Het vrije internet is dood, maar nu écht

Terwijl mijn social media-tijdlijn vol staat met verwensingen aan het adres van Forum voor Democratie — “fascisten zijn het!” — toont het Europees Parlement zich vandaag als totalitaire staat: het vrije internet krijgt de doodsteek. Enkel grote bedrijven en de overheid worden beter van de wijzigingen in de Europese auteurswet.

ripinternet, schrijft Mick Hummel op twitter. David Oldenburger neemt er uitgebreider afscheid van het internet dat ooit was: hij zal er ooit zijn kleinkinderen over vertellen. Leonie Jonk houdt het kort: “FUCK”. Anderen reageren verheugd en zien het aannemen van het nieuwe Europese auteursrecht als een zegen voor artiesten, journalisten en fotografen. Filosoof, schrijver en muzikant Bram Ieven is optimistisch:

Wat artikel 13 betreft: in een politiek schaakspel moet je altijd (minstens) drie zetten vooruit denken. Artikel 13 is één zet, die verre van perfect lijkt (en is) en je misschien je toren kost … maar die je drie zetten later de overwinning bezorgt.

De werkelijkheid is geen machine, betoogt filosoof Ad Verbrugge, in navolging van Martin Heidegger, regelmatig. Het denken in rationele en objectieve structuren om de nabije toekomst te plannen heeft zich de afgelopen eeuw en begin deze eeuw nogal onbetrouwbaar getoond. Het idee dat een nieuwe wetgeving die contentproductie op het wereldwijde web drastisch beperkt via drie zetten leidt tot een verbetering van de huidige situatie is, met alle respect voor Ievens gedachte, hopeloos naïef.

Het vraagstuk lijkt een wig te drijven tussen artiesten en publicisten aan de ene én digitale mediamakers en mediatheoretici aan de andere kant.

De aanleiding voor het wijzigen van de copyright-wetgeving lijkt goedbedoeld. De macht van social media-platforms als Google en Facebook is groot. Zij zijn zich steeds meer gaan gedragen als uitgevers, maar nemen niet de verantwoordelijk voor de content die hun gebruikers posten. De amusementsindustrie (muziek, film, boeken, etc) klaagt al jaren steen en been en heeft lobbyisten die in Brussel kind aan huis zijn. Met succes. De Europese Commissie (die de wet heeft opgesteld) wil de handhaving van copyright bij de platforms leggen. Artikel 13 van de copyright-wet verplicht ze daartoe. Alle content die door gebruikers of leden wordt geüpload wordt dan eerst gecontroleerd op onrechtmatig en ongeoorloofd gebruik van content van anderen.

Artikel 13 is verbonden aan artikel 11, dat het mogelijk maakt om links te verwijderen die een of meer onderdelen van een origineel bevatten. Dat klinkt vaag en dat is het ook. De implementatie en handhaving van de wet laat de Europese Commissie over aan de lidstaten. Door de vage formulering kan die alle kanten op gaan: het citeren van één enkel woord uit een origineel artikel kan in principe al als illegaal worden aangemerkt.

Dat is een slechte zaak. Allereerst is het handhaven van de wet lastig. Het bouwen van een filter is duur en kan per lidstaat verschillen. Zo kan een lidstaat besluiten om al dan niet onderscheid te maken tussen commercieel en particulier gebruik van content. Op het world wide web lopen die twee door elkaar en is er geen duidelijke scheidslijn. Dan is er nog het onderscheid tussen geoorloofd (legaal) en ongeoorloofd (illegaal) gebruik. Grootste struikelblok is de remix (waaronder onder andere memes vallen): wanneer wordt bestaande content, door de bewerking, nieuwe content? Het antwoord is niet te vatten in regels, want elk geval is uniek. Probeer daar maar eens een algoritme voor te bedenken.

Bezwaarlijker is het verantwoordelijk maken van platforms voor de uitingen van hun gebruikers. Platforms zijn geen uitgevers. De enige die verantwoordelijkheid draagt voor het online zetten van content ben jij zelf. Sinds het ontstaan van het world wide web hebben overheden en publieke organisaties pogingen ondernomen om het weerbarstige en open medium te beheersen. Dat is tot nu toe slechts ten dele gelukt. Platforms bezwijken steeds vaker onder de druk en verwijderen content van gebruikers. Zo verwijderde Youtube (onderdeel van Google) een aantal video’s van InfoWars omdat de content controversieel zou zijn. De grens tussen het checken op illegale content én op onwelkome meningen is niet zo hard als het lijkt. De essentie van het world wide web is de netwerkstructuur waarin alles naast elkaar kan en mag bestaan, zonder censuur en met het recht op vrijheid van meningsuiting als nullijn. Problemen worden er opgelost door de dialoog aan het gaan. Een uploadfilter staat haaks op die essentie.

Platforms hebben de mogelijkheid om met de organisaties van rechthebbenden afspraken te maken over prijzige licenties. In dat geval is een uploadfilter niet nodig. Dat brengt echter wel andere problemen met zich mee: afspraken vinden plaats tussen grote organisaties en bedrijven. Als artiest, journalist, fotograaf en contentmaker dien je je dus aan te sluiten bij zo’n organisatie. Voor kleine(re) contentplatforms en -distributeurs zijn de kosten van een licentie of het optuigen van een filter te duur. Terwijl de platforms en grote media-organisaties met elkaar afspraken maken die zorgen voor een sterkere positie aan beide kanten, delven de kleine en middelgrote bedrijven het onderspit. Kortom: de nieuwe auteurswet maakt de grote platforms en grote mediacoöperaties nog machtiger dan ze al zijn.

Neem een muziekplatform als Bandcamp: decentraal, bottom up en zeer belangrijk voor de distributie van onafhankelijke muziek. Waarom zou dit platform, dat een perfect voorbeeld is van het vrije internet en de mogelijkheden van decentrale netwerken, haar leden moeten controleren?

Dat is in strijd met alles waar het vrije en open internet voor staat. Ruim zes miljoen mensen tekenden de petitie tegen de wetswijziging. Een record. Het mocht niet baten. Met 348 tegen 274 stemmen is de aanpassing van het auteursrecht aan het digitale tijdperk vandaag aangenomen.

Europarlementariërs van PvdA, VVD, PVV, GroenLinks, D66 en Partij voor de Dieren stemden tegen. Het CDA stemde voor. De SP onthield zich van stemming.

Het is nu aan Nederland om zelf invulling te geven aan de wet. Dat biedt hoop, maar ook weet niet. Het raamwerk is er immers al. Een raamwerk dat duidelijk opteert voor een gesloten, commercieel internet waar grote bedrijven en overheid de regels bepalen en handhaven. Een raamwerk dat uiteindelijk alleen voordelig is voor precies die partijen: grote bedrijven en overheid, en waar individuen — of het nu artiesten, contentmakers of mediaconsumenten zijn — geen directe macht hebben.

Het tweet van Mick Hummel vat dat perfect samen: #ripinternet.

NOTEN

(1) Bit of Freedom zet de consequenties van de aangenomen wetswijziging op een rij: https://www.bitsoffreedom.nl/2019/03/26/europees-parlement-stemt-voor-artikel13-en-nu/

(2) Bij EFF (electronic Frontier Fondation) zet internet-native Cory Doctorow op een rij waarom het wetsvoorstel zo’n slecht idee is: https://www.eff.org/deeplinks/2019/03/european-copyright-directive-what-it-and-why-has-it-drawn-more-controversy-any