Para Hakkında Düşünmek Üzerine

Uzun zamandır bir kitapçıdan fiziken kitap satın almamıştım. Kitapçılardan aldığım zaman ister istemez Amazon’dan fiyat kontrolü yaparım ve aradaki fiyat farkı bende çoğu zaman hayal kırıklığı yaratır. Geçtiğimiz haftalarda bir alışveriş merkezindeydeyken 1–2 saat kadar boş vaktim vardı ve yeni neler çıkmış diye bir göz atmak için bari bir Penguen’e uğrayayım yeni neler gelmiş bakayım dedim.

İlgimi çeken bazı kitaplar satın aldım ve arasında Para Hakkında Size Öğretilmeyen Şeyler adı kitap da yer alıyor. Kitabı incelerken finans sektöründe uzun senelerdir çalışan biri olarak para konusunda benim de bilmediğim ve hatta sormaya korktuğum bazı sorular olduğunu fark ettim. Paranın tarihinden bahsetmek gibi bir niyetim yok. Bu konuya girersek olay istatistiğin temellerine kadar varır o nedenle bu kısmı farklı bir zamana (hatta belki uzay boşluğuna) adresliyorum.

Finansal iyilik hali üzerine onlarca uygulama, özellik görmüşken biraz da paranın üzerimizde ne gibi bir anlamı olduğunu, sizin için ne anlam ifade ettiğini bir düşünmenizi istiyorum. Bunun için aşağıdaki sorular düşünmende yardımcı olacaktır.

· Para senin için ne demek? Az laf yalansız, çok para haramsız olmaz mı? (Çocukluk anılarına dön bakalım burada neler var)

· Sahip olduğun para nereden geliyor? Farklı kaynaklardan da gelme ihtimali var mı?

· Para, neden geldiği gibi gidiyor?

· Satın alma öncekliklerin neler? İndirim kurbanı mısın yoksa iyi görünme kaygısı mı yaşıyorsun?

· Satın alırken neden bazen fiyatına bakmıyorsun?

· Birikim ne demek?

· Yatırım ne demek?

· Para durumunu ne sıklıkla yönetiyorsun?

· Nasıl bir emeklilik hayal ediyorsun? Evin nasıl, peki sağlığın?

· Para kaybı yaşarsan ne olur? (Bunu arka arkaya 3–4 kere sorarsan gerçek korkularının derinine inme şansı bulursun.)

Herkes para yönetiminde iyi olacak diye bir mecburiyet yok ancak olması durumunda daha sürdürülebilir ve kaliteli bir yaşam süreceğimiz kesin.

Dünyanın pandemi sonrasında geldiği ekonomik daralma bireylerin kendi üzerinde daha sıkı denetimli para politikası yapılması gerekliliğini doğurdu (Anadan babadan kalma zeytinlikler varsa ne ala :) ) Hala bankalar bu konuda zayıf kalıyor. Gelişmeye açık demek istemiyorum çünkü istese zaten yapacakları potansiyel var-dı. Harcatma temelli bir kazançtan biriktirmeye yönelik ürünlerin çeşitliliği oldukça az. Kaç tane bankada harcadıkça küsüratları birikimli hesaba aktaran hesap var? Düzenli döviz alım talimatı verdiren? Mali danışmanlık hizmeti veren? Gerçekten bankalar bankacılık, finans hizmeti veriyor mu? Burada özel bankacılık segmentlerinden bahsetmiyorum, daha genel bakış açısı olarak gerçekten basiretli tüccar tanımının hakkı veriliyor mu? Hepimizin aynı gemide olduğunu unutmayalım. Bireyin harcadıklarını ödeyecek gücü kalmazsa ne olacak?

İşi başkalarına bırakırsak daha çok bekleyeceğimiz kesin o nedenle hayatının kontrolünün sende olduğunu öncelikli olarak kabul ederek çalışmara başlamak gerekiyor. Kitabın yazarı Claer Barrett’ın ise daha iyi finansal yönetim için de 7 alışkanlık önerisi var;

· Mantıklı olun, duygusal değil: Korkularını veya seni harcamaya yönlendiren dış etkenleri fark ederek, gereksiz harcamalardan kaçınmak. İhtiyacın olmadığı halde o beğendiğin ayakkabıyı %20 indirimle 4000 TL’ye almak sana 1000 TL kazanç mı sağlıyor 4000 TL kayıp mı? İhtiyaç ve sevgi duyduğunuz şeylere harcama yaparsanız daha iyi bir yaşam sürersiniz.

· Para konusunda dikkatli seçimler yapın: Aslında bütçe yapın. Nereye ne harcanıyor? Özelliklerinden yararlanmadığın premium kartlara yıllık 5000 TL aidat mı ödeniyor?

· Ayırın ve otomatikleştirin: Mevduat hesaplarını tatil, okul, ev peşinatı, acil durumlar vb isimlendirerek kategorize etmek ve bu amaca yönelik harcama/birikim yaparak sınırlarını çizmek ve ayağını yorganına göre uzatmak önemli. Burada bir harcama limiti belirlemek ve üstüne çıkmamak en doğrusu.

· Kendinize bir hedef belirleyin: Borç batağında iseniz önce bunları sıfırlamaya, faiz yükünden kurtulmaya odaklanılmalı. Sonrasında da ulaşılabilir hedeflerle motivasyonumuzu artırmalı. Buralarda zihin haritalama yaparak veya basitçe bir beyaz kağıda hayalini kurduğunuz hedefin görselini çizin. Hedefe vardığınızda nasıl hissederdiniz mesela onu bir içinizde yaşayın. (yazar burada manifest demek istiyor)

· Meraklı olun: Daha doğrusu bilmediğinizi sormaktan çekinmeyin. Aptalca diye bir soru yoktur, bilmemeniz karşılığında göreceğiniz zarar vardır. Ha bir de, yüksek riskli yatırımlardan kaçınmayı unutmamalı (şair burada kriptodan bahsediyor)

· Kendi finansal planınızı oluşturun: Borç batağında olsan bile hala bir umut var :)

— Kısa vadeli hedefler koy;

—- Kredili mevduat hesaplarını artıya çıkartın (harcamalarını kategorize et ve en yüksek harcamalarını kıs)

— -3 aylık yaşam giderlerini biriktir (İşten çıkartıldın diyelim bu 3–4 ay nasıl hayatta kalacaksın?)

— Orta ve uzun vadeli hedef koy; (Hayalini kurduğun o ev için BES birikimlerin bir peşinat olabilir mesela.)

· Para hakkında konuşmak için zaman ayırın: Burası en can alıcı yer. Yazımın girişinde para üzerine düşünebilmek için bir takım sorulardan bahsetmiştim. Bu sorulara ek olarak para hakkında konuşurken nasıl hissettiğimize ayrıca dönüp bakmak gerekiyor. Bir partneriniz olduğunu varsayalım, parayı konuşurken partnerinizle (eşiniz, sevgiliniz vs…) olan ilişkiniz, iletişiminiz nasıl etkileniyor? Bir çift olarak acaba mali durumunuzu nasıl yönetmelisiniz bunu açık açık konuşup ortak bir plan dahilinde hareket edebiliyor musunuz? Para hakkında konuşmak için illa bir partnere de ihtiyacımız yok tabii bunun için psikologlar, finans danışmanları ve hatta iyi dinleyici olan arkadaşlarınız da yol gösterici olabilir. Yeter ki konuşmak için doğru zamanı beklemeyin, ertelemeyin.

Kitabı bitirmem 3 gün sürdü- son yıllardaki rekorum!

Tüm bu okuduklarımdan sonra aradaki fiyat farkının yüksek olacağını bile bile satın almak bende doğru harcama yaptığım kararını haklı çıkardı. İnternetten sadece konusu ve yorumlarına bakarak satın aldığım ve içeriğinden emin olmadığım kitaplar satın aldığımda kütüphanemde aylarca okunma sırası bekliyor hatta bazen 1–2 seneyi buluyor bu süre (dolapta duran etiketli kemerlere de bir merhaba diyeyim). Elime aldığımda da zamanı geçmiş veya beklentimi karşılamamış oluyor. Bu da bende para ve zaman kaybına neden oluyor, hatta temizlikçi ablamıza da ek iş gücü doğuruyor. Ha kitapları böyle fiziki mağazalardan bakıp internetten sipariş etsek (ki bazen de öyle yapıyorum), o zaman da ilk elime aldığım zamanki heyecanı uyandırmıyor ve kenarda bekleme sırasına yenileri eklenmiş oluyor. Benim için en güzeli bir kitapevine gidip orada sayfaları karıştırarak biraz okumak ve sonra satın almak. Hayattan beklentilerini bilmek önemli.

Kendinizi önceliklendirmeniz ve olduğunuz kişiden keyif almanız dileğiyle…