We moeten het hebben over: Plagiaat, Artikel 13 en versterking

Zaterdagmiddag knutselde ik met mijn broertje een kleine videofuck in elkaar van Jamai bij RTL Late Night. Hij ging, voor Twitter begrippen, een beetje viraal. Leuk. Totdat twee dagen later een andere versie met exact dezelfde strekking op Dumpert verscheen. Idee gejat. Tering. Ik was zoutig, vereerd en in de war te gelijk. ‘Waarom zou je iets zo slecht jatten?’ dacht ik. Tot ik besefte dat ik eigenlijk hetzelfde had gedaan. Of was het anders?

Rippen en posten Het is zaterdagmiddag. Struinend door de digitale beeldtuin van YouTube laat ik me verleiden door op het filmpje over Famke Louise die aankondigt een relatie met Ronnie Flex te hebben te klikken. Ineens zit ik aan tafel bij Twan. Ik verlies na een tiental seconden de aandacht en verplaats me naar de comments die vaak met tijdcodes je op de makkelijkste manier door de highlights van de video loodsen. “Jamai is keihard aan het trippen!! 😂 5:33”

Daar leek het inderdaad op. Een goede tien seconden is Jamai zijn aandacht kwijt en staart naar wat ik denk het bakje kaasstengels is. “GOUD!” dacht ik en ripte het gifje om er een leuke tweet van te maken. Ik poste de tweet en wilde direct credits innen bij mijn broertje Dirk, die met zijn eveneens fucked up mind kritisch meekijkt. “Dit moet je editten ouwe, met zo’n zoom erbij en dan een flashback!”

Snel het fragment van Idols van YouTube trekken en gaan. 20 minuten later stuurde ik het filmpje ter check naar Dirk. Hij vond ‘m sterk. Weer twee minuten later stond het filmpje online en even daarna leek een constante notificatie-stroom niet te stoppen.

Houd de contentdief! 50 retweets en een paar honderd likes verder (ja dat hou je bij, die shit is verslavend man) zie ik later die middag dat Jamai een eigen versie heeft gepost. Zelfde zoom. Muziekje eronder. Ik hoor mezelf nog denken: “Flauw, maar ik snap het, Idols is voor hem waarschijnlijk een redelijk oude koe in een nog oudere sloot.” Toch voelde het wel een beetje alsof je idee gejat is.

Anderhalve dag later wordt ik ineens getagged in een Facebook-post van Dumpert. “Wuuuuuut” zegt oud-collega Frank Maters. Ik zie beelden van het fragment en dacht: “haha lekker, hij staat op Dumpert” maar als ik het filmpje bekijk zie ik dat het een ripoff is van de video die ik zelf maakte. Precies hetzelfde idee alleen net even wat andere beelden van Idols gebruikt.

“Waarom? Waarom precies hetzelfde? Maak dan een andere referentie. Je kan hier zoveel mee?” Zoutig en verward vroeg ik mezelf af of ik nou vereerd moest zijn of boos. Want iemand anders gaat met jouw idee aan de haal. Sterker nog, niet eens idee, eigenlijk gewoon de hele video. Een beetje alsof Steven Spielberg hoort dat Saving Private Rianne een oscar wint. Niet dat deze moviemaker amateur zich met Steven wil vergelijken, maar een groter contrast kon ik niet bedenken.

Parodie vs. plagiaat Het zette me aan het denken. Want waar ik gepikeerd was dat iemand míjn video jat en daarmee aan de haal gaat voelt onrechtvaardig. Totdat ik me bedacht dat ik ook als een gek gifjes loop te rippen van content waar mensen hard aan werken. In feite ben ik ook een ordinaire contentdief. Toch voelde het anders: ik geef een draai aan bestaande content en maak daar een nieuw verhaal mee. Ik kon weinig nieuwe creatieve draai aan het gejatte Dumpert-filmpje vinden.

Het is een grijs gebied. Wanneer is iets parodie en wanneer is het plagiaat? Dat is precies hetgeen Artikel 13 over het hoofd ziet.

Artikel 13? Ja, de nieuwe, strengere copyright-regels die het Europees Parlement wil invoeren. Kort gezegd willen ze platform verantwoordlijk maken voor de inhoud die geplaatst wordt. Dat wil zeggen dat Facebook, YouTube en Google verantwoordelijk zijn voor álles dat geplaatst wordt. En daar hebben ze, snap je zelf ook wel geen zin in.

Willen we dus niet Artikel 13, want dat gaat betekenen dat er kneiter heftige uploadfilters komen a.k.a. weg internetvrijheid. We willen natuurlijk wel gewoon gifjes kunnen blijven maken en memes kunnen lezen. Het probleem is dat die filters moeilijk of geen onderscheid kunnen maken tussen parodie of plagiaat omdat het lezen van de context subjectief is.

Jatten? Verrijken! Persoonlijk denk ik dat de wereld er een stuk leuker op blijft als we de creatieve vrijheid hebben om (zeker beeldende) content te gebruiken en te verrijken. Ik denk dan ook dat een consequentie daarvan is dat anderen, die ook gebruik maken van die vrijheid, dat kunnen interpreteren als een vrijbrief om content over te nemen. Een bijwerking van dat vrije internet. Want hè, memes moeten zich ook doorontwikkelen.

Om dat nou jatten te noemen gaat ook wat ver. Neem een voorbeeld aan onze premier anders! Mark vind namelijk dat als je iets 1 op 1 kopieert, je blij moet zijn dat je iets goed bedacht hebt en anderen inspireert. Hij legt uit: “Het zou diefstal zijn als jouw spotje geheim was!” Nee precies ja. Maar het wordt mooier: “Volgens mij is dat alleen maar mooi als dat elkaar versterkt.”

Nou, die houden we erin Mark! Benieuwd wat de politie zegt als ik betrapt wordt op het jatten van een fiets: “Sorry meneer agent, ik ben even heerlijk aan het verrijken. Het zou pas jatten zijn als deze fiets geheim was!”

Deze foto is ter verrijking overgenomen, was niet geheim.