Avrasya’nın Kalbinde Bir Milletin Doğuşu: Ruslar

Tarih boyunca devletlerin kurulma süreci çok sancılı geçmiş, nice millet kendi devletlerinin teşekkülü için uzun süre beklemiş, çetin sınavlar vermişlerdir. M.S. yaklaşık dokuz yüzyıl boyunca da Karadeniz’in kuzey kısmı göçler, istilalar, devletlerin veya hanlıkların güç siyaseti gibi birçok hareketliliğe sahne olmuştu. Bu gelişmeler gelmekte olanın habercisiydi. Daha sonradan buradaki topraklarda kurulacak devlet ilerideki 1000 yıl boyunca sınırlarını Ural Dağları’nın ardından Pasifik’e, Orta Asya bozkırlarına, Kafkasya Dağları’na kadar genişletecek ve tüm bu süre boyunca adından sıkça söz ettirecekti: Ruslar Geliyordu !

M.Ö 8-M.S 9 yüzyılları arasında Doğu Avrupa ve Kuzey Karadeniz’den müteşekkil bölgede İskitler, Kimmerler, Sarmatlar, Antlar gibi birçok kabile yaşamakta idi. Bu topraklar zaman içinde Gotlar, Hunlar, Avarlar, Hazarlar tarafından istila edildi. M.S 6-7. yüzyıl boyunca bu bölgede hakimiyet kuran iki Türk kavmi Avarlar ve Hazarlar daha sonradan Slavların bir kolu olan Doğu Slavları’nın devlet teşekkülünde önemli rol oynamışlardı. MS 9. yüzyıla kadar etkili olan göçler ve istilalar neticesinde güneyden doğan ve kuzeye doğru göç etmeye başlayan kabileler Doğu Avrupa’nın sık ormanlarına yerleşmeye başladılar. “Slav” ismi verilen bu halklar 7. yy’da üç kola ayrıldılar: Günümüzde Balkanlar’da meskün Boşnaklar, Sırplar, Hırvatlar, Karadağlılar, Bulgarlar, Slovenler ve Makedonlar Güney Slavları’nı; Lehler, Çekler ve Slovaklar Batı Slavları’nı; Beyaz Ruslar, Ukraynlar ve Ruslar ise Doğu Slavları’nı oluştururlar.

Slav kollarının dağılımı

Doğu Slavları, Volga ve Dinyester Nehri boylarında Baltık denizine uzanan havzada dağınık şekilde yaşıyorlardı. 8. yy’da Fin Körfezi’nden başlayıp biri Hazar Denizi’ne diğeri is Dnepr Nehri üzerinden (Vareg Yolu) Karadenize’e ulaşan iki ticaret yolu mevcuttu.

Zaman içerisinde İskandinavya’da yaşayan Vikingler (Normanlar) bu yolları kullanarak Doğu Slavları’nın yaşadığı bölgeleri istila etmeye ve ticarete hakim olmaya başladılar. Normanlar şehirlerde biriken ticaret mallarının muhafazası ve ticaret mallarının sevkiyatı için askeri kıtalar oluşturmaya başladılar. İşte bu askeri kıtalara yerli Slavlar tarafından “Varegler” deniyordu. Bu kıtaları komuta eden kişilere de yine Slavca “Knez” denirdi. Varegler bir süre sonra Slav halkı arasında karışmış ve “Vareg-Rus” tabiri ortaya çıkmıştır. Varegler ücretli kıtalar halinde hareket eden Normanların umumi isimleri iken “Ruslar” ise bu Vareglerden olup Slavlar arasında yerleşen, devlet kuran ve Slavlar üzerinde hakimiyet süren zümrenin adıdır.

“Varegler”

“Rus” kelimesinin menşei hakkında da Akdes Nimet Kurat’ın görüşü şu şekildedir:

Rus adının eski şekli “Rusi”dir ve bu kelime Fince’deki “Ruotsi”den gelir. Finler, Maeller Gölü (Stockholm çevresi) civarında yaşayan İsveçliler’e “Ruotsi” derlermiş ki bunun manası da “kayıkçı, kürekçi”dir. Bu suretle Fince’deki “Ruotsi” Slavca’ya ilk olarak “Rusi” sonradan “Rus” olarak geçmiş ve Slavlar İsveç’ten gelenlere umumiyetle Rus demişlerdir.

Norman zümrelerinin yerli Slav halkını hakimiyetleri altına alarak şehirler kurmalarıyla hakim sınıf derecesine yükselmeleri mümkün olmuş ve bundan dolayı “Rus” adı gittikçe siyasi bir mefhum ifade etmiştir. Hazar hükümranlığının zayıflaması ile birlikte Rus knezleri siyasi açıdan daha da güçlendiler. Kiev’de Rus knezlerinin hakimiyeti ele geçirmesi ile beraber Orta Dnepr “Rus Yurdu” adını aldı. Kuzeyden gelen Rus-Normanların adedi az olduğundan bu zümreler kısa sürede Slavlaştılar. 10. yy’da kuzeyden yeni Norman zümrelerinin gelmesi kesildi. Hristiyanlığın Kiev’de kabulü ile beraber Slav ahalisi ile Ruslar hem din hem dil bağlarıyla birbirine bağlandı ve bu iki unsur tamamıyla kaynaşmış oldu fakat “Rus” adı aynı zamanda yerli Slav ahalisini de kapsamış oluyordu.

700–850 yılları arasında Doğu Slavları’nın yerleşim bölgesi

İlk Rus devletinin nasıl teşekkül ettiği ile alakalı ise en meşhur görüş Nestor Kroniği’nde şöyle geçer:

6370 yılı (862) onlar ( Fin ve Slav uruğları kastediyor) Varegleri denizin ötesine koğdular, vergi ödemez oldular ve kendi kendilerini idareye başladılar. Fakat aralarında kanun ve nizam yoktu, soy soya karşı ayaklandı ve ihtilaf baş gösterdi, birbirleriyle mücadeleye giriştiler. (Bunun üzerine) birbirlerine dediler ki: “Üzerimizde hakimiyet sürecek ve nizam kuracak bir bey arayalım.” (Böyle konuştuktan sonra) denizi aşarak Varegler’e, Ruslar’a gittiler; çünkü bu Varegler böylece Rus tesmiye edilirlerdi, nasıl ki bazıları İsveç, diğerleri Norveç ve başkaları da Got tesmiye edilirler; böylece onlar (Varegler) da (Rus adlanırlardı). Çudler, Slovenler, Kriviçler ve Vesler Ruslar’a dediler ki: “Memleketimiz büyük ve zengindir, fakat orada nizam yoktur, geliniz, hakimiyet sürünüz ve bizi idare ediniz.” Üç birader (Slavlar ve Finler üzerinde hakimiyet kurmak için) seçildiler ve bütün Rusları alarak geldiler. En büyüğü olan Rurik, Novgorod’a yerleşti; ikinci birader Sineus, Beloozero’da, üçüncü kardeş Truvor da İzborsk’a gitti. İşte bu Vareglere nisbetle Rus yurdu Novgorod adını aldı, Novgorodlular Vareg soyundandırlar. Halbuki onlar önceleri Sloven idiler. İki yıl sonra Sineus ve biraderi Truvor öldüler. Rurik de hakimiyeti ele aldı ve şehirleri kendi adamları arasında böldü; birine Polotsk, öbürüne Rostov, üçüncü birine de Beloozero’yu verdi.

İlk Rus devletinin kurucusu “Rurik”

Gördüğümüz gibi Slavlar kendilerine liderlik edecek birilerini bulmak için Vareglere gittiler ve beraberlerinde Rurik dahil bazı beyler ile geri döndüler. Bir müddet sonra ise beylerin en kudretlisi Rurik bütün Fin ve Slav uruğları üzerinde hakimiyet kurdu ve ilk Rus devletini kurdu.

862 senesi Rus devletinin kuruluş yılı olarak kabul edilmiştir. Rurik’in miras bıraktığı bu devlet yüzyıllar içinde en geniş sınırlarına ulaşacak, kendine has kimliği, kültürü, devrimleri ve savaşlarıyla tarih sahnesinde yerini alacaktı.