50 Sayfalık Şaheseri: “Mecburiyet”

✧ ˚ ༘ ⋆｡ ˚

Köln, 2025

Siyasal bağlamından ayrık, Necmettin Erbakan ile özdeşleşmiş, “Bir çiçekle bahar olmaz ama her bahar bir çiçekle başlar.” sözüne sıklıkla atıfta bulunurum. Sorumluluk almayı ve gerçekçi çerçevede umutlu olmayı düstur edinmiş kişilerce dillendirilen bu gibi görüşler, sıklıkla kaderci insanlar tarafından kuşkuyla karşılanır.

Kaderci yani fatalist bireyler, başlarına gelen her şeyin önceden belirlendiğine ve insan iradesinin bu yazgıyı değiştiremeyeceğine inanan kişilerdir. Hayatlarını kontrol edemeyeceklerine dair inançları yüksek olduğu için pasif bir kabullenişle teslimiyet gösterirler. Burada iki tutarsızlık gündeme gelmektedir: İradeyi reddetme ve sorumluluktan kaçma.

Seçimlerin anlamsızlığını savunurken olayların akışına müdahale etmek yerine, sonucu beklemeyi tercih ederler. İnsanın kendi hayatının gidişatını değiştirebileceğine inanmazlar, dolayısıyla iradeyi reddederler. Her şeyin belirlendiğine inandıkları için, gelecek hakkında aşırı plan yapmaktan kaçınabilir ve başarısızlıkları veya olumsuz durumları kendi çaba eksikliklerine değil, kadere bağlama eğilimindedirler.

Bahsi geçen “belirlenmişlik” zihniyeti, insan doğasına aykırıdır. Kontrolümüzün dışında çokça alanın olduğu doğrudur ancak kontrol edebildiklerimizi azımsamamak gerekir. Bunun vurucu bir örneği, Stefan Zweig’ın “Mecburiyet” isimli öyküsünde yer almaktadır.

Savaş karşıtlığı ile bilinen Zweig’ın bu psikolojik eseri, Birinci Dünya Savaşı sırasında askere alınmamak için İsviçre’ye kaçan ressam Ferdinand’ın içsel çatışmasını ele almaktadır. Bir yandan pasifist, yani savaş karşıtı, kimliğinin bir yansıması olarak vicdani reddi yaşantılarken, öte yandan bir sadakat borcu ya da “görev” bilinci nedeniyle bir kararsızlığa sürüklenmiştir.

İkilemi çeşitli argümanlarla işlerken, aynı zamanda önemli psikolojik tahlilleri ortaya koyan bu eserin günümüzde, yazılmasının üstünden 100 yılı aşkın bir zamanın geçmesine rağmen, güncelliğini koruması ise sorgulamaların yeniden yeşermesini sağlamalıdır.

✧ ˚ ༘ ⋆｡ ˚

s. 32-33

“Hak! Hukuk! Bugün dünyanın neresinde hak kaldı. İnsanlar onu katletti. Herkesin hakları var, fakat onların, onların gücü var ve bugün güç demek her şey demek.”

“Neden onların gücü var? Çünkü bu gücü onlara siz veriyorsunuz. Ve sizler korkak olduğunuz müddetçe onların gücü hep olacaktır. Tüm bunlar, yani insanlığın bugün korkunç dediği şey, yeryüzündeki on insanın iradesinden ibaret ve on insan bunu yeniden yıkıp yok edebilir. Bir insan, yaşayan tek bir insan onlara karşı durarak bu gücü yerle bir edebilir. Fakat sizler boyun eğdiğiniz, belki paçamı kurtarabilirim dediğiniz müddetçe, onları can evinden vurmak yerine, onlara itaat ettiğiniz müddetçe, sizler sadece bir kölesiniz ve bunu da hak ediyorsunuzdur demektir. Erkek dediğin çaresizce boyun eğmez, ‘hayır’ demek zorundadır, bugün yerine getirmek zorunda olduğunuz tek görev budur, hayvan gibi kendini öldürtmek değil.”

✧ ˚ ༘ ⋆｡ ˚

Kitabın her sayfasına nakşedilmiş içsel muhakemeyi ateşleyen ifadelerden, herkes mutlaka kendine bir pay çıkarabilecektir. Sistematik işlenen şiddet eylemlerinde fikirsizlik, ya da daha naif* hâliyle “tarafsızlık”, şiddeti uygulayanın yani failin tarafında olmak anlamına gelmektedir.

*Naif: Saf, deneyimsiz, toy veya sanatta doğal/işlenmemiş tarzı ifade eder (Nahif: İnce, narin, hassas, kibar veya fiziksel olarak zayıf/çelimsiz anlamlarına gelir.)

✧ ˚ ༘ ⋆｡ ˚

s. 32

“Çünkü itiraz etmeyen, karşı koymayan herkes suç ortağıdır.”

s. 12

“Günümüzde artık hiç kimse sadece kendisi için hissedemez, kendisi için yaşayamaz.”

✧ ˚ ༘ ⋆｡ ˚

Özünde, kimsenin tam anlamıyla bir “zorunluluğu” yoktur. Nihayetinde şiddet söz konusu olduğunda tasasız ve endişesiz olmak, bir başka deyişle evrensel değerler (adalet, özgürlük, saygı, sevgi, dürüstlük, barış, hoşgörü, insan hakları ve eşitlik) bakımından yoksunluk, yine hür bir seçimdir. Moralite, her ne kadar insan olmanın bir parçası da olsa, ilkeli olmama tercihi mevcuttur.

Cambados, 2025

Peki, moralite (en genel tanımıyla ahlaki doğruluk, ahlakilik, iyi-kötü ayrımı yapabilme yeteneği ve etik değerlere uygun davranışlar sergileme durumu) sahibi bireyler olarak ne yapabiliriz?

• Proaktiflik ve Etki Alanı: Kontrol edilemeyen konular yerine, etki alanındaki (kontrol edilebilen) konulara odaklanma. Kendi davranışlarının ve kararlarının sorumluluğunu alma
• Bilgilendirerek Teşvik Etme: Doğru bilgi paylaşarak, yol gösterici olma
• Kazan-Kazan (Win-Win) Yaklaşımı: Çıkar odaklı değil, fayda gözetme odaklı olma
• Anlama ve Anlaşılma: Aktif dinleme ve bakış açılarını anlama. Gerçek empati, bağ kurmayı kolaylaştırır
• Model Olma: Değerleri davranışa dökerek, erdemli bir biçimde ilham olma
• Kişisel Gelişim: Zihinsel, fiziksel, sosyal ve ruhsal olarak kendini geliştirme
• Füzyon: Farklı bakış açılarına sahip insanlarla işbirliği yapma ve birlikte çözüm üretme

Füzyon ile oluşan dayanışma sayesinde, tek çiçekten baharın gelmesini sağlayabiliriz.

✧ ˚ ༘ ⋆｡ ˚

s.13–14

“…Dünya onlara izin verdiği sürece güçlüler. Tek bir birey herhangi bir kavramdan daha güçlüdür her zaman, fakat kendisine inanmalı, iradesine sahip çıkmalıdır. İnsan olduğunu ve insan kalmak istediğini unutmamalıdır…”

s. 30

“…sonunda öldürmek olan hiçbir yasayı tanımıyorum.”

s.50

“Dışarıda ne yaptığını bilmeyen, kafası karışmış bir insanlığın bizzat kendisinin yarattığı acının dokunamadığı sonsuz bir dünya vardı…”

✧ ˚ ༘ ⋆｡ ˚

Özgür irademizi ve eleştirel bakmayı hafife almayarak kendimizi bir süzgeçten geçirebiliriz:

Biz bu sisteme nasıl katkı sağlıyoruz?

Konformist* miyiz?

*toplumda yerleşmiş inançlara, düşüncelere ve davranış kalıplarına sorgulamaksızın uyan, boyun eğen ve uyum sağlayan kişi (uymacı)

Şahsi değerlerimiz neler? Değerlerimiz, evrensel değerlerle ne denli örtüşüyor?

✧ ˚

Öneriler:

1: “Mecburiyet” kitabı

✧ ˚ ｡ ˚