MASADA BASKI, SAHADA EŞİK: ABD-İRAN GERİLİMİNİN GERÇEK ANLAMI

MASADA BASKI, SAHADA EŞİK: ABD-İRAN GERİLİMİNİN GERÇEK ANLAMI

Amerika Birleşik Devletleri’nin sertleşen dili ile İran’ın sahada gösterdiği kapasite arasındaki gerilim, yalnızca iki ülkenin restleşmesi değil; Ortadoğu’da tek taraflı caydırıcılık döneminin kapanmakta olduğunun işaretidir.

Ortadoğu’da son haftalarda yükselen gerilim, yalnızca askeri hareketlilikle değil, kullanılan dilin sertliğiyle de okunmalı. Amerika Birleşik Devletleri’nin İran’a yönelik tehdit ve baskı söylemini artırması; sahadaki askeri dengeden çok, psikolojik ve diplomatik alanın kontrolüyle ilgili görünüyor. Bu noktada mesele, “kim kimi vurdu?” sorusundan ziyade, “kim hangi zemini inşa etmeye çalışıyor?” sorusudur.

Özellikle İsrail-İran hattında yaşanan karşılıklı saldırılar, bölgesel caydırıcılık denklemini yeniden şekillendirdi. İran’ın doğrudan ya da dolaylı kapasitesini göstermesi, uzun süredir tek taraflı ilerleyen güvenlik mimarisine bir kırılma ekledi. Bu kırılma, askeri sonuçtan bağımsız olarak algısal bir eşik oluşturdu: İran artık yalnızca yaptırımlarla sıkıştırılan bir aktör değil; karşılık verebilen, bedel ödetebilen bir güç olarak konumlandı.

Tam bu noktada Washington’un dili sertleşti. Çünkü küresel sistemde güç yalnızca tankla, uçakla değil; anlatıyla da kurulur. Eğer sahada mutlak üstünlük kuramıyorsanız, masada “kaçınılmaz anlaşma” atmosferi üretmeye çalışırsınız. Nükleer dosya bu nedenle yeniden baskı aracına dönüştürülüyor. Ancak bu baskının eskisi kadar ikna edici olmadığı açık. Zira dünya artık tek kutuplu psikolojiyle hareket etmiyor.

Rusya’nın son açıklamaları, Çin’in temkinli fakat İran karşıtı cepheye mesafeli duruşu ve bölgesel aktörlerin açık bir savaşa karşı pozisyon alması, yeni bir jeopolitik gerçekliğe işaret ediyor: Hiçbir büyük güç, İran merkezli geniş çaplı bir çatışmanın maliyetini üstlenmek istemiyor. Bu yalnızca İran’a destek değil; küresel sistemin kırılganlığını koruma refleksidir.

Dolayısıyla ortaya çıkan tabloyu “ABD ve İsrail mağlup oldu” ya da “İran kazandı” gibi düz bir denklemle okumak yetersiz kalır. Asıl mesele, caydırıcılığın tek taraflı olmaktan çıkmış olmasıdır. İran’ın kapasite göstermesi, Washington-Tel Aviv hattında psikolojik bir eşik oluşturduysa; ABD’nin tehdit dili de bu eşiği yeniden kontrol altına alma çabası olarak okunabilir.

Bugün yaşanan gerilim, klasik bir savaş hazırlığından çok, müzakere zeminini sertleştirme stratejisidir. Sert konuşarak masada alan açmak… Tehdit ederek taviz koparmak… Ancak bu yöntem artık 1990’ların dünyasında değil. Küresel sistem çok aktörlü, enerji dengeleri kırılgan, tedarik zincirleri hassas ve kamuoyları manipülasyona karşı daha şüpheci.

Ortadoğu yeni bir döneme giriyor. Bu dönemde güç, yalnızca askeri üstünlük değil; algı yönetimi, ekonomik dayanıklılık ve ittifak derinliğiyle ölçülecek. İran dosyası ise bu yeni dönemin turnusol kağıdı olacak. Eğer Washington gerçekten bir anlaşma istiyorsa, baskı dilinden ziyade karşılıklı güvenlik mimarisi üretmek zorunda. Aksi halde her tehdit, karşı tarafta daha fazla direnci konsolide edecek.

Sonuç olarak mesele şu: Küresel siyaset artık tek merkezli korku üretme düzeniyle yürümüyor. Güç dengesi değiştikçe dil de değişmek zorunda. Sert söylem, zayıflığı gizleme aracı mı; yoksa müzakere taktiği mi? Bunu zaman gösterecek. Ancak kesin olan bir şey var: Ortadoğu’da psikolojik eşik aşılmış durumda ve eski ezberler artık işlemiyor.