Kapuçin Maymununu Bozan Dünya Sana Neler Yapmaz…

Bilim insanları maymunlara para kavramını öğretti ve çok geçmeden ilk fahişe maymun türedi!!!

Created with Nightcafe AI by Dr. Cüneyt Yardımcı

Ücretli bir Medium planı üyeliği olmayanlar makalenin tamamına **buradan **erişebilir…

Bu yazıda küçük bir kelime köken yolculuğu ile Katolik bir cemaat olan Kapuçinler ‘in isim babalığı yaptığı “kapuçino kahve” ile “kapuçin maymunlarının” ilginç hikayesinden bahsedeceğim.

Ancak asıl konu ise Yale Üniversitesi tarafından yapılan çok çarpıcı bir sosyal deney:

Öyle ki bilimsel çalışmalarda para kavramı öğretilen Kapuçin maymunları davranış bozuklukları göstermeye başlıyor; hatta bir kısmı fahişe, bazıları ise kumarbaz oluyor…

Kapuçin Maymunları ve Şaşırtıcı Deney Sonuçları

Bilim insanları kapuçin maymunu topluluğu üzerinde yaptıkları bir sosyal deneyde onlara para kavramını öğretti ve ardından da ilk fahişe maymun ortaya çıktı desem, neticede muhtemelen abarttığımı düşünürsünüz.

Ancak yukarıdaki metni doğru okudunuz; Kapuçin maymunları ile yapılan bir sosyal deney açıkça bunu işaret ediyor.

Yale Üniversitesinden bir grubun bilimsel çalışmasının sonuçları aynen bu şekilde raporlanmış…

Esas olarak para veya bilimum maddi değeri olan şeylerin yalnızca insan tarafından bilinen kavramlar olduğunu; bu nedenle de insanları hayvanlardan ayıran belli başlı özelliklerden bir tanesinin de bu konu olduğunu düşünüyor olabilirsiniz.

Açıkçası, Yale Üniversitesi çalışmasını okuyana kadar, ben de aynen bu şekilde olması gerekeceğini tahmin ederdim.

Created with Nightcafe AI by Dr. Cüneyt Yardımcı

Bazı hayvan türlerinde, topraklarına hâkim olma güdüsü ve cesurca yaşam alanını sahiplenme duygusu baskın olabiliyor.

Ancak…

Ticaret ve benzeri alışveriş türleri nihayetinde homosapiens dışında başka hiçbir canlı türünde görülmemiştir, daha doğrusu görülmemişti!!!

Tabu deviren, herkesi şaşkınlığa sevk eden bilimsel sonuçlar ise yukarıda bahsettiğim gibi Yale Üniversitesinden geldi.

Psikolog ve iktisatçılardan oluşan bir grup araştırmacı, yedi kapuçin maymununa parayı nasıl kullanacaklarını öğretmeyi başarmışlar…

How Basic are Behavioral Biases? Evidence from Capuchin Monkey Trading Behavior

Kapuçin Cemaatinden Kapuçino Kahve ve Maymuna Uzanan İsim Babalığı

Sütlü kahve denince akla ilk gelen içeceklerden biri olan “kapuçino”, ismini bir İtalyan Katolik cemaati olan “Kapuçinler” ’e ya da orijinal Latince adıyla “***Ordo Fratrum Minorum Capuccinorum”***’a borçludur.

Sanırım bizim dilimize “Kapuçinler Tarikatı” gibi çevirebiliriz.

Kapuçinler, Matteo de Bascio tarafından 1528 yılında Katolik Kilisesi’ne bağlı bir kol olarak kurulmuş.

Created with Nightcafe AI by Dr. Cüneyt Yardımcı

Kapuçin keşişlerinin giydiği kukuletalı cübbelerin rengi ile sütle yumuşatılan kapuçino kahvenin renkleri birbirine benzediği için bu içeceğe İtalyanca “cappuccino (kapuçino)” adı verilmiştir.

Kelime kök olarak ise “cappa”, yani “külah, kukuleta” kelimesinden türemiş.

Kapuçin maymunları da isimlerini işte bu ünlü keşişlere borçludurlar, yani maymunların rengi ile kapuçinler tarafından giyilen cübbelerinin rengini birbirine çok benzeten kaşifler bu hayvanlara da “kapuçin” adını vermişlerdir.

Kapuçin Maymunları ile Yapılan Çalışma

Araştırmacılar kapuçin maymunlarının küçük bir beyni olduklarını ve bu türün de diğer akrabaları gibi büyük ölçüde yemek ve seks odaklı yaşadıklarını bildiriyorlar.

Hatta kapuçin maymunlarını “doymak bilmeyen aç bir mide” olarak tanımlamışlar.

Created with Nightcafe AI by Dr. Cüneyt Yardımcı

Araştırmacılarla yapılan röportajda yer alan bir ifade ise oldukça ilginç:

Onları bütün gün marşmelov ile besleyebilirsiniz.

Ardından kusarlar ve daha fazlası için geri gelirler…

Aslında araştırmacıların ana amaçlarından biri maymunlara üzüm, elma ve jöle almayı öğrettikten sonra, bu bencilce arzularını nasıl yönettiklerini gözlemlemek…

Ekonomist olan araştırmacılar kapuçin maymunlarının davranışları motive eden faktörleri incelerken,

Psikolog ise davranışın bizzat kendisini yakından analiz ederek, bir takım anlamlı kalıplar çıkarmaya çalışmış.

Kapuçin maymunları başlangıçta bütçelerini çok iyi yönetmişler.

Sistem basitçe ver bir avuç üzümü, götür elmayı; elma karşılığında ise al bir miktar jöleyi şeklinde işlerken…

Created with Nightcafe AI by Dr. Cüneyt Yardımcı

Kapuçin Maymunları Serbest Piyasa Koşullarını Öğreniyor

Araştırmacılar bir süre sonra piyasa kurallarını değiştirerek, maymunların daha az üzüm ve daha fazla jöle alıp alamayacağını görmek için jölenin takas fiyatını indirmiş.

Ardından, tıpkı şu anki ekonomi yasalarının insanlara dikte ettiği gibi hayvanlara kumar oynamayı öğretmişler…

Created with Nightcafe AI by Dr. Cüneyt Yardımcı

Sonuç itibariyle…

Maymun dahi olsalar, tıpkı bir kumarbazın yapacağı gibi, rasyonellikten uzak ve mantıksız kararlar almaya ve hile hurdaya başlamışlar!!!

Çalışmanın baş araştırıcısı, kapuçin maymunları tarafından sergilenen davranış kalıplarının “Onları istatistiksel olarak çoğu hisse senedi piyasası yatırımcısından ayırt edilemez hale getirdiğini” söylüyor.

Hile Hurda Tanımlamasının Kökeni

Hurda sözcüğü Farsçadaki “hurde” sözünden dilimize geçmiş; esas anlamı “yenilip içildikten sonra geride kalan döküntüler, fazlalıklar” demektir.

Buradan sebeple “kırık dökük eşyalar” anlamını almıştır.

“Hırdavat” sözcüğü ise “hurde” ’nin çoğuludur.

Fakat bizim “hile hurda” deyimimizdeki “hurda” ‘nın bu “hurda” ile hiç alakası yok aslında…

Arapça’da “hile, aldatma” anlamındaki “hud’a” kelimesi “hile” ‘ye yanaşarak bir nevi ikileme kurmuştur.

Aslı “hile hud’a” iken, zamanla halk ağzında “hile hurda” ya dönüşmüştür.

Created with Nightcafe AI by Dr. Cüneyt Yardımcı

Bu esnada araştırmacılar, yaşanan kaos anında, maymunlardan bir tanesinin para karşılığında seks yaptığını tespit etmiş!!!

Daha da ilginç yanı…

Eylem bittikten sonra, parayı alan maymunun onu hemen üzüm almak için kullanıyor olması!!!

Kapuçin Maymunları Yapınca Şaşırıyoruz Ama…

Bu sonuçlar biraz tanıdık geliyor mu???

Kanıt düzeyi yüksek olmasa da bu sınırlı çalışma çıktıları bize, ilkelinden en gelişmişine kadar tüm canlıların sadece arzu, istek ve ihtiras peşinde koşarak yaşadıkları bir hayatta ahlak ve etik kuralların zafiyete uğrayabileceğini gösteriyor…

Buradan hareketle ister ormanda yaşayan kapuçin maymunu, isterse metropolde yaşayan bir beyaz yakalı olsun hırs ve arzularına kapılan, sadece onların peşinde koşan ve insanın kadim donanım- yazılım ayarlarından uzaklaşan her canlı etik ve ahlaki değerlerinden taviz verebileceğine üzülerek şahitlik ediyoruz!!!!

Referans:

How Basic are Behavioral Biases? Evidence from Capuchin Monkey Trading Behavior

Sosyal Psikoloji başlığı altındaki diğer yazılarım da ilginizi çekebilir:

[embed]Diderot ’un Kırmızı Sabahlığı ve Tüketim Çılgınlığı İlk olarak Diderot ’un kırmızı bir sabahlık satın alması ile başlayan ve domino etkisi ile birbirini tetikleyen tüketim…mediumturkiye.com

[embed]Minik Serçe Masalından Çıkarımlar Her üstüne sıçanı düşmanın, seni boktan kurtaran herkesi ise dostun sanma…mediumturkiye.com

[embed]Zeytin Ağacına Bu Düşmanlığınız Neden? Kadim bir canlı olarak kabul edilen zeytin ağacı kökünden sökülüp atılıyorsa bu tarihe hıyanet, ekonomiye ihanettirmediumturkiye.com

[embed]Cesaret, Nazi Baskısının Karşısında Bile Tek Başına Durabilmektir Cesaretli olmak korkusuzluk değil, bilakis korku duygusunun varlığında harekete geçebilme kararlılığıdır…mediumturkiye.com

[embed]Zulüm Alışkanlık Yapar… mediumturkiye.com

[embed]Geçmişte Hiç Sevmediğiniz Bir Kişiyi Özleyeceğiniz Aklınıza Gelir Miydi? Benim gelmezdi açıkçası; ancak “olmaz olmaz” dememeliymiş insan…mediumturkiye.com

[embed]Hiçbir Şey Olduğu Gibi Kalmaz Bu da geçer Ya Hu…mediumturkiye.com

[embed]Lao Tzu ve Han’ın Hikayesi Hayat bir dizi doğal ve kuralsız değişimler bütünüdür. Onlara direnmeyin. Bu sadece üzüntüye neden olur…mediumturkiye.com