Ankara NATO’ya Ev Sahipliği Yaptı, Peki Şimdi Türkiye Kimin Safında?

7–8 Temmuz’da Ankara, NATO’nun en üst düzey liderler zirvesine ev sahipliği yaptı. Otuz küsur ülkenin lideri, güvenlik bürokrasisi ve basın mensubu şehri doldururken, kameralar kaçınılmaz olarak aynı soruyu sordu: Türkiye bu ittifakın neresinde duruyor?

Sorunun cevabı aslında göründüğü kadar basit değil. Çünkü Türkiye olarak aynı anda hem NATO’nun ikinci büyük ordusunu elimizde tutuyoruz, hem Rusya’yla enerji ve savunma sanayisinde iş yapmaya devam eden bir ortaklığımız var, hem de İran’la diplomatik kanalları hiç kapatmamış bir komşu konumundayız. Daha önce yine doğu ile NATO arasında hem köprü hem kapı görevi gören Türkiye bugün de kendini aynı konumda buldu diyebiliriz.

Peki bu üçünü aynı anda yürütmek bir çelişki mi, yoksa 21. yüzyıl dış politikasının yeni normali mi?

“Stratejik Özerklik” mi, Yoksa İki Tarafı da İdare Etmek mi?

Türk dış politikasını savunanlar buna “stratejik özerklik” diyor: Ankara, hiçbir bloğa tam bağımlı olmadan kendi çıkarını maksimize ediyor. S-400 alımından Rusya’yla enerji projelerine, Suriye’de kendi güvenlik hattını çizmesinden Kafkasya’da arabuluculuk denemelerine kadar her adım, bu “bağımsız hareket alanı” tezini besliyor.

Eleştirenlerse aynı tabloyu farklı okuyor: Bu, net bir tarafın olmayışı, ittifak içinde güvenilirlik erozyonu. Bir müttefikin, ittifakın karşısındaki güçle aynı anda derinleşen ilişkiler kurması, uzun vadede “Ankara kriz anında hangi tarafta duracak?” sorusunu Brüksel’de ve Washington’da sürekli diri tutuyor.

İkisi de haksız değil. Meselenin özü şu: küçük ve orta güçlerin çok kutuplu bir dünyada tek bloğa bağlanmak yerine birden fazla masada oturması artık istisna değil, kural haline geliyor. Türkiye bu kuralın en görünür örneklerinden biri — ama bunu bir strateji olarak mı yürütüyor, yoksa anlık fırsatları kovalayarak mı?

Zirve Dışındaki Tablo Aslında Gerçek Cevabı Veriyor

NATO zirvesinin gölgesinde kalan ama asıl resmi tamamlayan gelişmelere bakmak gerekiyor. Türkiye, Suriye’nin yeniden inşasında öncü rol üstlenmeye çalışıyor. Kafkasya’da Ermenistan’la normalleşme kapısını, üstelik Azerbaycan’ın da desteğiyle, yeniden aralıyor. Haziran ayında Kahire’de Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan’la dışişleri bakanları düzeyinde bir araya geldi — bu dörtlü, İran-ABD çatışmasından “kazançlı çıkabilecek” bölgesel blok olarak konuşuluyor.

Bu üç hamleyi yan yana koyduğunuzda ortaya çıkan tablo NATO’ya bağlılık ya da bağlantısızlık meselesinden daha büyük: Türkiye, kendini Batı ittifakının bir üyesi olarak tanımlamaya devam ederken, bölgesinde kendi başına bir güç merkezi inşa etmeye çalışıyor. Bu iki kimlik çoğu zaman örtüşüyor, bazen çatışıyor.

Peki Bu Sürdürülebilir bir şey mi?

Burada asıl soru “Türkiye kimin tarafında?” değil — bu soru artık yanlış soru. Asıl soru şu: çok yönlü bir dış politika, güven ve öngörülebilirlik üzerine kurulu bir ittifakın içinde ne kadar sürdürülebilir?

Ve unutmamamız gereken en önemli noktada şu: Uluslararası ilişkiler sabit kuralların olmadığı, çıkarların söz konusu olduğu ve güç üzerine kurulu anarşik bir oyun alanı… Tek sözü geçen aktörü ise hala devletler.

Mevcut durumda NATO gibi ittifakların ana işleyişi, üyelerinin kriz anında ne yapacağının tahmin edilebilir olmasına dayanıyor. Türkiye’nin çok yönlülüğü barış zamanında bir avantaj, esneklik, hatta arabuluculuk kapasitesi olarak işliyor. Ama gerçek bir kriz anında — mesela İran’la doğrudan bir çatışmanın NATO’nun güney kanadını tehdit ettiği bir senaryoda — bu esneklik bir soru işaretine dönüşebilir elbette.

Ankara’nın zirveye ev sahipliği yapması, bu tartışmayı bir kez daha masaya yatırdı ama çözmedi. Türkiye’nin önümüzdeki dönemde yapacağı hamleler — Suriye’de, Kafkasya’da, Kahire bloğunda — bu sorunun cevabını, sözlerden çok daha net verecek.