Alkol; Yasak Olduğu İçin mi Kötü, Kötü Olduğu İçin mi Yasak?

Alkol İslam’da Yasak Olduğu İçin mi Kötüdür Yoksa Kötü Olduğu İçin mi İslam’da Yasaklanmıştır?

Alkollü içecek tüketmediğimi söylediğimde genelde şu soruyla karşılaşıyorum. “İslam’da yasak olduğu için mi içmiyorsun yoksa sağlık vb. nedenlerden tercih mi etmiyorsun/hoşlanmıyor musun?”

Benim için geçerli cevap bu seçeneklerden yalnızca biri değil çünkü benim inandığım İslam anlayışına göre bu seçenekler birbirinden bağımsız değil.

Öncelikle anlamamız gereken bir gerçek var; Allah sırf kendisi öyle istediği için, haşa kendi egosu için ya da kullarını güzelliklerden mahrum etmek için yasaklar/kurallar koymaz. Eğer bir şey Kur’an’da yasaklanıyorsa o şey gerçekten zararlı olduğu içindir. Toplumsal barışa/huzura zarar verdiği için olabilir; sağlığa, ekonomiye, doğaya, insana, hayvana zarar verdiği için olabilir… Çünkü dinin asıl amacı toplumsal barışı, huzuru ve adaleti sağlamaktır. Bu gerçeği fark ettiğimizde ilahi anayasada (Kur’an) bildirilen kuralların/yasakların/tavsiyelerin birer “mahrumiyet” değil “gereklilik” olduğunu anlarız.

Gelelim alkollü içecek konusuna. Alkolün zararlarını liste yapacak olursak epey uzun bir liste ortaya çıkar ama temelde 3 başlık altında incelenebilir:

1. Sağlığa zarar vermesi

2. Bağımlılık yapması

3. Aklı örtmesi

→ Sağlığa Zarar Vermesi

Tıp fakültesi son sınıf öğrencisi olarak şimdiye kadar hem teorik derslerde hem de staj pratiklerimizde alkol ile ilişkili sayısız hastalık gördük. Alkol tüketenlerin sirozdan türlü çeşitli kanserlere, pankreas hastalıklarından psikiyatrik hastalıklara, beyin hasarına kadar geniş bir yelpazede hastalıklara yakalanması kaçınılmaz. Üstelik bu hastalıklar sadece bağımlı alkoliklerin başına gelmiyor. Az miktarda tüketilen alkolün dahi sitotoksik (hücre öldürücü) etkisi bilinen bir gerçek.

→ Bağımlılık Yapması

Alkol bağımlılığı dünyada en yaygın bağımlılıklar içerisinde yer alıyor. Gerek toplumda gerekse psikiyatri stajında AMATEM (Alkol ve Uyuşturucu Madde Bağımlıları Tedavi ve Araştırma Merkezi) kliniğinde gördüğüm kadarıyla bağımlıların hayatı bağımlı oldukları maddeyle tanışmadan öncesi ve sonrası diye ikiye ayrılıyor. Durum bağımlılık seviyesine geldikten sonra kişilerin tüm aile, iş, sosyal yaşantıları altüst oluyor. Ekonomik durumları yerle bir oluyor. Hayatlarının geri kalan tüm zamanını ve paralarını ya bağımlı oldukları maddeye ulaşmak ya da maddeden kurtulmaya çalışmak için harcamak zorunda kalıyorlar. Yoksunluk durumunda maddeye ulaşabilmek için ilke, ahlak, kural dinlemeden yapamayacakları illegal davranış, kötülük olmuyor.

→ Aklı Örtmesi

İnsanı insan yapan, diğer canlılardan ayıran en önemli özelliği aklını ve iradesini kullanabilmesi, doğru ile yanlışı ayırt edebilme yetisidir. İd dürtüsü dışında ego ve süperegoya sahip olmasıdır. (Bu terimlere aşina olmayanlar için id, ego ve süperego konusundaki yazım: “Freud’un Psikanalitik Kuramı ve Oruç” https://okudusunsorgula.blogspot.com/2022/04/freudun-psikanalitik-kuram-ve-oruc.html?m=1 )

Kur’anʼda alkol “hamr” kelimesiyle ifade edilir. Bundan türetilen “humur” ise örtü anlamında kullanılır. Yani hamr “aklı örten” şeydir. Allah Kur’an’da yine bize hitaben onlarca kez “Akletmez misiniz?” der. Müslüman olmanın en önemli eylemi akletmektir.

Alkol insanın akletme yetisini, onu insan yapan özelliklerini baskılar ve sarhoşluk durumunda kişiler her türlü saçmalığı, taşkınlığı yapabilmektedir. Normalde etik, ahlak, mantık, yasa veya dine -artık her neye inanıyorsa- aykırı olduğunu düşündüğü sözleri söyleyebilmekte, davranışlar sergileyebilmektedirler. Bu durumda alkol bireysel bir tercihten öte toplumsal/aile içi huzuru bozan, yanındakine zarar veren, başkalarını da rahatsız eden bir unsur haline geliyor. Başkasına zarar vermek kişisel hak ve özgürlük değil, medeniyetsizliktir. Medeni toplumlarda insanlar yanındakine karşı sorumluluk hisseder. Medeniyet sorumluluk hissetmekle başlar.

Uzun lafın kısası, alkol yasak olduğu için kötü değildir. Kötü olduğu için; sağlığı bozduğu, toplumsal barışa ve huzura, aile huzuruna, ekonomiye zarar verdiği, bağımlılık yaptığı, aklı örttüğü için Kur’an’da yasaklanmıştır.

Not: Yazının İngilizcesi bir sonraki paylaşımda mevcuttur.

Gamze ÇİFCİ

30.07.2022