Kalemin Sarsılmaz Gücünden Doğan Özgürlük — Cam Tavan Serisi #3: Virginia Woolf

Photo by Eduardo Barrios on Unsplash

Cam tavan dış dünyaya açıldığımızda karşımıza çıkar diye düşünüyoruz. Bu düşüncede haksız değiliz elbet, karşılaştığımız çoğu hikaye bunu doğruluyor. Ancak bazı insanlar için bu görünmez tavanlar doğduğu evde inşa edilmeye başlıyor.

Virginia Woolf, kütüphane kültürü ve zengin edebi birikimlerin olduğu bir evde doğmasına rağmen babası tarafından çizilen sınırlar içine hapsedilmek istendi. Ailenin erkek çocuklarına tanınan eğitim hakkı, kızlar için evin duvarlarıyla sınırlıydı. Ayrıca karmaşık aile dinamikleri hayatını kolaylaştıracak yönde ilerlemiyordu. Önünde iki seçenek vardı:

Ya bu sınırlara boyun eğecek ve ona dayatılan koşulları kabul edecek

Ya da kendi hayatını yaşama cesaretini gösterecek

Bugün elimizden düşürmediğimiz kitaplar arasında Virginia’nın eserleri olduğuna göre tüm zorluklara rağmen cesur adımlar atmayı tercih ettiği aşikar. Zorluklara karşı atılan bu radikal adımların kökleri, 1882 Londra’sına uzanıyor.

Doğduğu Evden Taşan İzler

1882'nin Ocak ayında Londra’da ince bir ağlama sesi yankılandı. Giderek güçlenen bu ses, ilerleyen yıllarda karşılaşacağı zorluklara yakılan erken bir ağıt gibiydi. Dışardan bakıldığında şehrin en prestijli semtlerinden biri olan South Kensington’da doğmak ve başarılı bir edebiyat eleştirmeni baba ile elit kesimde saygı gören bir anneye sahip olmak büyük şans olarak görülebilir. Ancak Virginia’nın aile dinamikleri yaşadığı evin kapısı kapandığında bambaşka bir hal alıyordu.

Kendini ailesi için feda eden bir yapıya sahip olan annesi sayesinde Virginia 13 yaşına kadar şefkat dolu bir çocukluk geçirdi. Annesinin ani ölümü üzerine küçük yaşta depresyonla tanıştı. O dönemle birlikte yaşadığı büyük ruhsal kırılmanın yaralarını hayatı boyunca üzerinde taşıdı. Bunlar öyle derindi ki üzerinden zaman geçse bile kanaması durmadı. Üvey abileri tarafından yıllarca maruz kaldığı psikolojik ve cinsel istismarın yarasını kapatmak nasıl mümkün olabilirdi? Virginia’nın eril otoriteye ve ataerkil aile yapısına duyduğu köklü öfkenin sebebi şüphesiz bu gerçeklerde saklıydı.

Eril Akademi Dünyasına Selam

Virginia 22 yaşına geldiğinde hayatında yeni bir dönem başladı. Bu dönemin başlangıç adımı babasının ölümünden sonra Bloomsbury’e taşınmasıyla gerçekleşti. Kensington’da esen baskıcı Viktorya dönem rüzgarlarından burada kurtuldu, bu kurtuluş adeta üzerindeki ölü toprağını atmak gibiydi. Şehrin atmosferine taşan bohem ve entelektüel hava içinde Virginia yeniden nefes aldığını hissetti. Artık parlamaya hazırdı.

Sanat ve felsefeyi odağında toplayan Bloomsbury Grubu’nu kurarak üniversiteye gitmesini engelleyen otoriteye güçlü bir selam gönderdi. Üniversite onu ve kendi gibi pek çok parlak kadını kütüphanesine bile kabul etmezken Virginia, kurduğu grup sayesinde akademiyi evinin salonuna taşıdı. Elleriyle yarattığı bu dünyada kadın-erkek eşitliğine dayalı, tabuların yıkıldığı entelektüel bir özgürlük alanı vardı.

Kadın Gibi Yazmalısın, Yoksa…

Virginia kalemi eline aldığında kelimeler su gibi akıp gidiyor, zihninde yankılanan cümlelerin hızına harfler yetişemiyordu. Yazılarına bir de tutkusunu eklediğinde 20. yüzyılın kadın yazarlara dayattığı kalıplar ona uymuyordu. Bu dönemde edebiyat dünyası kadınlara kapılarını dar bir açıdan aralamıştı. Hafif aşk romanları ya da uysal denemeler yazmaları kabul edilirken başka türde yazmaları söz konusu olamazdı. Virginia mevcut düzende kendine yer bulamayacağını anladığında bu düzene boyun eğmek yerine kendi yolunu çizdi. O dönemki hayat arkadaşı ile Hogarth Press adını verdikleri yayınevini kurdu. Artık sarsılmaz bir edebi özgürlüğe sahipti. Eril otoriteyi aşan bu hamle, yalnızca Virginia için değil tüm kadın yazarlar için dönüm noktası oldu. Görünmez prangalardan kurtulan Virginia matbaasını başarıdan başarıya taşıdı. Öyle ki T.S. Eliot ve Sigmund Freud gibi isimleri ilk kez İngilizceye kazandırarak sektörü yönlendiren bir figür haline geldi.

Başarının Görünmeyen Katalizörleri:

Virginia, dönemin kadınlara sunduğu kalıba sığmayacak kadar eşsiz bir zihne sahipti. İstediği hayatı elde etme yolunda gösterdiği cesaret ile bize ilham olmaya devam ediyor. Dikkatinizi çektiğine eminim fakat yine de altını çizmek isterim. Önceki yazılarımda değinmiş olduğum Frida Kahlo ve Louis Braille’in hikayesinde olduğu gibi Virginia Woolf’un da başarı katalizörleri kendi güçlü karakterinin yanında sahip olduğu sosyal çevresidir. İş dünyası için sık sık vurgulanan “network”ün önemi bu hikayelerde somut gerçeğe dönüşmüş. Virginia için bu sosyal çevre, sanatında özgürlüğe doğru attığı adımların yapı taşları olmuş.

• Zorluklar karşısında pes eden biri olsaydı ilk vazgeçişini üniversiteye gidemediğinde eğitime yüz çevirerek gerçekleştirirdi. Ancak o beklenenin aksine, kadınlara kapısını kilitleyen akademi dünyasını evinde ağırladı. Bu, otoriteye karşı zarifçe sunulmuş bir meydan okumaydı.
• Aile içinde yaratılan cam tavanları yine ailesinin diğer üyelerinden aldığı destek sayesinde aşabildi. Onda fiziksel ve psikolojik yara bırakan iki erkek kardeşinin (George ve Gerald Duckworth) aksine, Cambridge Üniversitesi’ne giden ve buradaki arkadaşlarını Virginia’nın Bloomsbury Grubu’na getiren erkek kardeşleri (Thoby ve Adrian); onun hayalini kurduğu ortamı yaratmasında büyük rol oynadı.
• Hayatının dönüm noktasında elinden tutan ve dehasına hayran olan eşi Leonard Woolf, yaşam boyu en büyük destekçisiydi. Leonard ile olan evliliği geleneksel ya da tutkulu bir evlilikten ziyade, muazzam bir entelektüel yoldaşlıktı. Birlikte kurdukları yayınevi sayesinde Virginia bir sanatçının ihtiyacı olan özgürlüğe kavuşmuştu.
• Kadınların entelektüel üretim yapabilmesinin önündeki engelin “yeteneksizlik” değil, tamamen “yapısal ve maddi” olduğunu bizzat deneyimlerinden öğrendi. Kendi matbaasını kurması ona yaratım süreçlerinde özgürlük sağlamasının yanında ekonomik esneklik de kazandırdı.

Önünüze çıkan engeller karşısında ufak bir kahve molası verdiğinizde ince meltem eşliğinde Virginia’nın sesini size ulaşsın:

“Zihninizin özgürlüğüne vurabileceğiniz hiçbir kilit, hiçbir kapı, hiçbir sürgü yoktur.”