De waarde van wijsheid

Gisteren heb ik het tweede deel van de nieuwste filmreeks van Dune gezien, geregisseerd door Denis Villeneuve. De boeken van Frank Herbert had ik ook al verschillende keren gelezen. Er is iets met dit verhaal. Waarom word ik er toe aangetrokken? Ik houd van de mysterieuze planeet met zijn wormen en inheemse volkeren. De technologische ontwikkeling. Het helden verhaal van Paul. De strijd. De intriges. Het is ook een verhaal over mensen en over wat hen beweegt. Deze mix klopt voor mij.

Kort gezegd, gaat het verhaal over een planeet die als enige in het universum, door de aanwezige wormen, de grondstof Spice Melange oplevert. Een verslavend goedje dat onder andere intergalactisch reizen, en voorspellende visioenen mogelijk maakt. Hij die de macht heeft over de Spice, heeft de macht over het universum. De grote huizen strijden om deze macht en bewegen in korte perioden van orde naar chaos. Frank Herbert laat zien wat er van mensen wordt als ze verleidt worden door macht. Zelfs de held en de Messias van het verhaal valt er aan ten prooi, ondanks zijn visioenen die bij deze keuze niets dan vernietiging laten zien. Menselijke waarden verdwijnen. Menselijk lijden is ondergeschikt aan het verwerven van zoveel mogelijk macht. Ondertussen is er nog een derde machtsfactor in het verhaal. De mysterieuze Bene Gesserit. Een eeuwenoude cult die streeft naar de creatie van een heuse Messias. Die de belofte brengt van bevrijding aan dit eeuwigdurende drama. Herkenbaar?

Pijn en verdriet zijn eigen aan het menselijk lot. Liefde en geluk ook. De mens probeert te ontsnappen aan zijn negatieve lot en zoekt een redder die zijn onvermijdelijke ongemak oplost.

Toen ik gisteren naar de film fietste, reed ik op met mijn buurman. Hij vertelde over al het drama in zijn leven. Alles lijkt voor hem tegelijk te komen. Een eigen thuiszittend kind en de worsteling met school, de ex van zijn lief die de zorg voor zijn kinderen niet serieus neemt, het thuiszittende kind van zijn vriendin, een gesprongen waterleiding, een geiser in zijn vakantiehuisje die een week lang heeft staan loeien, een muizenplaag, gedoe met zijn lief, gedoe met zijn baas. Ondertussen voelt hij zich als een zorgende gevangene in zijn eigen leven, die met behulp van twee trippletjes probeert te genieten van een film die gaat over het drama van het leven. Wat een ironie! Herkenbaar ook natuurlijk. Ik hoor mezelf ook regelmatig verzuchten over de fascinerende wendingen die het leven vaak neemt en de emotionele achtbaan die mijn tere zieltje te verwerken heeft.

Ik gaf hem terug dat het inderdaad erg veel is allemaal en vroeg hem in hoeverre hij nu ook voor zichzelf zorgt. Of hij misschien ook wat support nodig heeft op dit moment. Zijn antwoord was resoluut en afwijzend. Hij vond dat hij al genoeg tijd besteed had aan deze kutzooi. Zelfonderzoek had hij al veel vaker gedaan en hij zag niet direct wat hem dat zou kunnen opleveren. Wel kon ik aan hem ontfutselen dat hij zich toch afvroeg waarom dit alles nu zo op zijn pad kwam. Dit hield hem ergens wel bezig. Wat als het leven tegen je praat?

Later zagen we de film en ik zag een parallel. Ik realiseer me dat dit verhaal voor een groot deel gaat over het buiten jezelf vinden van geluk en het proberen te vermijden van pijn en ongeluk. Het geluk wordt gezocht in geld, macht of status of in een machtige Messias die alles recht komt zetten. Voor mij is het een film over het zoeken naar controle over het leven. Mijn buurman wil dit heel graag. Het leven doet zeer en hij is ontevreden met hoe het nu gaat. Verlangt naar geluk en wil het vinden in de fijne dingen van het leven. Omdat we nu eenmaal geleerd hebben dat het daar te vinden is. De maatschappij, met school als haar belangrijkste instituut, leidt ons op om te streven naar economisch welzijn en zo geluk te vinden. Verwerf waarde in welvaart en vind het geluk.

Wat is dan de waarde van wijsheid? Wat als we onze aandacht nou eens zouden verplaatsen en de oplossingen niet langer buiten onszelf zouden zoeken? Wat als geluk vooral te vinden is in een andere houding en niet in dat wat het leven ons toewerpt. Wat als we de blik echt naar binnen zouden werpen en alles wat we daar vinden onderzoeken? Wijsheid vinden in zelfkennis, integriteit en ons handelen daar op afstemmen.

Ik sprak hierover zojuist met een vriend. In een wandeling door het Noorderplantsoen onderzochten we welke positie we beiden innemen naar het leven. Als we alleen willen gaan voor het mooie en het fijne, wat doen we dan met de kutzooi? Ik probeer te zoeken naar een andere houding. Ik wil het leven leren nemen zoals het is. Mooi en moeilijk, soms pijnlijk, maar ook vervullend. Goed en slecht bestaan daar eigenlijk niet. Wat als je het leven neemt als een mogelijkheid om te leren? Wat als het leven echt tegen je praat? Wat als het leven je uitnodigt om er de dialoog mee aan te gaan en zo iets nieuws te ontdekken? Wat is moet er dan nog afgewezen worden in het leven?

Misschien kan ik hier nog wel een schepje bovenop doen. Wat als God, of hoe je het onkenbare ook maar wilt noemen, zichzelf juist wil leren kennen door het leven? Wat als wij, als mens, in die ontwikkeling aan de creatieve rand staan, wat is dan onze taak? Misschien wel om op zoek te gaan naar inzicht, zodat God zichzelf leert kennen? Zo staan wij letterlijk in dienst van God. Wat dat dan ook is. Onze taak is het dan om het nieuwe geboren te laten worden en zo Goddelijk inzicht te verwerven. Na een proces van bijna 14 miljard jaar, is het misschien wel aan het bewuste menselijke leven, verenigd in culturen, om te ontdekken en te creëren. God tot uitdrukking te brengen in onze eigen ontwikkeling. Een mooie gedachte, een prachtige mythe en een sterk pleidooi om onze houding naar het leven te veranderen van slachtoffer naar leerling. Dan….

Ben ik een leerling van het leven!

Is het leven mijn school.

En, mijn ervaringen mijn leermeester.

Ik moet denken aan mijn recente ervaringen met mijn emoties. Ze hebben me geholpen om op een andere manier naar mijn slaap te gaan kijken. Ik ben me er nu bewuster van en realiseer me dat ik er meer werk van wil maken. Er is nu een koppeling tussen mijn emotionele labiliteit en de kwaliteit van mijn slaap. Zonder de ervaring van slechte nachten, was ik daar nooit gekomen.

Wat is de waarde van wijsheid? In een houding van acceptatie en zelfkennis is alles inherent waardevol in plaats van een onfortuinlijk lot waar we het slachtoffer van zijn. Alles is welkom, zodat we kunnen werken met alles wat er is.

Wat zegt het leven vandaag tegen me?