6. Wat is er mis met de grondbeginselen van het huidige politieke systeem?

VN rapportages waarschuwen al decennia dat de protectionistisch houding van nationale staten moet veranderen vanwege de toenemende urgentie van mondiale uitdagingen. Dit is goed te verklaren door te kijken naar de grondbeginselen waarop ons huidige politieke systeem is gebaseerd. De grondbeginselen waarop politieke besluitvorming van staten in het huidige internationale politieke systeem is gebaseerd, richten staten er namelijk op in dat ze het eigen territorium en de belangen van de eigen natie laten prevaleren boven de belangen van mensen. Er zijn vier belangrijke principes die ten grondslag liggen aan dit politieke systeem:

1. De nationale staat heeft het bezit over een begrensd territorium op aarde en de zeggenschap over mensen binnen dit territorium (grondgebied).

2. Nationale volkssoevereiniteit is de basis voor het handelen van de nationale staat (bewoners)

3. Nationale staten zijn onafhankelijke actoren in de internationale rechtsorde met effectief staatsgezag (regering met geweldsmonopolie).

4. De nationale grondwet wordt erkend door de eigen bevolking en ook door de internationale gemeenschap die is georganiseerd in de Verenigde Naties (erkenning van binnen- en buitenland).

Hieronder zal ik per grondbeginsel uitleggen waarom ik denk dat deze aanname ertoe leidt dat landen niet goed met elkaar samenwerken.

Allereerst zijn alle landen een begrensd territorium toebedeeld. Dit territorium wordt gezien als eigendom van de staat en kan onder de voorwaarden van de staat worden gebruikt of verhandeld. Iedere regering kan naar eigen inzicht omgaan met de natuurlijke grondstoffen en het welzijn van mensen binnen dit territorium. Iedere regering kan ook naar eigen inzicht mensen de toegang ontzeggen of uitsturen uit dit territorium. Dit kan zorgen voor meerdere problemen. Dit uit zich bijvoorbeeld in de migratiecrisis waar verschillende landen mensenrechten schenden door vluchtelingen geen toevluchtsoord te bieden. Daarnaast uit dit zich ook op grote schaal door de invloed van bedrijfslobby’s van grote multinationals die staten onder druk kunnen zetten om belastingvoordelen te geven. Bedrijven die in meerdere landen opereren, kunnen makkelijk gebruik maken van deze situatie door middel van financial engineering (een chique woord voor belastingontwijking). Zij kunnen landen tegen elkaar uitspelen om betere deals te krijgen door hun geld wel of niet binnen bepaalde landsgrenzen te investeren. Gezien het feit dat het kapitaal van private ondernemers steeds groter worden en de inkomsten van natiestaten steeds kleiner worden, wordt de invloed van lobbygroepen logischerwijs ook steeds groter. Dat lijkt me geen goede ontwikkeling voor de bevolkingen van landen.

Ten tweede is het huidige internationale politieke systeem erop ingericht dat nationale volkssoevereiniteit de basis is voor het handelen van de staat. Het bestaansrecht van de staat is het dienen van de bevolking. De staat moet bescherming bieden aan haar bevolking in het territorium en streeft ook naar maximale welvaart van de mensen op dit stukje aarde. Om deze belofte na te komen, proberen staten wereldwijd saamhorigheid te creëren onder de eigen bevolking. Om deze saamhorigheid te creëren wordt veel nationale symboliek gebruikt die de eigen natie een superioriteitsgevoel dient te geven boven andere naties. Er worden nationale vakantiedagen georganiseerd, nationale televisie zendt het belangrijkste nieuws uit en ieder kind volgt tot een bepaalde leeftijd een onderwijsprogramma dat is samengesteld door de regering. Al deze elementen zorgen ervoor dat de bewoners van ieder land een bepaalde sociale leefomgeving creëren waarin de nationale identiteit een erg grote rol speelt en vrijwel onmisbaar is in de belevingswereld. In sommige landen zullen mensen angstig zijn om de eigen cultuur te verliezen door de instroom van migranten van andere landen, terwijl mensen in andere landen juist hun eigen land ontvluchten uit angst voor die cultuur in dat land.

Ten derde worden nationale staten als onafhankelijke actoren gezien in de internationale rechtsorde. Dit zorgt ervoor dat landen elkaar moeilijk kunnen corrigeren als het gaat om binnenlands beleid of rechtsspraak. De Verenigde Naties is als organisatie in het leven geroepen om toe te zien op de uitvoering van de mensenrechten. Een groot probleem is echter de beperkte capaciteit van de VN om deze verantwoordelijkheid te nemen. De UNHCR is een belangrijk orgaan dat onderzoek doet naar mensenrechtenschendingen, maar de zetels in de UNHCR worden bezet door delegaties van lidstaten en niet door onafhankelijke leden. Het Internationaal Strafhof is wel een internationaal onafhankelijk orgaan dat zich bezighoudt met mensenrechtenschendingen, maar het Internationaal Strafhof bestaat slechts uit 15 rechters en wordt slechts door 124 landen erkend als rechtsmacht. Doordat er dus geen krachtige organisatie is die landen kunnen aanspreken op de naleving van de rechten van de mens, kunnen staten eenvoudig hun eigen gang gaan. Er ontstaan bondjes van landen die andere landen terechtwijzen op het binnenlands beleid door politieke of economische sancties op te leggen waardoor de rivaliteit tussen landen toeneemt en de samenwerking verslechterd.

Het vierde kenmerk van het huidige internationale politieke systeem is dat iedere nationale staat een eigen grondwet heeft. Deze grondwet is leidend voor zowel de bevolking als de staat zelf en geeft beiden zowel rechten als plichten. De bevolking kan bijvoorbeeld verplicht worden tot het betalen van belasting en het naleven van de gedragsregels die voorgeschreven staan in wetten. Tegelijkertijd heeft de bevolking ook het recht op bescherming van de staat. Aan de andere kant heeft de regering van een staat het recht om geweld te gebruiken tegen burgers die handelen in strijd met de wet en heeft de staat het recht om wetten en regelgeving voor te schrijven volgens de vastgestelde statelijke procedure. De staat heeft als plicht om het welzijn van haar bevolking te garanderen. Hoewel vrijwel alle staten zijn aangesloten bij de Verenigde Naties, is de Universele Verklaring voor de Rechten van de mens geen bindende verklaring. Dit zorgt ervoor dat de regeringen van sommige staten in strijd kunnen handelen met het VN verdrag. Hierdoor kan er internationale rivaliteit tussen staten ontstaan waardoor de internationale samenwerking kan worden belemmerd.

In het kort zou ik dus zeggen dat staten door het huidige systeem worden gedwongen om de natiestaat in stand te houden door de opdracht om haar volk te beschermen, terwijl de staat hiermee de eigen bevolking in gevaar kan brengen op de lange termijn. Door deze nationalistische politiek worden internationale verdragen niet goed nageleefd en wordt internationaal beleid zeer bemoeilijkt. Dit zorgt ervoor dat de mondiale problemen groter worden. De leefruimte van mensen neemt af, de bevolkingsgroei neemt toe en de economische ongelijkheid tussen tussen mensen wereldwijd neemt toe. De mondiale problemen zijn talrijk en de trends zijn zorgwekkend.