ATATÜRK’ÜN HİTİTOLOJİ MİRASI DÜNYA BASININDA!

Atatürk, Gavurkale Hitit kabartmalarını ziyaret ediyor. (29 Mayıs 1930)

Mustafa Kemal Atatürk, Hititlere özel önem veriyordu. O, Hititlerin hem Anadolu’nun hem de dünyanın en köklü uygarlığı olduğuna inanıyordu. Bu nedenle ülkemizde gerçekleştirilen çok sayıda arkeolojik kazıya yön verdi.

Bunun yanında, Atatürk, Ankara’da bir Hitit Müzesi açtırmıştı. Bu müze daha sonra ‘Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ haline geldi.

Atatürk için bir Hatti/Hitit şehri olan Alacahöyük’ün ayrı bir yeri vardı. Alacahöyük kazıları için “Başlayınız, paranız yetişmezse ben veririm. Fakat başarmak durumundasınız.” diyordu.

Atatürk yalnızca ülkemizde değil yurt dışındaki Hititoloji çalışmalarına da destek vermişti.

Fransa’da yayın yapan Revue Hittite at Assianiques adlı dergiye sponsor olup parasal yardımda bulunmuştu. Bu dergi, Fransız Asya ve Hitit Araştırmaları Enstitüsü bünyesinde yayımlanıyordu. 1938 yılında Atatürk, aynı enstitünün onursal başkanlığını kabul etmişti.

Atatürk’ün Hititoloji çalışmaları hem yurt dışı medyasında yer almış, hem bilimsel dergilere konu olmuş, hem de Batı aydınlarınca takdir görmüştü.

Örneğin, Christopher S. Wilson bir makalesinde heykellerden, rölyeflerden ve kalıntılardan oluşan Hitit sanat eserlerinin Atatürk sayesinde toplanıp kataloglandığını ve daha sonra bunların çeşitli müzelerde sergilendiğinden bahseder.

ATATÜRK, BİR BİLİMSEL DERGİNİN KAPAĞINDA

Fransa’da yayımlanan bir bilim dergisi olan Revue Anthropologique’nin 1939 tarihli Ocak-Mart sayısında İsviçreli antropolog Eugene Pittard, Atatürk’ü “Antropoloji ve Tarih Öncesini Canlandıran Devlet Başkanı” olarak tanımlamış ve özellikle Atatürk’ün antropoloji ve Hititoloji çalışmalarına odaklanmıştı. Bu makale derginin kapak sayısı olarak oldukça dikkat çekmiş ve dönemin bilim dünyası bu dergiyi dikkatle incelemişti.

Revue Antropologique dergisi kapağı (1939)

Pittard bu makalesinde özellikle Atatürk’ün antropoloji ve Hititoloji çalışmalarına değinmişti. Şimdi bu makalenin önemli ve konumuzla yakından ilgili bölümlerini orijinal bir çalışma olarak ülkemizde ilk kez olmak üzere ilginize sunuyorum (çeviri tarafımdan yapılmıştır).

“Atatürk tüm devlet başkanlığı süresince Türk halkının kökeni konuları dahil eski uygarlıklara ilgi duymaktaydı. Kendisiyle konuşmalarımızda sohbetin bu konulara dönmediği zaman yoktu. Irklar ve Tarih adlı kitabımla ilgilendiğini ve kitaptaki bazı konuları benimle tartıştığını söylemeliyim.

1928 yılında Anadolu’da tarih öncesi bir uygarlık keşfettiğimde Atatürk bununla yakından ilgilenmişti. Bulgularımı paylaştığımda beni dinleyen katılımcılar arasında her zaman kendisi de bulunmaktaydı. O’nun bu konulara ilgisinin platonik olmadığını çok iyi anladım. Kongrelerde sadece birkaç bildiri sunumuna değil, tamamına katılım sağlıyordu. Hatta kongrelerde arkeolojik kazılarda ortaya çıkarılan eserleri, özellikle Hititler ile ilgili olanları sergiletiyordu.

Hititlere özel bir ilgisi vardı. O’nun döneminde özellikle Alacahöyük’te önemli kazılar yapılıyordu. Yeni açılan müzelerde de bu bulgular sergilenmeye başlanmıştı. Bu dönemde Hitit başkenti Hattuşaş’ta arkeologlar çalışmaya başlamıştı. Bu kazılarda yeni bulgular çıktıkça Atatürk’e rapor veriliyordu.

O, Hititlerin Avrasya coğrafyasının ve hatta dünya medeniyetinin kökenindeki esas uygarlık olduğuna inanıyordu. Onunla Hititlerin ilkel Avrupa toplumları üzerindeki olası etkileri hakkında defalarca tartıştığımızı bilirim.”

Pittard’ın bu ifadeleri, Atatürk’ün sadece siyasi bir lider değil, aynı zamanda bir bilim insanı olarak da değerinin altını çiziyor.

Atatürk, Eugene Pittard (sol) ile bir çalışma üzerinde

Atatürk, Türk halkının kökeni ve eski uygarlıklara olan ilgisiyle biliniyor. Pittard, Atatürk’ün özellikle Hititlere olan ilgisinden ve antik uygarlıklar hakkındaki derin tartışmalarından bahsediyor. Atatürk’ün, Hititlerin Avrasya coğrafyasının ve hatta dünya medeniyetinin kökenindeki esas uygarlık olduğu inancını özellikle vurguluyor.

Görüldüğü üzere, Atatürk ile şahsen tanışan, onunla çalışmalar yürüten ve onun özellikle Hititlere olan ilgisine yakından tanık olan Prof. Dr. Eugene Pittard, önemli bir dergiye bir makale yazma gereği duymuş ve bu makale derginin bir sayısında kapak konusu olarak okuyucuya sunulmuştu.

Atatürk’ün Eugene Pittard ile birçok kez tarih ve antropoloji üzerine çalıştığı bilinir. Pittard, Atatürk için iyi bir çalışma arkadaşı olmuş ve muhtemelen O’na derin bir saygı duymuştu.

ATATÜRK’ÜN MİRASI DÜNYADA YANKILANIYOR

Atatürk’ün antik uygarlıklar hakkında gerçekleştirdiği çalışmalar günümüzde bile yurt içinde olduğu kadar yurt dışında da ses getirmeye devam ediyor.

Peki biz bunun ne kadar farkındayız?

L’Historie dergisinin 2009 yılı Ekim sayısında “Atatürk invente la Turquie moderne” başlıklı yazıda onun resmi tarih yazımında Hititleri ve Sümerleri Anadolu tarihi kapsamında aldığı hakkında bilgiler veriyor.

The Oriental Institute News & Notes adlı derginin 2005 yılı sayısında yine Atatürk’ün Hititlere olan ilgisine değiniliyor, Atatürk’ün başlattığı Hititoloji çalışmaları sayesinde Avrupa’da ve Amerika’da bilimsel Hitit arkeolojisi çalışmalarının başlayabildiği bilgisi okuyucuların ilgisine sunuluyor.

Evet; bu durumda Atatürk, dünyada Hitit arkeolojisinin önderlerinden, yol göstericilerinden biri olmuş oluyor!

Atatürk’ün yol göstericiliğinde kazılan Alacahöyük Antik Kenti bulgularından (Foto: Özgür Barış Etli)

France24 haber ajansının web sitesi, 2021 yılı Eylül ayında çıkan bir haberde Atatürk’ün Hititleri doğrudan Türklerin ataları olarak gördüğünü bildiren bir bilgi aktarıyor.

Dünyadaki en büyük Hititoloji arşivlerinden birine sahip olan Mainz Hititoloji Portalı, Atatürk’ün gerçekleştirdiği Hitit çalışmalarının önemini şöyle vurguluyor:

“Hitit çalışmalarının 20. yüzyıl Türkiye’sinin modernleşme sürecine önemli katkısı olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Atatürk, yeni siyasi, kültürel ve ekonomik kalıpları şekillendirirken Türkiye’nin tarihinde yer alan Hititler hakkındaki araştırmaları desteklemeye büyük önem vermiştir. Alacahöyük kazıları dahil tüm Hitit kazılarını takip etmiştir.”

Columbia Üniversitesi’nin web sitesinde ise Atatürk’ün antik uygarlıklara ilgisine dair şöyle anlamlı bir metin görüyoruz:

“Atatürk en iyi sentezi oluşturmak için eski kültürlerin sanat ve tekniği de dahil olmak üzere ulusal mirasa katkı sunacak tüm unsurların kullanılması gerektiğini düşünmüştü. O, Hitit, Frig ve Lidya da dahil olmak üzere Anadolu’nun antik uygarlıklarının incelenmesine ivme kazandırdı.”

Atatürk, elbette ulusal mirasa katkı sunacak unsurları iyi düşünmüş ve bunları zihninde yapıcı bir şekilde birleştirmişti. Antik uygarlıkların bu mirasın bir parçası olma durumunu şu sözlerle ifade etmişti:

“Bir vatanın sahibi olmanın yolu, o topraklarda yaşanmış tarihi olayları bilmek, doğmuş uygarlıkları tanımak, sahip olmaktan geçer.”

Atatürk’ün Hititlere ve diğer antik uygarlıklara olan ilgisi yalnızca ülkemiz tarihine değil, dünya tarihine ve bilimine de önemli bir katkı sağlamıştı. Onun mirası, sadece siyasi liderliği ile değil, aynı zamanda antik tarih ve arkeoloji alanındaki katkılarıyla da hatırlanacaktır hiç kuşkusuz.

Atatürk, Hitit eserlerini incelerken. (1935)