KATATER

KATATER

Etimolojik kökenine bakarak daha iyi anlamlandırabileceğimiz katater, İngilizce kullanımı ile catheter ‘’ şırınga’’ anlamına gelirken Eski Yunanca’da kathētēr yazımıyla ‘’daldırılan şey ‘’ anlamlarına gelmektedir. İşte bu kökenlerden türeyerek bugün kullanımına en çok tıp alanında rastladığımız katater; bir vücut boşluğuna, damarına veya kanalına sokulabilen bir tüp anlamına gelmektedir. Kullanım amacı ise cerrahi aletlerle beraber drenaja, sıvıların dışarı çıkarılmasına yardımcı olmaktır.

KATATER TASARIMI VE ÇEŞİTLERİ

Genellikle esnek ve dar yapıdadırlar. Değişik çeşitleri de bulunmaktadır ve bunlar; doz sıklığı, yaş ve yaşam şekli, korku durumu, damar durumu ve hasta tercihi gibi durumlara göre şekil almaktadır.

Kataterlerin tasarımında ise en önemli etken her zaman akış hızıdır. Ayrıca kataterlerin yerleştirildiği lokasyonlar da kataterlerin tasarımına etki etmektedir. Örneğin kasık bölgesinden takılacak bir kataterin en az 19 cm uzunlukta olması gerekir.

Birçok başlık altında farklı tasarımları bulunan kataterleri incelediğimizde gerek süresi, gerek kullanım yeri gerek kataterin lokasyonu kataterlerin farklı adlandırılmasında rol oynamaktadır. İşte bu başlıklardan birkaçını öğrenmeye ne dersiniz?

TÜNELSİZ KATATERLER

Kısa ya da orta dönemde (1 hafta–2 ay) santral venöz(ana toplardamar) yol gereksiniminde kullanılan kateterlerdir. Eğer doz sıklığı fazlaysa kataterin güvenirliğinin yüksek olması gerektiği için böyle durumlarda tünelsiz kataterler tercih edilmez.

SANTRAL VENÖZ KATATER

Santral Venöz Katater

Kısa süreli kullanımları nedeniyle tünelsiz katater başlığında da inceleyebileceğimiz bu kataterler, yaşamsal fonksiyonları takip etmemizi sağlayan, kan örneği almayı, ilaç ve serum verme uygulamalarına olanak sağlarlar. Adlandırılması ana toplardamar içerisine yerleştirilmesinden gelir.

PERİFERİK VENÖZ KATATER

Periferik Venöz Katater

En sık kullanılan katater çeşididir. El üzeri ve koldaki damarlara yerleştirilirler. Bu kataterlerin görevi ise kısa süreli damar içi ilaç tedavisine olanak sağlamaktır.

TÜNELLİ (KALICI) SANTRAL KATATERLER

Tünelli kateterlerin diğer kateterlerden farkı venöz giriş düzeyinden sonra kateterin bir kısmının subkütan(deri altı) doku içerisinde kalmasıdır. Bu tünel teorik olarak stabiliteyi (Tıp terminolojisinde değişmezliğe karşı gösterilen direnç anlamına gelir.) sağlar ve cilt kaynaklı enfeksiyona karşı bir bariyer vazifesi görür.

Eğer hastanın yüksek akımlı bir venöz yola ihtiyacı varsa bu duruma en kolay şekilde diyaliz örneğini verebilriz, ya da en genel tanımıyla 3 haftadan daha fazla zamanda kataterin hasta vücudunda kalması gerekiyorsa tünelli kateterler seçilebilir.

PORT KATATER

Port Katater

Genellikle kemoterapi alan kanser hastalarında kullanılan port katater suni bir damardır. Bir ucu göğüs üstü cilt altına diğer ucu ana toplar damarına yerleştirilen alet buradan ilaç uygulamalarına olanak tanır.

ÜRİNER KATATER

Üriner Katater

Genel olarak mesaneye yerleştirilen katater olarak tanımlayabileceğimiz bu kataterlerin kendi içinde birçok çeşiti vardır. Adını en çok duyduğumuz çeşitlerden biri de Folley kataterlerdir. Folley kataterler, idrarını yapmakta zorlanan hastalara idrarı boşaltmak amacıyla takılır.

EPİDURAL KATATER

Epidural Katater

Epidural katater ismini uygulandığı bölgeden alır. Bu bölgeyi tanımlamak gerekirse epidural kısım kafa tabanından başlar, kuyruk sokumuna kadar uzanır. Omurilik kanalı içerisinde, epidural bölgeye uygulanan katater yardımıyla ilaç uygulanarak hastanın ağrı kontrolü sağlanır. Kanser hastalarında sıklıkla kullanılır. Diğer bir kullanım amacı ise ağrının kaynağını tespit etmektir.

Vücuda dışarıdan yerleştirilen kataterlerin işlem sırasındaki ortamı ve işlemi yapan kişinin deneyimi de hastanın sağlığı ve güvenliği açısından oldukça önemlidir. Aseptik bir ortamda, ultroson eşliğnde fluroskopi kullanılarak tercihen cerrah, nefrolog, radyolog ve anestezist tarafından takılmalıdır.

AYŞENUR KABACA

YAZI KAYNAKÇA

• O’Grady MP Alexander M, Dellinger EP, et al. Guidelines for the prevention of intravascular catheter-related infection. Infect Control Hosp Epidemiol 2002;23:759–769. 2. Cardella JF, Cardella K, Bacci N, et al. Cumulative experience with 1,273 peripherally inserted central catheters at a single institution. JVIR 1996;7:5–13
• Getrajdman GI, Brown KT, Brody LA, Susman J. Simple central venous catheter placement in patients with occluded central veins. J Vasc Interv Radiol 2000;11:1043–1046
• Utkan, G https://www.gungorutkan.com/port-kateter-nedir_
• https://www.etimolojiturkce.com/kelime/kateter
• Türk Hematoloji Derneği — Hematoloji Pratiğinde Uygulamalı Kateterizasyon Kursu https://www.thd.org.tr/thdData/userfiles/file/KATATER__KURS_06.pdf

https://www.thd.org.tr/thdData/userfiles/file/KATATER__KURS_05.pdf

• Seyahi, N (2011) https://www.nefroloji.org.tr/pdf/izniolanlar/2011-04- 01/13.30/nurhan_seyahi/nurhan_seyahi.pdf

FOTOĞRAF KAYNAKÇA

• http://www.mustafasacar.com/port-kateter/
• https://www.acilcalisanlari.com/santral-venoz-kateterizasyon.html
• http://www.eminenurtozan.com.tr/epidural-kateter-ve-epidural-port-nedir-2/