Neden Aklımıza İlk Gelen Ressam Vincent Van Gogh?

Çoğumuza “En sevdiğin ressam kim?” diye sorulduğunda, aklımıza ilk gelen isim çoğu zaman Vincent Van Gogh olur. Peki, yaşadığı dönemde neredeyse hiç rağbet görmemiş bir ressamın bugün neden bu kadar güçlü bir şekilde hafızalarda yer ettiğini hiç düşündünüz mü? Günümüzde popüler kültürün bir tüketim nesnesi hâline gelen Vincent Van Gogh, yaşarken yalnızca bir tablosunu satabilmiştir. Bu tablo, Arles’te Kırmızı Bağ adlı eseridir. Bugün milyonlarca insanın hayranlıkla baktığı resimlerin ardında, kendi zamanında görülmeyen, anlaşılmayan bir sanatçı vardır. Hayatının büyük bölümünü şiddetli ruhsal sarsıntılarla geçiren Van Gogh, kardeşi Theo ile yaptığı mektuplaşmalarda psikolojik olarak ne kadar zor dönemlerden geçtiğini açıkça dile getirir. Ancak bu mektuplarda yalnızca acı değil; umut da vardır. Güzel günlere, çizeceği resimlere ve üretmeye duyduğu heyecanı sık sık vurgular. Bir mektubunda Theo’ya şöyle seslenir: “Çoğu kişinin gözünde neyim, kimim ben — bir hiç ya da aksi suratlı, yadırgatıcı bir adam — toplumda doğru dürüst bir yeri olmayan, hiçbir zaman da bir yer bulamayacak; kısacası, alçağın biri. Pekâlâ, diyelim ki bunlar doğru; gene de yapıtlarımla, böylesi yadırgatıcı bir adamın, böylesi bir hiç yüreğinde neler olduğunu dünyaya göstermek istiyorum.”

Van Gogh’un sanatı, gerçeği olduğu gibi yansıtma çabasından beslenir. Kariyerine bir köy ressamı olarak başlar; hatta dönemine göre maddi imkânları görece iyi olmasına rağmen çiftçi olmayı ister. Kardeşine yazdığı bir mektupta köylü yaşamına duyduğu hayranlığı şu sözlerle ifade eder: “Bir köylü, dimi pantolonu ve gömleğiyle tarlasında güzeldir; pazar günü efendi gibi giyinip kiliseye gittiği zamankinden bile güzel.” Onun için köylü resimlerine yapmacık bir estetik kazandırmak yersizdir. “Bir köylü tablosu hiçbir zaman güzel kokular sürmüş gibi olmamalıdır,” der. Köylü yaşamını sade ve derin bir biçimde yansıttığını düşündüğüm Patates Yiyenler tablosu da bu anlayışın güçlü bir örneğidir. Alın teriyle kazanılmış bir öğünü paylaşan insanların yüzlerindeki yorgunluk; işçiliği ve köylü hayatını, ışığın ve rengin güzelliğiyle örtmeden, olduğu gibi anlatır.Sanat yolculuğu boyunca tanıştığı ressamlar ve yaşadığı ruhsal rahatsızlıklar, Van Gogh’un üslubunda belirgin değişimlere yol açar. Bugün onu post-empresyonist olarak anmamız da bu dönüşümlerin bir sonucudur. Gelelim yazının başındaki soruya: Neden ilk akla gelen ressam Van Gogh’tur? Elbette bu sorunun herkes için farklı bir cevabı vardır. Işık ve renk kullanımı, fırça darbeleri, yaratıcı dünyası… Benim cevabım ise biraz daha duygusal. Van Gogh’u bu kadar özel kılan şeyin, onun duygusal dünyası ve hassas kalbi olduğunu düşünüyorum. Kendi dünyasında kötülüğe ve karanlığa yer vermemesi, sanat tarihindeki yerini benim için ayrıcalıklı kılıyor. Zor zamanlarda bile umudunu yitirmemeye çalışan bu “deli dahi” ressamın dediği gibi: “Karanlıktan varılır aydınlığa.” İyi ki geçtin bu dünyadan, Vincent Van Gogh.