Yapay Zekâ Sorularımıza Cevap Verdikçe Dünya Susuz mu Kalıyor?

Bulutta saklanan veriler, büyük dil modellerinden saniyeler içinde gelen cevaplar, görünmeyen algoritmalar nedeniyle dijital dünya soyut bir alan olarak düşünülüyor.

Oysa bu görünmez dünyanın oldukça somut bir bedeli var: su tüketimi.

Son dönemde yapay zekânın su tüketimine ilişkin tartışmaların artması tesadüf değil; çünkü artık mesele sadece teknoloji değil, bu teknolojinin doğayla kurduğu ilişkinin de sorgulanmasıdır.

Yapay Zekâ Sorularımıza Cevap Verdikçe Dünya Susuz mu Kalıyor?

Görünmeyen Tüketim

Yapay zekâ sistemleri doğrudan su tüketmez; ama onları çalıştıran veri merkezleri, yüksek performanslı işlemciler nedeniyle yoğun ısı üretir.

Bu ısıyı kontrol edebilmek ve devreleri soğutabilmek için kullanılan sistemler ise çoğu zaman suya dayanır. Su buharlaşır ve sistemden çıkar; yani geri kazanılamaz ve tüketilir.

Ancak mesele yalnızca buharlaşan suyla sınırlı değil. Yapay zekâ sistemlerinin ihtiyaç duyduğu elektriğin üretimi de ciddi bir su tüketimine yol açıyor.

Bu konuda literatür oldukça net: yapay zekânın su tüketimi soğutmaya dayalı olarak doğrudan ve enerji üretimine dayalı olarak dolaylı olarak ikiye ayrılıyor.

Li ve arkadaşlarının 2023 tarihli çalışması ise, ChatGPT benzeri sistemlerle yapılan 20–50 soruluk bir etkileşimin yaklaşık 500 mililitre suya karşılık gelebileceğini ortaya koyarak tartışmayı görünür hale getirdi.

Sorun Sadece Yapay Zekâ mı?

Ancak bu tartışmayı sadece yapay zekâya indirgemek eksik olur; çünkü aslında tüm dijital teknolojiler su tüketiyor.

Bir e-posta göndermek, bir video izlemek ya da bir arama motoru kullanmak da aynı veri merkezlerinde gerçekleşiyor.

Bu nedenle sorun sadece yapay zekâya özgü değil, dijital altyapının doğasına içkindir.

Bu yüzden yapılan çalışmalar, toplam su tüketiminin büyük ölçüde elektrik üretim süreçlerinden kaynaklandığını ortaya koyuyor.

Bu durum, dijitalleşmenin görünmeyen ama yaygın bir çevresel maliyet yarattığını açıkça gösteriyor.

Yazının devamı için tıklayınız.

Bu yazı ilk olarak Doğayı Dinle platformunda yayımlanmıştır.

Doç. Dr. Bahar Kayıhan / bahar.kayihan@hbv.edu.tr