızın en pahalı, en nadir lükslerinden biri. Çünkü bakımı zor, taşıması ağır.” — “O halde,” dedi, hafifçe bir kaşını kaldırarak, “yanlış masada oturuyor olabilirim. Ben lükse düşkün değilimdir.” — “Öyle mi?” diye sordum. “Çünkü ben, kendi netliğimden asla indirim yapmam. Tam fiyatına satarım.” O anda, içimde somut bir şey yer değiştirdi. Bu önceki hafif çatırtı değil, daha derinden gelen, temkinli bir şeyin – belki duvar, belki bir direnç katmanının – hafifçe, neredeyse fark edilmez şekilde eğilmesiydi.

Hesabı o ödemek istediğinde, itiraz etmedim. Bu bilinçli bir tercihti. Çünkü bazı kadınlar, ödeme biçimleriyle çok şey anlatır: kimisi bir lütuf, kimisi bir görev, kimisi bir pazarlık payı olarak sunar. Onunki bunların hiçbiri değildi. Bu bir güç gösterisi ya da bağımsızlık ilanı değil, saf bir eşitlik bildirisiydi. “Senin kadar buradayım,” diyordu sessizce.

Kapının önünde durduk. Sokak lambasının soluk ışığı yüzünün yarısını aydınlatıyor, diğer yarısını bilinçli bir şekilde gizliyordu. — “Bir daha görüşecek miyiz?” diye sormadı. Bunun yerine, “Bu akşam hoştu,” dedi. Ben de, “Evet, hoştu,” dedim. — “Görüşüp görüşmeyeceğimizi,” diye ekledi, “şimdi konuşmayalım. O da başka bir netlik gerektirir. Henüz değil.” Bu da zekice bir hareketti. Geleceği, şimdiki anın üzerine bir ipotek olarak koymuyor, onu rehin almıyordu. Şimdiyi, kendi değeri için bırakıyordu.

Eve dönerken, sokakların sessizliğinde adımlarımı dinleyerek şunu düşündüm: İlk kez, biri benimle birlikteyken, içimdeki o sürekli, hafif çatırtıları – o gözlem, analiz, beklentisiz beklenti makinesinin sesini – susturmaya, görmezden gelmeye ya da onunla yarışmaya çalışmamıştı. Onun varlığı, o sesi bastırmamış, aksine, onu duymama, hatta belki onunla biraz daha barışık olmama izin vermişti.

Bu bir çözüm değildi. Bir son, bir başlangıç, hatta bir vaat bile değildi. Ama belki de ilk kez, çözülmenin – o ağır, yavaş, kendiliğinden gerçekleşen açılma halinin – kendi başına yeterli olabileceğini düşündüm. Bütün bir yapıyı onarmak değil, sadece bir kapının aralık kalmasına razı olmak. Ve bu düşünce, o gece, bana yalnızlığımdan daha sıcak geldi.

İkinci Buluşma ve Boşluklar

Onu ikinci kez gördüğümde ilk fark ettiğim şey gecikmesi oldu — tam on iki dakika. Bu da hoşuma gitti. Zeki insanlar genellikle iki şekilde gecikir: Ya gerçekten, meşguliyetlerin içinde zamana yenik düşerek geç kalırlar, ya da bilinçli bir küçük güç oyunuyla, zamanın kırılgan sınırlarını test ederler. Onunki birincisiydi. Nefes nefese geldi, saçlarının bir telinin alnına yapıştığını gördüm, özür diledi ama detay vermedi. Açıklama yapmayan özürler, her zaman daha samimidir; çünkü mazeret uydurmak yerine, gerçekliği olduğu gibi bırakırlar.

— “Geç kaldım,” dedi, henüz oturmadan. — “Fark ettim,” dedim, yerimden kalkmadım. — “Bekledin mi?” — “Biraz,” dedim. “Ama beklerken kitap okumuyordum. Sadece bekliyordum.” — “Pişman mısın?” — “Hayır,” dedim, sonunda hafifçe gülümseyerek. “Beklemek bana yakışıyor. Sabrım, bir erdem değil, sadece bir alışkanlık — tıpkı sol elini kullanmak gibi.” Gülümsedi. Bu, kendimle dalga geçmeme izin veren, hatta bunu teşvik eden bir gülümsemeydi.

Oturduk. Bu kez, masanın üzerine ilk sessizliği ben bıraktım. Çünkü bazı sessizlikler, kadına bırakıldığında daha dürüst, daha az süslenmiş cevaplar üretir. Sanki boşluğa bırakılan bir soru gibi, yankısı daha net gelir. — “Geçen gün,” dedi sonunda, kahvesini henüz karıştırmadan, “eve gidince seni düşündüm.” Durdu. — “Bu cümleden nefret ederim normalde,” diye ekledi, yüzünde hafif bir buruklukla. — “Ben de,” dedim. “Genellikle ardından, ‘acaba ne düşündü?’ diye bir soru ya da ‘seni anlamaya çalışıyorum’ gibi romantik bir belirsizlik gelir. İkisi de yorucu.” — “Gelmedi,” dedi doğrudan. “Sadece şunu fark ettim: Sen konuşurken, beni ikna etmeye çalışmıyordun. Fikirlerini sunuyordun, ama beni onlara inandırmak için uğraşmıyordun. Bu… biraz sinir bozucuydu açıkçası.” — “Çünkü ikna etmek,” dedim yavaşça, “karşı tarafın yanıldığını, zayıf olduğunu ya da aydınlanmaya muhtaç olduğunu varsayar. Ben seni zayıf görmedim. Görsem de, bunu kullanmazdım.” — “Teşekkür mü etmeliyim şimdi,” dedi, “yoksa kaçmalı mıydım?” — “İkisi de geçerli tepkiler,” dedim. “Ama sanırım sen ikisini de yapmadın.”

Kahvesinden bir yudum aldı, sonra beklenmedik bir şekilde, için için güldü. Sesi, cam bardağa vuran kaşığın sesi gibi tiz ve berraktı. — “Sorun şu,” dedi, gözlerini bana dikerek, “ben genellikle hızlı bağlanırım. İnsanlara, fikirlere, hatta yanlış yerlere. Ama senin yanında… bağlanacak bir boşluk bulamıyorum. Sanki her şey zaten yerli yerinde, ve ben sadece… seyre düşüyorum.” İşte bu. İnsanların nadiren itiraf ettiği, ama derinden hissettiği bir rahatsızlık türü. Boşluksuzluk korkusu. — “Bu kötü bir şey mi?” diye sordum. — “Hayır,” dedi hemen. “Ama alışık değilim. İnsanlar genelde ya beni doldurmak ister — duygularıyla, ihtiyaçlarıyla, hikayeleriyle — ya da benden dolmak. Bir boşluk-yaratma ve boşluk-doldurma dansı. Sen dans etmiyorsun. Sadece duruyorsun.” — “Ben dolu kaplardan hoşlanmam,” dedim. “Taşma riski var. Ve taşan şeyler, genellikle dağınıklık yaratır.” — “Sen hep böyle misin?” diye sordu, bu kez daha yumuşak, ama daha derinden bakarak. — “Ne gibi?” — “Biraz sinir bozucu derecede… net. Ulaşılabilir, ama dokunulması zor.” Duraksadım. Bu, aramızdaki ilk gerçek çatışma cümlesiydi — çatışma değil de, bir sınır işareti gibi. — “Hayır,” dedim sonunda. “Bazen aptalca belirsizim. Hatta korkakça. Ama o hallerimi genellikle yalnızken yaşıyorum. Başkasının önünde belirsiz olmak, bir tür kandırmaca olurdu.” Güldü. Bu kez daha uzun, daha rahat. — “Bak,” dedi, avuçlarını masanın üzerine açarak, “şunu söyleyeceğim ve belki saçma gelecek: Seninle birlikteyken kendimi zeki hissetmiyorum. Ama aptal da hissetmiyorum. Daha çok… yeterli hissediyorum. Olduğum gibi.” — “Bu bir iltifat mı?” diye sordum, gerçekten merak ederek. — “Bu,” dedi, “çok nadir bulunan bir denge. İnsan genellikle ya yetersiz ya da fazla hissediyor. Ama tam… tam olmak.”

Burada, masanın üzerinde, iki fincan kahvenin arasında somut bir şey oldu. Ama bu romantik bir gerilim değildi. Daha tehlikeli, daha kalıcı bir şey: Karşılıklı tanınma. İnsanlar genelde aşkta yükselmek, uçmak, kendinden geçmek ister. Oysa biz, aynı anda, aynı zeminde denge kurmaya çalışıyorduk. Ve bu, çoğu ilişkinin — o uçuş haline alışkın ilişkilerin — kaldıramayacağı bir ağırlıktı. — “Senden hoşlanıyorum,” dedi sonra, acele etmeden, sanki bir fizik yasasını dile getirir gibi. — “Ama bu hoşlanma, beni ele geçirmiyor. Seni de.” — “Bu seni rahatlatmalı mı?” diye sordum. Bir an düşündüm. Normalde, bu tür bir cümleden, bir bağlılık vaadi ya da bir tehdit arar, bulamayınca da kaçarım. Ama bu sefer kaçmadım. — “Hayır,” dedim. “Bu beni biraz huzursuz ediyor.” — “Neden?” — “Çünkü ele geçirmeyen, sahiplenmeyen şeyler… kalabilir. Ve kalıcı olan şeyler, alışkanlığa dönüşür. Alışkanlıklar ise beni korkutur — çünkü fark edilmeden yaşanırlar.” Bunu duydu. Gerçekten duydu; sadece kulaklarıyla değil, o da kendi içindeki o benzer yankıyı dinleyerek. — “Kalmak,” dedi yavaşça, “herkesin sandığı kadar romantik, tutkulu bir fikir değil. Daha çok… sıradan bir cesaret işi.” — “Ama en nadir cesaret türü,” diye ekledim. “Çünkü görkemli değil, sessiz.”

Sustuk. Bu kez sessizlik biraz ağırdı, iki tarafın da üzerine eğildiği bir şey gibiydi. Ama kaçmadık. Ne o, ne ben.

Ayrılırken, ceketimi giyerken şunu fark ettim: Onun yanında, o her zamani içsel analiz makinem biraz daha yavaş çalışıyordu. Sürekli “Bu ne anlama geliyor? Şimdi ne yapmalıyım? Nasıl tepki veriyor?” diye soran o arka plan gürültüsü sönükleşmişti. Bu benim için bir zaaf, bir kayıp değildi. İlk kez, bir ihtimal olarak hissediyordum: Belki de düşünmeden, sadece var olarak da bir yerde durabilirdim.

Eve dönerken, sokak lambalarının altında adımlarımı sayarak şunu düşündüm: Belki de gerçek tehlike, birinin seni çözmesi, analiz etmesi, anlaması değildi. Belki asıl tehlike, birinin yanında, çözülecek bir şey bırakmadan, olduğun gibi, bütün karmaşıklığın ve basitliğinle durabilmesiydi. Ve senin de onun için aynısını yapabilmeyi istemen.

Ve bu düşünce — bu saf, yalın, ürkütücü ihtimal — uzun zamandır ilk kez, yüzümde hem küçük, gerçek bir gülümseme bıraktı, hem de içimi hafif, tanıdık bir korkuyla doldurdu. Sanki bir kapı daha aralanmıştı, ve ben, o eşikte, hem içeri adım atmak hem de orada beklemek istiyordum.

Yanlış Cümle Deneyi

Üçüncü buluşmada hata yaptım. Bunu sonradan fark ettim. O an değil. Hata dediğim şey dramatik değildi. Kimse sesini yükseltmedi, masadan kalkmadı, kapıyı sertçe kapatmadı. Zaten asıl tehlikeli hatalar böyle olur: Sessiz, küçük ve zekice. İnsan fark ettiğinde çoktan içine işlemiş olur.

Bu kez farklı bir yerdeydik. Daha gürültülü, daha kalabalık. Mekân seçimini o yapmıştı. Bilinçli bir hamleydi bu; beni, alışık olduğum sessizliğin dışına çekmek istiyordu. Bunu fark ettim ve hoşuma gitti. İnsan bazen kendi sınırlarının test edilmesini ister — ama yine de kazanacağını varsayar. — “Burayı sevdin mi?” diye sordu. — “Evet,” dedim. “Biraz fazla insan var ama… öğretici.” Kaşını kaldırdı. — “İnsanlar öğretici midir?” — “Genellikle ne olmamak gerektiğini öğretirler.” Güldü. Ama bu kez gülüşü bir saniye geç geldi. İşte o gecikme… orada bir şey oldu. — “Sen,” dedi, “her şeyi böyle yukarıdan izlemek zorunda mısın?” — “Ne gibi?” — “Sanki hayatın içinde değil de, kenarında durmuşsun gibi.” Bu soruya normalde hazırdım. Ama bu kez, gereğinden hızlı cevap verdim. — “Kenar,” dedim, “merkezden daha güvenlidir.” Cümle doğruydu. Ama yanlış yerde söylenmişti. Sustu. Bu, önceki sessizliklerimizden değildi. Bu, çekilen bir sessizlikti. — “Güvenli,” dedi yavaşça, “ama yalnız.” Gülümsedim. Refleks. İşte ikinci hata. — “Yalnızlık,” dedim, “abartılıyor.” Bu kez gülmedi. — “Hayır,” dedi. “Abartılmıyor. Sen onunla iyi geçiniyorsun sadece.” Masada, ilk kez, zekâm işe yaramadı. İroni geri tepti. Parlak cümle, olması gereken yere değil, doğrudan aramıza düştü. — “Beni bir deney gibi mi izliyorsun?” diye sordu sonra. — “Hayır,” dedim hemen. “Asla.” — “Çünkü bazen,” dedi, “beni anladığını değil, çözdüğünü hissediyorum.” İşte bu…

Bu cümle, adamın kâbusudur. Bir an durdum. Bu kez susmam gerekiyordu. Ama konuşmayı seçtim. — “Çözmek,” dedim, “kontrol etmek değildir.” — “Ama mesafe yaratır,” dedi. — “Her şey mesafe ister.” — “Hayır,” dedi. “Bazı şeyler temas ister.” Bunu söyledikten sonra kahvesini bitirdi. Ne aceleyle. Ne göstererek. — “Gitmem gerekiyor,” dedi. — “Şimdi mi?” — “Evet. Bu konuşma uzarsa… kırıcı olabilir.” Bu da zekiydi. Ama can yakıcıydı. Dışarı çıktık. Kapının önünde durduk. Bu kez sokak lambası ikimizi de eşit aydınlatıyordu. — “Bak,” dedi, “sen kötü biri değilsin. Ama bazen fazla… güvendesin.” — “Bu bir suç mu?” — “Hayır,” dedi. “Ama ben suç işlemeye biraz daha yakınım.” Gülümsedi. Bu gülümseme vedaydı. Eve dönerken şunu düşündüm: İlk kez, biri benimle konuşurken benim cümlelerimden yorulmuştu. Bu yeni bir şeydi. Ve canımı yakan tarafı şuydu: Haklıydı. O gece, içimdeki çatırtı susmadı. Aksine… ilk kez ritim tuttu.

SONRASI: KIRIK CAM VE SESSİZ GÜNEŞ

Zaman geçti. Ne kadar, önemsiz. Çünkü insan yalnızca acıyı kronometreyle ölçer; iyileşme ise bir sis tabakasıdır, içinde kaybolursun, kalınlığını anlayamazsın. İlişkimiz takvimlerle değil, alışkanlıkların kemiklerde çürüme süresiyle ölçüldü. Patlamadı; sönmedi. Bir sabah, ona anlatacak bir şey bulamadığımı fark ettim. İşte ilişkinin ölüm belgesi budur: Anlatı ihtiyacının kayboluşu. Paylaşılacak dünyanın yok oluşu.

Birlikte olduk. Bu, bir itiraftır, şiir değil. Aynı yastığa baş koyduk, aynı sessizliği paylaştık, aynı havanın ağırlığını içimize çektik. Zekâm bir süre işe yaradı; sonra ihanet etti. Onu güldürdüğüm oldu, beni düşünmeye zorladığı. Roller değişti, bazen değişmedi. İki yetişkin gibi davranmaya çalıştık – ki bu, insan doğasına aykırı en zor performanstır. Çocukluğumuzu bastırmak, deliliğimizi dizginlemek, korkularımızı makyajlamak…

İlişkiler hakkında öğrendiğim tek hakikat şudur: İlişki, insanın kendine anlattığı yalancı destanı paramparça eder. Erkek, hikâyesi yıkıldığında susar. Ben de sustum. Çünkü dil, yalnızca inşa eder; yıkıntılar karşısında lal kesilir.

Eskiden yalnızlığı savunurdum, gürültünün ahlakı bozduğunu söylerdim – hâlâ doğru. Ama şimdi biliyorum ki, iki insan arasındaki sessizlik, en yüksek gürültüden daha yıkıcıdır. İçi boş, beklentilerle dolu, elektrik yüklü bir sessizlik… Omurgayı eğen, soluğu kesen bir ağırlık.

Erkek olmakla ilgili kimsenin söylemediği şey: Erkeklik, güçlü durmak değil, geri çekilememektir. Ben geri çekilmeyi ustalıkla bilirdim. Analiz, mesafe, teorik çerçeveler… Bunlar benin geri çekilme siperlerimdi. Ama o bana, ilk kez, “Kal,” dediğinde – bu bir davet değil, bir emir de değildi, sadece bir fiildi – tüm iç mimarim çöktü. Çünkü kalmak, çözmekten daha zordur. Kalmak, açıklamaz, sadece maruz kalır. Dayanmak, bilmek değildir; katlanmaktır.

Bir süre kaldım. Sonra gittim. Bu bir kahramanlık değil, bir zaafın itirafıdır. Geri çekilme yeteneğim, nihayetinde, kalma cesaretimin önüne geçti.

Şimdi geriye dönüp bakıyorum da, o meşhur “netliğime” acıyarak gülüyorum. Netlik! Ne büyük bir aldatmaca. Netlik, korkunun geometrik düzene sokulmuş halidir. Karmaşayı kabul edemeyen ruhun, düzen adı altında kurduğu diktatörlük. Bunu kabul etmek beni küçültmedi; tersine, hayat boyu taşıdığım sahte büyüklükten kurtarıp, gerçek, insani ölçülerime indirdi.

Artık büyük kelimeler kullanmıyorum. “Aşk”, “özgürlük”, “bağlanmak”… Bunlar, fazla kullanılmaktan aşınmış, içi boşalmış madeni paralar gibi. Gerçek değerleri yok, sadece geçmişteki bir alışverişin hatırasını taşıyorlar.

Yalnız mıyım? Evet. Ama bu, bir savunma hattı değil artık. Bir mola. Bir soluklanma. Yalnızlığımla aramda yeni bir ilişki var: Birbirimizi aldatmıyoruz. O, benim kaçışlarımı biliyor; ben, onun sınırlarını. Bazen anlaşarak susuyoruz.

Aynaya her baktığımda şunu mırıldanıyorum: “Hayatı çözememiş olabilirsin, ama en azından onu küçümsemeyi de bıraktın.” Bu, felsefi bir zafer değil, sadece bir ateşkes. Yine de, hiç yoktan iyidir.

Hâlâ kafelerde oturabiliyorum. Hâlâ geç kalanları, yanlış cümle kuranları, kendilerini kandıranları izleyebiliyorum. Ama artık bir gözlemci değilim; bir yansımayım. Onlarda kendi kırıklarımın parçalarını görüyorum.

Ve evet, içimdeki o çatırtı devam ediyor. Ama artık onu bir arıza, bir hata olarak görmüyorum. İçinde bir şeyler çatırdıyorsa, bu yapının hâlâ ayakta olduğunun kanıtıdır. Tamamen sessizlik, ölümdür.

Son söz şu olmalı:

Yalnız yaşamak bir erdem değil, çoğu zaman bir zorunluluktur. Asıl erdem, kendinle kalabilme katlanıklığını kazanmakken, bir başkasının yanında – tüm çıplaklığın ve korkunla – durabilme ihtimalini asla tamamen reddetmemektir. İlki bir sığınak, ikincisi ise kırılgan bir cesaret ışığıdır. Ben sığınağımı terk etmeyi öğrendim. Işığa doğru yürümek ise, ömrümün kalan kısmının belki de tek anlamlı meşgalesi.

Her şey bittiğinde, geriye sadece bu kalır: Kendi karanlığına rağmen, ara sıra yine de ışığa inanabilmek. Bu inanç zafer değil, direniştir. Ve direnmek, bazen yaşamanın en sert, en gerekli biçimidir.