Gübre piyasaları ve küresel ticaret

Gübreler, 2024 yılında yaklaşık 169 milyon ton ticareti yaygın olarak emtialardır. Küresel gıda üretiminin yaklaşık yarısı mineral gübre kullanımına bağlı olduğundan, gübre ticaretindeki kesintiler gıda üretim sistemlerindeki belirsizliğe katkıda bulunmaktadır.

Gübre akışlarının yeniden şekillendirilmesi: Politika değişiklikleri, yaptırımlar ve tedarik zinciri gerginliği

Son zamanlarda, özellikle ihracat kısıtlamalarının uygulanması nedeniyle gübre ticaret modellerinde önemli değişiklikler ortaya çıkmıştır. 2020 yılında, toplam küresel ihracatın yüzde 15'ini oluşturan Çin, üre ihracatının ilk üç küresel ihracatçısı arasında yer almış ve yüzde 30'luk katkı sağlayan fosfat gübrelerinin önde gelen ihracatçısı olmuştur. 2021 yılında Çin, ihracat denetim sertifikaları için yasaklar ve genişletilmiş gereklilikler dahil olmak üzere ihracat kısıtlamaları getirmiştir.

Çin’in, yurt içi gübre fiyatlarını istikrara kavuşturmayı, ulusal gıda güvenliğini sağlamayı ve yurt içi gübre endüstrisini azaltılmış karbon emisyonlarına doğru dönüştürmeyi amaçladığını söylediği bu önlemler o zamandan beri sıkılaştırılmıştır. Sonuç olarak, Çin’in üre ve fosfat gübreleri ihracatı hacim açısından sırasıyla %95 ve %21 oranında azaldı ve bu da ticaret ortaklarının tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesine yol açtı.

Aynı zamanda, küresel gübre pazarı çeşitli jeopolitik ve lojistik zorluklar nedeniyle ek bir zorlukla karşı karşıya kaldı. Belarus’a karşı 2020'ye dayanan ilk yaptırımların etkisine ek olarak, Ukrayna’daki savaş bölgeden gübre ihracatını önemli ölçüde azalttı, çünkü Belarus ve Rusya Federasyonu (gübre üretimi için kritik öneme sahip gübre ve enerjinin temel tedarikçileri) ürünlerini uluslararası pazarlarda satma konusunda zorluklarla karşı karşıya kaldı.

Uluslararası gübre ticareti ayrıca, Kızıldeniz’deki devam eden deniz kesintileri ve 2024'te Panama Kanalı’ndaki azalan seyrüsefer kabiliyetinden etkilendi ve bunların her ikisi de gübre teslimatları için belirsizliği artırdı. Bu zorluklardan bazıları o zamandan beri hafifletilmiş olsa da, artan risk ve sigorta maliyetleri küresel ticareti etkilemeye devam ediyor.

Gübre Ticaret Takvimi

Piyasa düzenlemeleri ve yeni ticaret rotaları

Bu aksaklıklara rağmen, küresel gübre piyasalarının dirençli olduğu kanıtlanmıştır. Örneğin, 2020 yılında 11 milyon tonluk üre ithalatının yüzde 30'unu Çin’den karşılayan Hindistan, yerli üretimini artırmış ve tedarikçilerini çeşitlendirmiştir.

2024 yılına gelindiğinde, Hindistan’ın üre ithalatı sadece 4,8 milyon tona düşmüş olup, Orta Doğu ve Rusya Federasyonu artık bu toplamın sırasıyla yüzde 45 ve yüzde 20'sini oluşturan ana menşelerdir.

Potas piyasasında, Belarus ve Rusya Federasyonu’ndan yapılan ihracatlar, artan lojistik maliyetlere rağmen Çin’e giden demiryolu güzergahlarının kullanımının artması sayesinde 2023'te toparlandı. Ayrıca, Laos’un Asya’nın potas merkezi olarak artan rolünün de gösterdiği gibi, gelişmekte olan ihracatçılar küresel ticarette daha belirgin bir rol oynamaktadır.

Buna karşılık fosfatlı gübre piyasası daha kısıtlı kalmaya devam etmektedir. Rusya Federasyonu ve Suudi Arabistan’dan yapılan ihracat hacimleri sabit kalmış ve Çin’den çıkan üründeki önemli düşüşü telafi edememiştir.

Fas 2022'den bu yana fosfat ihracatını istikrarlı bir şekilde artırmış olsa da, bu büyüme Çin’den gelen arzdaki düşüşü tamamen telafi etmek için yeterli olmamıştır. Bu ve diğer büyük üreticilerde ek kapasite devreye sokulmadığı takdirde, ihracat hacimlerinin en az 2027–2028 yıllarına kadar önceki seviyelerin altında kalması beklenmektedir.

Ticari gerilimler ve şeffaflığın önemi

Halihazırda, Amerika Birleşik Devletleri’nin tarife politikalarındaki değişiklikler — etkilenen ülkelerin potansiyel misilleme eylemleriyle birlikte — pazardaki belirsizliği daha da arttırmaktadır.

Amerika Birleşik Devletleri’ne yapılan tüm gübre ticareti, Kanada, Meksika ve Rusya Federasyonu’na çeşitli nedenlerle tanınan istisnalar dışında, artık yüzde 10'luk tek tip bir tarifeye tabidir. Kanada’dan yapılan potas ithalatı başlangıçta evrensel bir tarife kapsamındaydı, ancak o zamandan beri ABD-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) hükümlerine uymaları koşuluyla muaf tutuldu.

Başlangıçta bu tarifeler esas olarak ABD’li çiftçileri etkileyebilecek olsa da, ticaret ortaklarının olası misilleme önlemleri daha geniş dalgalanmalar yaratabilir. Örneğin, Kanada’nın karşı önlemler alması halinde, 2020–2024 döneminde ithalatın yüzde 75'inin ABD’den yapıldığı düşünüldüğünde, Kanadalı çiftçiler fosfat için artan maliyetlerle karşı karşıya kalabilir.

Gübre pazarı şu ana kadar bir miktar dayanıklılık göstermiş olsa da, birden fazla stres faktörünün kümülatif etkisini ölçmek zordur. Afrika, Batı Asya ve Rusya Federasyonu gibi bölgelerin gübre üretim kapasitelerini genişletmeleri muhtemeldir ve bu da devam eden belirsizlikler karşısında dayanıklılığı artıracaktır. / **Kaynak**