Herkesin Her Şeyi Yazabildiği Bir Dünyada, İnsan Sesi Neden Daha Değerli Hale Geliyor?

Yapay zekâ yazmayı kolaylaştırdı ama belki de tam bu yüzden gerçek deneyim, kişisel bakış ve insan sesi hiç olmadığı kadar kıymetli hale geliyor.

Gemini ile oluşturuldu

Son dönemde yazı yazmak hiç olmadığı kadar kolaylaştı.

Bir başlık veriyoruz, birkaç cümleyle ne istediğimizi anlatıyoruz, gerisini yapay zekâ toparlıyor. Giriş yazıyor, akışı kuruyor, başlığı düzeltiyor, cümleleri daha profesyonel hale getiriyor. Hatta bazen bizim saatlerce uğraşıp tam oturtamadığımız bir fikri birkaç saniye içinde daha düzgün bir yere bağlıyor.

Bunu küçümsemiyorum. Gerçekten etkileyici.

Çünkü yazmak kolay bir iş değil. Bir fikri bulmak, onu açmak, doğru kelimeyi seçmek, okuyucuyu kaybetmeden ilerlemek, sonunda da metni bir yere bağlamak ciddi bir emek istiyor.

Ama yapay zekâ yazmayı bu kadar kolaylaştırınca, bence sormamız gereken bir soru ortaya çıkıyor.

Herkesin her şeyi yazabildiği bir dünyada, gerçekten okunmaya değer olan ne olacak?

Bir süredir bu konu üzerine düşünüyorum. Çünkü önemli olan artık sadece metin üretmek değil. Metin zaten üretilebiliyor. Hatta çoğu zaman oldukça düzgün, akıcı ve hatasız üretilebiliyor.

Ama her düzgün metin gerçekten bir şey söylüyor mu?

Bundan çok emin değilim.

Düzgün Metin Her Zaman İyi Yazı Değildir

Son dönemde internette çok fazla pürüzsüz metin görüyorum.

Dil bilgisi yerinde, akışı temiz, cümleler dengeli. Başlıyor, gelişiyor, sonuçlanıyor. İlk bakışta hiçbir problemi yok gibi duruyor.

Ama okurken bazen bir eksiklik hissi oluyor.

Bilgi var ama ağırlık yok. Cümle var ama iz yok. Akış var ama gerçek bir bakış yok.

Okuyorsunuz, anlıyorsunuz, hatta bazı yerlerde hak veriyorsunuz. Ama birkaç dakika sonra aklınızda pek bir şey kalmıyor.

Sanırım bunun nedeni şu: Metnin içinde insan yok.

Yapay zekâ bilgiyi çok iyi düzenleyebiliyor. Ortalama olanı çok iyi yakalıyor. En güvenli, en kabul edilebilir, en genel cümleyi kurabiliyor. Ama hayat çoğu zaman ortalama cümlelerden oluşmuyor.

Hayat biraz daha dağınık. — Biraz daha çelişkili. — Biraz daha kişisel. — Bazen tam açıklanamayan bir histe, bazen küçük bir itirazda, bazen de kimsenin çok önemsemediği ama sizin kafanıza takılan bir detayda saklı.

İyi yazı da bana göre tam burada başlıyor. Bir bilgiyi aktarmaktan çok, o bilgiye nereden baktığını gösterebildiğinde.

İnsan Sesi Dediğimiz Şey Ne?

İnsan sesi deyince çok soyut bir şeyden bahsediyormuşuz gibi geliyor. Ama aslında okurken hemen fark ettiğimiz bir şey bu.

Bir metinde insan sesi varsa, orada sadece konu anlatılmıyordur. Yazan kişinin düşünme biçimi de görünüyordur.

Neyi önemsediğini hissedersiniz. Neye mesafeli durduğunu anlarsınız. Nerede emin olduğunu, nerede duraksadığını fark edersiniz. Bazen bir cümlede hayatından küçük bir şey sızar.

Bence yazıyı değerli yapan şeylerden biri de bu.

Yapay zekâ bize “kahve tüketimi dünyada artıyor” bilgisini verebilir. Bunu hızlı, doğru ve derli toplu şekilde anlatabilir. Ama sabahın ilk saatlerinde, elinize aldığınız bir kahvenin yaşattığı hissi, yani o kahvenin aslında sadece bir içecek değil, gün başlamadan önce kendinize ayırdığınız küçücük bir anın vazgeçilmezi olduğunu anlatmak başka bir şeydir.

Yapay zekâ kahveyi tanımlar. İnsan kahvenin onda bıraktığı tadı anlatır.

Çünkü insan sadece bilgiyi aktarmıyor. O bilgiyle kurduğu ilişkiyi de yazıya taşıyor.

Kusurlar Bazen Yazının En Değerli Yeridir

Bir yazıyı okurken neden bazen bu çok insani olmuş diyoruz?

Çünkü o metinde sadece doğru cümleler yoktur. Bir açıklık vardır. Bir samimiyet, bir tereddüt, bazen küçük bir kırılganlık vardır.

Yazan kişi her şeyi biliyormuş gibi davranmıyordur. Bir şeyi anlamaya çalışıyordur. Kendi deneyiminden, kendi yanılgısından, kendi gözleminden bir şey getiriyordur.

Bence okuyucunun aradığı şey sadece kusursuz bilgi değil. Okuyucu, okuduğu yazarın dünyaya nasıl baktığını görmek istiyor.

Çünkü bilgiye ulaşmak artık çok kolay. Ama birinin o bilgiyi nasıl süzdüğü, neye bağladığı, neden önemsediği hâlâ kıymetli.

Yapay zekâ bu noktada çok iyi bir yardımcı olabilir. Ama bizim yerimize yaşamış gibi yazamaz. Bizim yerimize utanmış, sevinmiş, hayal kırıklığına uğramış, risk almış, vazgeçmiş ya da yeniden başlamış gibi yazamaz.

İşte bu yüzden belki de insan yazısını ayıran şey tam olarak budur.

Kusursuz olması değil. Yaşanmış olması.

Yapay Zekâ Yazarlığı Bitirmiyor, Ortalamayı Çoğaltıyor

Ben yapay zekânın yazarlığı bitireceğini düşünmüyorum.

Ama ortalama metinlerin sayısını ciddi şekilde artıracağını düşünüyorum.

Bu kötü mü?

Tamamen değil.

Çünkü yapay zekâ birçok insan için yazmaya başlamayı kolaylaştırıyor. Bir fikri toparlamak, taslak çıkarmak, metni sadeleştirmek, başlık bulmak, akışı düzenlemek için gerçekten faydalı. Özellikle ilk boş sayfa korkusunu azaltıyor.

Ama burada dikkat edilmesi gereken ince bir çizgi var.

Yapay zekâyı düşüncenin yerine koyarsak, metin boşalıyor. Yapay zekâyı düşünceyi açmak için kullanırsak, metin güçlenebiliyor.

İşte bu yüzden bence fark tam da burada ortaya çıkıyor.

Bir yazının güçlü olması için yalnızca düzgün görünmesi yetmiyor. O yazının arkasında bir seçim olması gerekiyor. Neyi dahil ettiğiniz, neyi dışarıda bıraktığınız, hangi cümleyi özellikle kurduğunuz, hangi fikre itiraz ettiğiniz…

Yapay zekâ bize cümle verebilir ama kendi bakışımızı bizim yerimize kuramaz. Bir konuyu açıklayabilir ama o konunun bizde neden karşılık bulduğunu bilemez. Düzgün bir sonuç yazabilir ama gerçekten neye inandığımızı bizim yerimize belirleyemez.

Bence bir yazının kişiliğini oluşturan şey de biraz bu. Seçtiğiniz kelimeler, dışarıda bıraktığınız detaylar, itiraz ettiğiniz fikirler ve konuya nereden baktığınız…

Bir metinde insan sesi varsa, bunu çoğu zaman tam da bu izlerden anlıyoruz.

Aynılaşan İçerikler Arasında Ses Daha Önemli Hale Geliyor

Bugün içerik üretmek eskisine göre çok daha kolay. Ama tam da bu yüzden ayırt edilmek daha zor.

— Herkes daha düzgün yazabiliyor. — Herkes daha hızlı üretebiliyor. — Herkes daha profesyonel görünen metinler paylaşabiliyor.

Ama bu, herkesin gerçekten bir şey söylediği anlamına gelmiyor.

Bir süre sonra birçok metin birbirine benzemeye başlıyor. Aynı girişler, aynı güvenli cümleler, aynı öneriler, aynı sonuçlar…

Bu bana özellikle iş dünyasındaki metinlerde çok tanıdık geliyor. Ürün açıklamalarında, kampanya metinlerinde, kurumsal içeriklerde ya da sosyal medya paylaşımlarında bazen her şey doğru gibi görünüyor ama hiçbir şey akılda kalmıyor.

Çünkü metnin bir sesi yok. Sadece olması gerektiği gibi yazılmış.

Oysa bazen bir yazıyı akılda bırakan şey tam da o beklenmedik cümle oluyor. Yazarın kendi filtresinden geçmiş bir gözlem. Biraz cesur bir yorum. Fazla süslenmemiş ama doğru yerden gelen bir cümle.

İnsan sesi dediğimiz şey biraz da bu olabilir.

Herkesin aynı araçlara eriştiği bir dünyada, bizi ayıran şey kullandığımız araçtan çok, o araçla ne yaptığımız olacak.

Yazmak Hâlâ Düşünmekle İlgili

Bence yapay zekâ ile yazarken en büyük risk, metnin ortaya çıkması değil. Metin zaten çıkıyor. Asıl risk, düşünme sürecini fark etmeden atlamak.

Çünkü yazmak sadece sonuç değildir. Yazmak biraz da düşünceyi yavaşlatma biçimidir.

Bir fikri tartarsınız. Bir cümleyi beğenmezsiniz. Bir paragrafı silersiniz. Başka bir örnek ararsınız. Gerçekten de böyle mi düşünüyorum? diye kendinize sorarsınız.

Bu sebeple yazının en değerli kısmı, yayımlanan metinde değil, o metni yazarken zihninizde oluşan netliktedir. Öyle değil mi?

Eğer yapay zekâ bu sürecin tamamını bizim yerimize yaparsa, elimizde düzgün bir metin olabilir. Ama biz o metinle birlikte gelişmiş olur muyuz?

Gelecekte İyi Yazıyı Ne Ayıracak?

Bence gelecekte iyi yazıyı ayıran şey sadece bilgi olmayacak.

Çünkü bilgiye ulaşmak kolaylaştı. — Özet çıkarmak kolaylaştı. — Başlık üretmek kolaylaştı. — Bir konuda genel bir metin yazmak kolaylaştı.

Ama hâlâ zor olan şeyler var.

— Kendi bakışını kurmak. — Gördüğün şeyi başkasının da fark edeceği şekilde anlatmak. — Deneyimden fikir çıkarmak. — Bir konuyu sade ama yüzeysel olmayan bir dille yazmak. Okuyucuda ben de bunu düşünüyordum ama böyle ifade edememiştim hissi yaratmak.

Yukarıda sıraladığımız bu alanlar hâlâ insana ait alanlar.

Yapay zekâ bu süreçte yardımcı olabilir. Hatta doğru kullanılırsa çok güçlü bir düşünme ortağına da dönüşebilir. Ama bizim yerimize yaşamış, gözlemlemiş, yanılmış, öğrenmiş ve anlamlandırmış olamaz.

Bu yüzden insan sesi kaybolmayacak gibi geliyor bana. Tam tersine, aynılaşan içeriklerin arasında daha değerli hale gelecek.

Yapay zekâ dünyayı özetlemeye devam edecek. Biz ise hâlâ kendi hikâyemizi, kendi sesimizle anlatmaya ihtiyaç duyacağız.

Çünkü günün sonunda insanlar sadece bilgiye değil, birbirlerinin bakışına da ihtiyaç duyuyor ve bu ihtiyaç, hiçbir algoritmanın tamamen devralamayacağı tek şey.

Siz ne düşünüyorsunuz?