Dağınıklık, Sistem ve İnsan — 9— Düzen Herkese Uygun Değildir

Bu yazı, “Dağınıklık, Sistem ve İnsan” başlığı altında tuttuğum notların bir parçasıdır.

Şimdiye kadar düzenin ne kadar kutsal, sistemin ne kadar özgürleştirici olduğundan bahsettik. Ancak burada durup, madalyonun öteki yüzüne bakacak kadar dürüst olmalıyız: Düzen, herkesin harcı değildir. Ve daha da önemlisi, dünyadaki herkes gerçekten düzenli bir sistemin içinde yaşamak ve çalışmak istemez.

Bu, serinin en cesur ve belki de en çok rahatsızlık verecek tespiti olabilir: Kaos, bazı insanlar için en güvenli konfor alanıdır.

Peki, kimler düzen istemez? Kimler bir sistemin kurulmasına içten içe direnç gösterir?

İlk sırada “belirsizlikten beslenenler” gelir. Bir yapının olmadığı, sınırların bulanıklaştığı, kimin neyi ne zaman yaptığı belli olmayan ortamlarda; hesap verilebilirlik de yoktur. Sistemin olmadığı yerde liyakat değil, gürültücülük kazanır. Eğer bir sistem kurarsanız, kimin gerçekten çalıştığı, kimin değer ürettiği ve kimin sadece “meşgul göründüğü” gün gibi ortaya çıkar. İşte bu yüzden, yetkinliği yerine “idare etme” becerisine güvenenler için düzen, korkutucu bir aynadır. O ayna, tüm verimsizliği çıplaklığıyla sergiler.

İkinci grup ise “kahramanlık kompleksi” olanlardır. Bu kişiler için sistem, onların “kurtarıcı” rolünü elinden alan bir tehdittir. Eğer işler tıkır tıkır işleyen bir süreçle çözülürse, gece yarısı bir yangını söndürüp kahraman olma şansları kalmaz. Onlar için kaos, vazgeçilmez olduklarını kanıtladıkları bir sahnedir. Sorunların kökten çözülmesini istemezler, çünkü her gün yeni bir sorunu çözmek onlara sahte bir güç ve önem hissi verir.

Kaos, aynı zamanda harika bir gizlenme yeridir. Düzensiz bir zihin veya düzensiz bir ofis, ertelenmiş kararların, alınmamış risklerin ve yüzleşilmemiş yetersizliklerin üzerini örten devasa bir halıdır. “Düzen kuracak vaktim yok” diyenlerin birçoğu, aslında düzen kurulduğunda ortaya çıkacak olan o büyük boşluktan korkarlar. Çünkü her şey yerli yerine oturduğunda, insan kendi çıplak gerçeğiyle baş başa kalır: “Şimdi bahanem kalmadı, peki ben gerçekten ne üretiyorum?”

Şunu kabul edelim; kaos bir konfordur. Sorumluluğu başkasına atmak, “karışıklığa” sığınmak, net bir söz vermekten kaçmak ancak düzensizliğin hüküm sürdüğü yerlerde mümkündür. Düzen ise disiplin ister, şeffaflık ister ve en önemlisi dürüstlük ister. Sistemin olduğu yerde “unuttum”, “görmedim”, “arada kaynamış” gibi cümleler barınamaz.

Bu yüzden, bir yerde düzen kurmaya kalktığınızda karşınıza çıkacak olan direnç, sadece “alışkanlıkların değişmesi” direnci değildir. O direnç, statükonun, belirsizliğin sağladığı dokunulmazlığın ve sahte kahramanlıkların savunma mekanizmasıdır.

Herkes düzen istemez, çünkü herkes kendiyle yüzleşmeye hazır değildir. Ama eğer siz, emeğinizin gürültüde kaybolmasından yorulduysanız; eğer aynaya baktığınızda bahaneler değil, sonuçlar görmek istiyorsanız, bu azınlığın parçası olmayı göze almalısınız.

Ben düzen kurarım. Ve biliyorum ki bu düzen, sadece cesurları ve gerçekten üretmek isteyenleri memnun eder. Geri kalanlar için düzen, yıkılması gereken bir hapishanedir. Siz hangisindensiniz?

Serinin diğer yazıları için profile göz atabilirsiniz.