“2023 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi” İnandırıcı ve Umut Verici Olamıyor

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mustafa Varank, 18 Eylül günü içinde bir strateji, yol haritası veya eylem planı olmayan, hükümetin icraatlarını öven ve neler yapılacağını listeleyen “2023 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi” başlıklı bir belge açıkladı.

Belge, daha önceleri de yapılmış ve inandırıcılığını yitirmiş vaatlerde bulunuyor. Örneğin, belgede “Türkiye’de imalat sanayisinin dijital dönüşümüne katkı sağlamak üzere … ‘Dijital Dönüşüm Merkezleri’ kurulacaktır” deniyor (s. 46). Bundan 13 ay önce, 3 Ağustos 2018’de açıklanan, hükümetin “I. 100 Günlük İcraat Programı”nda bu merkezlerden 7 tanesinin hedeflendiği, 2 tanesinin 100 gün içinde açılacağı Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından vaat edilmişti ama 144 gün sonra sadece çok yetersiz tek bir “merkez” açılabildi.

Belgede belirtilen hedefler de – geçmişte yapıldığı gibi – çok abartılı ve inandırıcı değil. Örneğin, teknoloji tabanlı işlere yatırım 2018 yılında 60 milyon TL olarak gerçekleşmişken, bunu 4 yıl içerisinde 5 milyar TL’ye çıkarmak, yani 83 kat artırmak hedeflenmiş (s. 29)! Eğer TL’de çok ciddi bir devalüasyon planlanmıyorsa, böylesine büyük bir artış inandırıcı değil.

Ayrıca, artık hükümet ve bürokrasi yetkililerinden duymaya alıştığımız, “sanayi ve teknoloji devriminin öncü ülkeleri arasında yer almak” (s.10), “Milli Teknoloji Hamlesi ile Türkiye, pek çok dünya ülkesine örnek olacak…” (s. 17) gibi ifadeler bu belgede de sık yer alıyor. Bilgi teknolojileri, inovasyon, rekabet gücü, eğitim gibi ilgili konulardaki uluslararası sıralamalarda, çok gerilerde, ancak 50’li, 60’lı sıralarda yer alırken bu iddialar anlamlı olamıyor. Oysa, durumumuzu kabullenip, hangi politikalarla bu sıralamalarda nasıl yükselebileceğimizin belirtilmesi, anlamlı bir strateji olurdu.

Belge bir strateji içermiyor ama farklı alanlarda çok sayıda strateji ve yol haritası açıklanacağını vaadediyor (s. 12, 17, 24, 34, 35, 37, 48, …). Yine çok sayıda “Yüksek katma değer ve verimlilik ancak Ar-Ge temelli uzun vade yatırımlar ile elde edilebilmektedir” (s.13) gibi bildik, aşikar gerçekler tekrarlanıyor.

Belge, sanırım aceleye getirilmiş olduğu için, çok sayıda yazım hataları içeriyor. Fakat, çok daha vahim olarak, bilgi hataları var. Örneğin, “Elon Musk tarafından kurulan SpaceX firması tarafından yeni bir ulaşım yöntemi olarak tünel içerisinde kapsül ile ulaşımı sağlayacak Hyperloop fikri…” (s. 22) deniyor belgede. Oysa, hyperloop Elon Musk’ın Boring şirketinin projesi, SpaceX ile ilgisi yok.

İki Önemli Vaat

“Strateji” adı altında kamuoyuna sunulan bu belgede dikkat çekici ve yeni sayılabilecek sadece iki vaat var. Birincisi, etki analizi: “yapılan yatırımların etkisinin takip edilmesi…” ve “etki analizi çalışmalarının standardı belirlenecek ve dönemsel raporlamalar ile takip edilecektir” (s. 45), “Yatırımın getirdiği katma değer, etki analizi ve ara performans ölçümleri ile takip edilecek, …” (s. 53).

İkincisi, veriye dayalı ve şeffaf bir hesap verme vaat ediliyor: “Stratejimizin içinde yer alan her bir unsur için ilgili bakanlıklar ile birlikte sanayi, akademi, STK’lar başta olmak üzere tüm paydaşlarımızla birlikte daha detaylı, şeffaf, veriye dayalı, hedeflere ulaşma oranlarının takip edilebilir olduğu eylem planları hazırlanmaya başlanmıştır” ve “Performans

kriterlerinin gidişatı her yıl yeniden ölçülerek yıllık bazda takip edilecek, başlangıç ve gelinen nokta şeffaf ölçütlere dayalı olarak Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı internet sitesinde kamuya ilan edilecektir” (s. 83).

TÜSİAD ve TÜBİSAD’a Çağrı

Tüm ilgili STK’lar bu iki vaadin takipçisi olmalıdır. Başta, sanayi ve teknoloji politikaları ile dijital dönüşüm üzerine raporlar yayımlamış olan TÜSİAD ve TÜBİSAD’a burada önemli görev düşüyor. Yukarıdaki ikinci vaadin benzeri daha önce de yapıldı. Örneğin, “2015-2018 Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı” açıklandıktan sonra, her yıl tamamlanması gereken eylemlerin durumu üzerine DPT Bilgi Toplumu Dairesi rapor hazırlamış olduğu halde bunları dönemin Kalkınma Bakanı açıklamadı ve bu “strateji” de sessiz sedasız, kayda değer bir başarısı olmadan sona ermiştir. Benzer bir fiyaskonun tekrarından kaçınmak, ancak TÜSİAD ve TÜBİSAD gibi ilgili ve birikimli STK’ların sıkı takipçiliği ile mümkün.

Ayrıca, bir yıl içerisinde açıklanacağı vaadedilen strateji ve yol haritalarının da takipçisi olmak gerekir. Örneğin, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yukarıdaki “şeffaflık” vaadinde samimiyse, “[sektörler ile ilgili] oluşturulacak strateji ve politikalar sektör ekosistemleri ile birlikte hazırlanacaktır… Bu yaklaşımla, sektörel yol haritaları, ekosistem dinamikleri dikkate alınarak hazırlanacaktır” (s. 34)” eylemleri ile ilgili gelişmeleri, taslak olarak, internet sitesinden yayımlayabilmelidir. Burada da ilgili STK’lar, şeffaflık sözünün gerçekleşmesini sağlamak için çaba gösterebilmeli.

Sonuç ve Öneri

İlgili birçok stratejinin, yol haritasının ve eylem planının açıklanacağını belirten ve yapılacaklar listesi sunan bu belge, aceleyle hazırlanmış ve bir bilgilendirme amacına hizmet ediyor diye bakabiliriz. Yoksa, inandırıcı olsaydı bile, uzun ve kapsamlı yapılacaklar listesi, bir strateji oluşturmaz.

Bu liste içinde özellikle önemli gördüğüm bir eksik var. Belgede, savunma sanayimizdeki başarılardan söz ediliyor. Sivil sektörde, toplumda günlük kullanımda olan çok sayıda teknoloji ilk olarak Amerika’nın savunma sanayisinde geliştirilmiştir. İşte bunu ülkemizde de gerçekleştirmeyi hedeflemek ve bunun nasıl gerçekleştirileceğini somut olarak belirtmek önemli bir stratejidir ve bu belgede ben bunu göremedim. Önerim olarak belirteyim.

Bu yazı daha önce 30 Eylül 2019 tarihli BThaber’de yayımlanmıştır.