Netlik Zihnin Kafesi Mi?

Belki de en çok netliği severiz. Kesin olanı. Durağan olanı. Bir kere "bu böyledir" dediğimizde içimiz rahatlar. Sanki bir kapı kapanmış, bir konu sonsuza dek çözülmüş gibi… Ama insan zihni gerçekten neden bu kadar netliğe aç? Neden belirsiz olan şey bizi bu kadar huzursuz eder? Ve neden çelişkiye tahammülümüz bu kadar az? Çünkü netlik, güvenlik hissi yaratır.

Bilinmez olan her şey, zihin için potansiyel bir tehdittir. Bu tehdit gerçek olmasa bile, zihnimiz onu büyütmekte ustadır. Netlik, tehlikeyi önceden sezebilmek anlamına gelir bizim için. Yani zihinsel bir siper kazmak gibi: "Bunu anladım. Bunu çözdüm. Bundan bana zarar gelmez artık."

Oysa hayatın büyük kısmı tam da bu net olmayan yerlerden sızar içimize. Kararsız kalırız. Çelişiriz. Bir şey hem doğru hem yanlış gelebilir. Birini hem sevebilir hem kırılabiliriz. Ve zihnimiz hemen panikler: "Ne demek hem öyle hem böyle?" "Ya karar ver ya da vazgeç!" Ama gerçeklik, iki ucu olan basit bir sopa değildir. Gerçeklik bir örümcek ağı gibidir; tek bir ipi çektiğinde tüm yapı titrer. Her bağ, başka bir yere tutunur. Çünkü çelişki, kendimizi sorgulatır. Çelişkiye düştüğümüzde aslında bir sarsıntı yaşarız. “Ben böyle düşünmüyor muydum?” “Ben buna inanmıyor muydum?” Kendimize dair bildiklerimiz çatırdamaya başlar. Oysa çoğumuz, kendimizi tutarlı bir hikâyeye dönüştürerek yaşarız. Tutarsızlık, hikâyemizin dağılması gibidir. Ve hikâyemiz dağılırsa, biz kim kalırız? Ama asıl mesele de burada değil mi zaten? Hikâyemiz değişmeli ki biz de değişebilelim. Çünkü belirsizlik, sabır ve emek ister. Belirsizlik, “beklemek” demektir. Zihnin hemen bir sonuç üretmesine izin vermemek… Yani zihni durdurmak… Zihni durdurmak ise çoğumuz için ürkütücüdür. Çünkü o boşlukta, neyle karşılaşacağımızı bilemeyiz. Ve bu da bizi rahatsız eder.

Ama o boşluk, yaratımın da yeridir. Yeni düşünceler, yeni ihtimaller, yeni yollar hep orada doğar. Belirsizlikte biraz kalabilsek… Dünyaya başka bir gözle bakabilsek… O zaman belki “net olmayan” şeylerin içindeki inceliği görebiliriz.

Oysa hayatın kendisi belirsizliktir.

Kendimize her ne kadar netlik dolu bir dünya kurmaya çalışsak da, hayatın doğası böyle değil. İnsan dediğin şey zaten çelişkilerden yapılmış. Bugün sevdiğini yarın anlayamayabilirsin. Bu sabah “eminim” dediğin şeye akşam şüpheyle bakabilirsin. Bu seni tutarsız yapmaz. Bu seni canlı yapar. Ve insanca…